Həndəsi qurmalar

Qurma məsələləri, yaxud həndəsi qurmalar – Müxtəlif alətlərin (birtərəfli riyazi xətkeş, ikitərəfli xətkeş, pərgar, düz bucaq modeli və s. alətlər) köməyi ilə müxtəlif şərtləri ödəyən həndəsi fiqurların qurulması.
Həndəsənin həndəsi qurmaların üsullarını öyrənən bölməsinə konstruktiv həndəsə deyilir. Qurma məsələsi həm Evklid həndəsəsində, həm də başqa həndəsələrdə (Sferik həndəsədə, Lobaçevski həndəsəsində və s.) öyrənilir. Bu məsələlərə həm müstəvi üzərində, həm də fəzada baxılır.
Qurmanın klassik alətləri pərgar və xətkeşdir. Lakin, təkcə, pərgarla (Mor-Maskeroni qurmaları), təkcə, birtərəfli xətkeşlə (Şteyner qurmaları), təkcə, ikitərəfli xətkeşlə, təkcə, düz bucaqla (düz bucağın modeli) və s. alətlərlə qurmalara da baxılır.
Bütün qurma məsələləri Konstruktiv həndəsənin aksiomlarına əsaslanır. Konstruktiv həndəsənin aksiomları ən sadə həndəsi qurmalardır. Qurma məsələ həlli sonlu sayda ən sadə qurmalara gətirilirsə, o, həll olunmuş hesab olunur.
Təbiidir ki, hər bir qurma alətinin özünün müəyyən konstruktiv gücü var. Yəni hər bir qurma alətinin müəyyən postulatlar sistemi var.
Məsələn, məlumdur ki, təkcə xətkeşin köməyi ilə verilmiş parçanı iki bərabər hissəyə bölmək mümkün deyil, təkcə pərgarın köməyi ilə isə bu, mümkündür.

Mənbə: Misir Mərdanov, Sabir Mirzəyev, Şabala Sadıqov, “Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti” kitabı , Bakı 2016.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun magistrantları imtahan veriblər

22 yanvar tarixində AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda “Riyazi analiz”, “Diferensial tənliklər”, “Optimallaşdırma və optimal idarəetmə”, “Riyazi fizika tənlikləri” ixtisasları üzrə magistr pilləsində təhsil alan I kurs tələbələri üçün “Riyaziyyatın tarixi və metodologiyası ” fənnindən, “Riyazi analiz”, “Diferensial tənliklər”, “Optimallaşdırma və optimal idarəetmə” ixtisasları üzrə təhsil alan II kurs tələbələri üçün isə “Analitik funksiyaların sərhəd xassələri, sinqulyar inteqral tənliklər”, “Daxiletmə teoremləri və onların tətbiqlər”, “Optimal idarəetmə nəzəriyyəsinin təqribi üsulları” fənnlərindən imtahanlar keçirilib.

Keçirilmiş hər dörd imtahan uğurla başa çatıb.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

E L A N

24.01.2018-ci il tarixində Ümuminstitut seminarında “Diferensial tənliklər” şöbəsinin baş elmi işçisi, r.e.d., prof. Ziyatxan Seyfəddin oğlu Əliyev “Dördüncü tərtib adi diferensial tənliklər üçün bəzi qeyri-xətti məxsusi qiymət məsələlərinin həllərinin qlobal bifurkasiyası” mövzusunda məruzə edəcəkdir.

Məruzədə dördüncü tərtib adi diferensial tənliklər üçün həm xəttiləşən, həm də xəttiləşməyən qeyri-xətti məxsusi qiymət məsələləri təqdim olunur. Bu məsələlərin bifurkasiya nöqtələrinin strukturu, potensial sıfırdan fərqli olduğu halda tamam requlyar Şturm sistemlərinin məxsusi funksiyalarının ossillyasiya xassələri, qeyri-xətti məsələlərin həlləri çoxluğunun xətti məsələlərin məxsusi funksiyalarının ossillyasiya xassələrinə malik siniflərdə yerləşən komponentlərinin özünü aparması haqqında məlumat veriləcəkdir.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Dissertasiya şurasının iclası keçirilib

AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun nəzdində elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunan dissertasiyaların müdafiəsini keçirən D 01.111 dissertasiya şurasının iclasında Asya Məmmədkərim qızı Quliyevanın “Yeni mənada qoşma operatorun qurulması və tədqiqi” mövzusunda 1212.01-Riyazi fizika tənlikləri ixtisasından riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiyanın müdafiəsi keçirilib. Dissertasiyada alınmış nəticələr 14 işdə öz əksini tapıb.

Sonra dissertasiya şurasının iclasında Seymur Arif oğlu Meşaikin “Sonlu qiymətli məntiq cəbrlərinin laylaşdırılmış düz hasillərinin struktur xassələri” mövzusunda 1205.01- Riyazi məntiq və ədədlər nəzəriyyəsi ixtisasından riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiyanın müdafiəsi keçirilib. Dissertasiyada alınmış nəticələr 13 işdə öz əksini tapıb.

Hər iki dissertasiya işi Dissertasