E L A N

26.01.2018-ci il saat 11:00-da “Riyazi analiz” şöbəsinin “Harmonik analizin müasir problemləri və tətbiqləri” adlı seminarı keçiriləcək. Seminarda şöbənin elmi işçisi Aynur Nizami qızı Məmmədovanın “Lebeq fəzasında approksimasiya məsələləri” mövzusunda məruzəsinin davamı olacaq.

Məruzədə Lebeq fəzasında bəzi approksimasiya teoremləri müzakirə ediləcək.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Dördüncü tərtib adi diferensial tənliklər üçün bəzi qeyri-xətti məxsusi qiymət məsələlərinin həllərinin qlobal bifurkasiyası” mövzusunda Ümuminstitut seminarı keçirilib

Bu gün AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda Ümuminstitut seminarı keçirilib. Seminarda “Diferensial tənliklər” şöbəsinin baş elmi işçisi, r.e.d., prof. Ziyatxan Seyfəddin oğlu Əliyev “Dördüncü tərtib adi diferensial tənliklər üçün bəzi qeyri-xətti məxsusi qiymət məsələlərinin həllərinin qlobal bifurkasiyası” mövzusunda məruzə edib.

Məruzədə dördüncü tərtib adi diferensial tənliklər üçün həm xəttiləşən, həm də xəttiləşməyən qeyri-xətti məxsusi qiymət məsələləri təqdim olunub. Bu məsələlərin bifurkasiya nöqtələrinin strukturu, potensial sıfırdan fərqli olduğu halda tamam requlyar Şturm sistemlərinin məxsusi funksiyalarının ossillyasiya xassələri, qeyri-xətti məsələlərin həlləri çoxluğunun xətti məsələlərin məxsusi funksiyalarının ossillyasiya xassələrinə malik siniflərdə yerləşən komponentlərinin özünü aparması haqqında məlumat verilib.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Dünya şöhrətli bakılı fizik Lev Landaunun anadan olmasının 110 ili tamam olur

Adı Albert Eynşteyn, Nils Bor kimi nəhəng fiziklərlə eyni sırada çəkilən akademik, Nobel, Maks Plank, Lenin və üç dəfə Stalin mükafatları laureatı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Danimarka və Niderland Elmlər akademiyalarının, Amerika Elmlər və İncəsənət Akademiyasının (ABŞ), Fransa Fizika Cəmiyyətinin, London Fizika Cəmiyyətinin və London Kraliça Cəmiyyətinin üzvü əfsanəvi bakılı fizik Lev Davidoviç Landau 1908-ci ildə yanvar ayının 22-də Bakı şəhərinin Balaxanı qəsəbəsində neft mühəndisi ailəsində dünyaya gəlmişdir.

O, 1916-cı ildə Bakıda gimnaziyaya qəbul olumuş və 12 yaşında buranı əla qiymətlərlə başa vurmuşdur. Onun ali məktəbdə oxuması üçün hələ çox gənc olduğunu nəzərə alaraq valideynləri gələcək fizikin iki il Bakı İqtisadiyyat Texnikumunda təhsilini davam etdirməsi barədə qərar qəbul etmişlər.
1922-ci ildə 14 yaşlı L.Landau müvəffəqiyyətlə Azərbaycan Dövlət Universitetinə (indiki Bakı Dövlət Universiteti) qəbul imtahanları vermiş və eyni vaxtda iki fakültədə — fizika-riyaziyyat və kimya fakültələrində təhsil almışdır. Lakin birinci semestrdən sonra o yəqin etmişdir ki, fizika və riyaziyyat daha maraqlı və ürəyincədir.

Landau ilk elmi çıxışlarına məhz Azərbaycan Dövlət Universitetində (ADU) başlamışdır. Əla oxuması və imtahanlarda olduqca yüksək nəticələr göstərməsi bu gənci universitetdə məşhurlaşdırmış və ona diqqəti artırmışdır. Məhz Bakıda aldığı təhsil onun gələcək elmi axtarışlarının və nailiyyətlərinin, nəzəri fizikaya gətirdiyi fundamental və klassik yeniliklərin, ümumiyyətlə, fizika elmində yaratdığı yeni üslubun və nəzəri fizika sahəsində yaratdığı böyük məktəbin əsası olmuşdur. Landau çox gənc olmasına baxmayaraq, nəzəri fizika üzrə gələcək dahi alim kimi sabiq SSRİ-nin o vaxtkı elm mərkəzi sayılan Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) şəhərinə yola salınmışdır. 1924-cü ildə 16 yaşlı Landau Leninqrad Dövlət Universitetinin (LDU) fizika-riyaziyyat fakültəsinə köçürülmüşdür.

Lev Landaunun “İkiatomlu molekulların spektrləri nəzəriyyəsi” adlı ilk elmi əsəri 1926-cı ildə çap olunmuşdur. Bu elmi işi onu daha da məşhurlaşdırmışdır.

O, 1927-ci ildə LDU-da təhsilini başa vurmuşdur. Leninqrad Fizika-Texnika İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirən gənc 21 yaşında doktor dərəcəsini almışdır.

1929-cu ildə L.Landau ilk dəfə Avropaya getmək imkanı əldə etmişdir. Almaniyada qısa müddətdə qaldıqdan sonra Kopenhagenə yollanmış və burada Nils Borun Nəzəri Fizika İnstitutunda çalışmışdır. Landau özünü həmişə Borun tələbəsi hesab etmiş və onun fizikaya olan münasibətində Borun misilsiz rolunun olduğunu qeyd etmişdir. Kopenhagendən sonra o yenidən Sovetlər birliyinə qayıtmışdır.

1932-1937-ci illərdə Landau Xarkov Mexanika və Maşınqayırma İnstitutunun nəzəri fizika kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

1936-1937-ci illərdə Landau “Fazaların ikinci növ dəyişmələri” nəzəriyyəsini və “Yüksəkkeçiricilərin aralıq vəziyyəti” nəzəriyyəsini yaratmış və bu problemlərə həsr olunmuş elmi məqalələrlə çıxışlar etmişdir.

Artıq həmin dövrdə Landau dünyada məşhur nəzəriyyəçi fizik kimi tanınırdı və 1937-ci ilin fevralında Moskva Fiziki Problemlər İnstitutuna dəvət olunmuş və həmin institutda nəzəriyyə şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

1950-1960-cı illərdə Lev Davidoviç Landau fizikanın bir çox sahələri — maqnetizm, yüksəkaxıcılıq və yüksəkkeçiricilik, bərk cisim fizikası, atom nüvəsi və elementar hissəciklər, plazma, kvant elektrodinamikası, hidrodinamika, astrofizika sahələrində elmi əsərlər yazmış, müxtəlif universitetlərdə və institutlarda mühazirələr oxumuşdur.

Elmi nailiyyətlərindən başqa alim, eyni zamanda, mərkəzi Xarkov şəhəri olmaqla keçmiş sovetlər birliyində nəzəri fizika elminin aparıcı Landau məktəbinin əsasını qoymuşdur. Onun yaratdığı bu məktəb sovet elminə Lev Pitayevski, Aleksey Abrikosov, Arkadi Levanyuk, Yevgeni Lifşitz, Lev Gorkov, İsak Xalatnikov və Boris Yoffe kimi fiziklər bəxş etmişdir.

Yaradıcılığının ən parlaq dövründə — 1962-ci ilin 7 yanvarında Lev Landau olduqca ağır avtomobil qəzasına düşmüş. Bu qəzadan ciddi xəsarət alan alim üç ay komada yatmışdır.

1962-ci ilin noyabrında Landau ona Nobel mükafatı verilməsi barədə teleqram almışdır. Nobel Komitəsinin tarixində ilk dəfə xüsusi hal kimi məşhur fizik L.Landaunun Stokholma gedə bilməməsi nəzərə alınmış və İsveçin Moskvada olan səfiri Nobel mükafatını xəstəxanada ona təqdim etmişdir.

Lev Landau ömrünün iki ilini xəstəxanalarda keçirmiş, ancaq 1964-cü ilin 25 yanvarında öz evinə qayıda bilmişdir.

Lev Landaunu dünya alimlərinin səyləri nəticəsində ölümdən xilas etmək mümkün olsa da, onun səhhəti tam bərpa olunmamışdır. 1968-ci il martın 24-də onun səhhəti kəskin pisləşmiş və yenidən xəstəxanaya aparılmışdır. Göstərilən səylərə baxmayaraq sovet nəzəri fizikasının banisi, məşhur nəzəriyyəçi fizik, həmyerlimiz Lev Davidoviç Landaunun həyatını xilas etmək mümkün olmamış və o, 1968-ci il aprelin 1-də Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

“Alimlərin ruhu elm məbədində əbədi həyata qovuşur.” (Əbu Turxan)

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

E L A N

25.01.2018-ci il saat 10:30-da «Optimal İdarəetmə» şöbəsinin növbəti seminarı keçiriləcək. Seminarda Bakı Dövlət Universiteninin professoru, r.e.d., Yaqub Şərifov «Qeyri-lokal şərtli differensial tənliklər və onlarla təsvir olunan optimal idarəetmə» mövzusunda məruzə edəcək.
Məruzədə qeyri-lokal şərtli differensial tənliklərlə təsvir olunan optimal idarəetmə məsələlərinə baxılacaq. Əvvəlcə hər bir qeyd olunmuş mümkün idarəedici üçün baxılan sərhəd məsələlərinin həllinin varlığı və yeganəliliyi üçün kafi şərtlər tapılacaq, sonra isə funsionalın artım düsturunun köməyi ilə optimallıq üçün zəruri şərtlər alınacaq.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

2-ci Azərbaycan-Belarus beynəlxalq qrant müsabiqəsinin nəticələri açıqlanıb

Elmin İnkişafı Fondu müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən analoji qurumlarla (fondlarla, agentliklərlə, şuralar ilə) beynəlxalq əlaqələrini genişləndirir və birgə qrant müsabiqələri təşkil edərək keçirir.

Elmin İnkişafı Fondu ilə Belarus Milli Elmlər Akademiyası və Belarus Respublika Fundamental Tədqiqatlar Fondu arasında 2012-ci il 28 sentyabr tarixində Minsk şəhərində imzalanmış əməkdaşlıq haqqında beynəlxalq Sazişə əsasən 2012-ci il 28 dekabr tarixində 1-ci Azərbaycan-Belarus birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsi elan edilmiş, 2013-cü il 6 iyun tarixində nəticələr açıqlanmış və 7 qalib layihə müəyyənləşdirilmişdir. Ötən illər ərzində bu layihələr uğurla yerinə yetirilmişdir.

Elmin İnkişafı Fondu və Belarus Respublika Fundamental Tədqiqatlar Fondu tərəfindən təşkil olunmuş Birgə müsabiqə komissiyasının 2014-cü il 20 oktyabr tarixində Bakı şəhərində keçirilmiş iclasında 1-ci müsabiqənin gedişi müzakirə olunmuşdur. 1-ci müsabiqənin uğurları və əldə edilmiş nəticələr növbəti birgə qrant müsabiqəsinin keçirilməsi üçün zəmin yaratmışdır.

Əməkdaşlığın perspektivləri nəzərə alınmaqla 2015-ci il 28 noyabr tarixində Minsk şəhərində “Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondu ilə Belarus Milli Elmlər Akademiyası, Belarus Respublika Fundamental Tədqiqatlar Fondu arasında əməkdaşlıq haqqında” dördtərəfli beynəlxalq Saziş də imzalanmışdır.

2016-cı il 19 may tarixində Minsk şəhərində Belarus Respublika Fundamental Tədqiqatlar Fondunda Birgə müsabiqə Komissiyasının iclasında keçirilməsi planlaşdırılan növbəti 2-ci birgə qrant müsabiqəsinin müzakirəsi aparılmış, tərəflər arasında rəsmi Protokol imzalanmışdır.

Yuxarıda qeyd olunan sənədlər nəzərə alınmaqla, Elmin İnkişafı Fondu Azərbaycan və Belarus alimlərindən ibarət müvəqqəti yaradılmış yaradıcı kollektivlərin birgə yerinə yetirilməsi planlaşdırılan və hər dörd tərəf üçün aktual olan elmi istiqamətlər üzrə elmi-tədqiqat layihələrini dəstəkləmək, beynəlxalq elmi əməkdaşlıq fəaliyyətini stimullaşdırmaq və müasir elmi problemlərin həlli üçün əlavə yaradıcılıq imkanı yaratmaq məqsədilə qeyd olunan dördtərəfli Sazişin müddəalarını nəzərə almaqla, cari müsabiqənin razılaşdırılmış elmi prioritetlərinə uyğun olaraq, 2-ci Azərbaycan-Belarus dördtərəfli birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsini 2017-ci il 16 mart tarixində elan etmişdir.

Müsabiqə çərçivəsində fundamental və tətbiqi xarakterli və 100 000 manatadək maliyyə həcmli layihələrin maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.

Müsabiqədə iştirak etmək üçün layihələr 2017-ci il martın 17-dən mayın 15-dək qəbul olunmuşdur. Müsabiqəyə layihələr Elmin İnkişafı Fondunun yaratdığı innovativ texnologiya olan “e-QRANT”=“Qrant layihələrinin Elektron İdarəolunması Sistemi” vasitəsilə təqdim edilmişdir.

Müsabiqədə AMEA təşkilatlarından, ali təhsil müəssisələrindən, nazirliklərin nəzdindəki elmi-tədqiqat qurumlarından alim və mütəxəssislər fərdi qaydada iştirak etmişlər. Sənədlərin qəbulu üçün nəzərdə tutulmuş müddətdə iddiaçılara kömək və sualların cavablandırılması məqsədilə Elmin İnkişafı Fondunda məsləhət seminarları keçirilmişdir.

Elmin İnkişafı Fondu müsabiqəyə təqdim olunmuş layihələrin elmi ekspertizası işini təşkil etmişdir. Elmin İnkişafı Fondunun icraçı direksiyası, daimi və müstəqil elmi ekspertlər təqdim olunmuş layihələrin cari müsabiqənin elmi prioritetlərinə uyğunluq dərəcəsini müəyyənləşdirmiş, layihələrin elmi səviyyəsini, onların yerinə yetirilməsi imkanlarını və potensialını, gözlənilən elmi nəticələrini, mümkün tətbiq ehtimalını ekspertiza qaydalarına uyğun olaraq xüsusi sistem üzrə qiymətləndirmiş, həmçinin maliyyələşdirilmənin məqsədəuyğunluğu və həcmi barədə rəylər, arayışlar və tövsiyələr hazırlamışdır.

Nəticələr Elmin İnkişafı Fondu və Belarus Respublika Fundamental Tədqiqatlar Fondunun Birgə Komissiyasında da müzakirə olunmuşdur.

2-ci Azərbaycan-Belarus dördtərəfli birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsi üzrə ümumi maliyyələşdirilmə həcmi 1 milyon manat olmaqla 15 qalib layihə müəyyənləşdirilmişdir. Uğur dərəcəsi (daxil olan və qalib olan layihələrin sayı üzrə) kifayət qədər yüksək (55.5%) olmuşdur.

Multidissiplinar və tətbiqi xarakterli tədqiqatlara, müxtəlif akademik və təhsil qurumlarından, sahə elmi-tədqiqat institutlarından olan alim və mütəxəssislər tərəfindən yerinə yetirilməsi planlaşdırılan elmi-tədqiqat mövzuları üzrə təqdim olunmuş layihələrə elmi ekspertizanın nəticələri əsasında seçim zamanı üstünlük verilmişdir.

Müsabiqə üzrə qalib layihələr AMEA-nın Fizika, Polimer Materialları, Aşqarlar Kimyası, Kataliz və Qeyri-Üzvi Kimya, Botanika, Fiziologiya, Mikrobiologiya, İqtisadiyyat və Tarix institutlarında, M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Bakı Filialı, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan Texniki Universiteti, Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası, Azərbaycan Tibb Universiteti və Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində, həmçinin Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətində yerinə yetiriləcəkdir. Qalib layihələrin hamısı fundamental-tətbiqi xarakterlidir.

Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri üzrə 7 layihə, Kimya elmləri üzrə 2 layihə, Biologiya, tibb və aqrar elmləri üzrə 3 layihə, Humanitar və ictimai elmlər üzrə isə 3 layihə qalib olmuşdur. Qalib layihə rəhbərlərindən 6-sı qadındır.

Qalib layihələr 2018-ci ildən başlayaraq maliyyələşdiriləcəkdir.

Qarşıdan gələn günlərdə qalib layihə rəhbəri və icraçıları ilə Elmin İnkişafı Fondunun təqdimat xarakterli ənənəvi görüşü keçiriləcəkdir.

Müsabiqənin nəticələri ilə www.sdf.gov.az internet səhifəsində tanış olmaq olar.

Qalib layihələrin siyahısı

Mənbə: www.sdf.gov.az

Mirzə Şəfi Vazeh (1794-1852) kimdir?

– Mirzə Şəfi Vazeh (1794-1852) kimdir?

– O, mədrəsədə oxumuş, lakin dini ehkamlara mənfi münasibətinə görə oradan çıxarılmışdı. Bir müddət Gəncədə xəttatlıq etmişdi. O, M.F. Axundova hüsnxət öyrətmişdi. Gənc Fətəlini ruhani olmaq fikirindən Mirzə Şəfi Vazeh daşındırmışdı.

Vazeh 1840-cı ildə Tiflisə köçmüş, qəza məktəbində Azərbaycan və fars dillərindən dərs demişdir. 1848-ci ildə Gəncəyə qayıdaraq, qəza məktəbində müəllimlik etmiş, 1850-ci ildə yenidən Tiflisə getmiş, gimnaziyada Azərbaycan və fars dillərini tədris etmişdi.

Mirzə Şəfi Gəncədə “Divani-hikmət” adlı ədəbi-fəlsəfi məclis təsis etmişdi. Yaşayış yerini tez-tez dəyişməsi məclisin fəaliyyət dairəsini daha da genişləndirmişdi. Məclis Tiflisdə də fəaliyyət göstərirdi. Bu məclisdə Abasqulu ağa Bakıxanov, Mirzə Fətəli Axundzadə və digər Azərbaycan ziyalıları iştirak edirdilər. Məclis toplantılarının birində Mirzə Şəfi Vazeh Qafqaza gəlmiş alman şərqşünas Badenştedt ondan fars dili dərsləri almaq arzusunda olduğunu bildirmiş və beləliklə, Mirzə Şəfi Vazehin şagirdi olmuşdu. Sonralar F.Badenştedt Mirzə Şəfi Vazehin əsərlərini alman dilinə çevirərək Berlində “Mirzə Şəfi nəğmələri” (“DiC Lider des Mirza Sehaffy”, Berlin, 1851) və “Mirzə Şəfi irsindən” (“Aus dem Nach-lasse Mirza Sehaffy’s”, Berlin, 1875) adı ilə nəşr etdirmişdi.

Mirzə Şəfi Vazehin maarif sahəsindəki xidmətləri qəza məktəbində, gimnaziyada müəllimlik etməklə məhdudlaşmırdı.

Dərs vəsaitlərinin hazırlanması sahəsində də onun mühüm xidməti olmuşdur. 1852-ci ildə o, Tiflis gimnaziyasının Şərq dilləri müəllimi İ. Qriqoryevlə birlikdə Azərbaycan dilində ilk dərs vəsaiti tərtib etmişdi. “Kitabi-türk” adlanan həmin vəsaitdən gimnaziya və qəza məktəbində Azərbaycan dilini öyrənmək üçün uzun müddət istifadə olunmuşdu. Mirzə Şəfi Vazeh 1852-ci ildə Tiflisdə vəfat etmiş və orada dəfn edilmişdir.

Mənbə: Misir Mərdanov. Azərbaycanın təhsil tarixi. “Təhsil” nəşriyyatı, 2011-ci il. Bakı, I cild, 295 s.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.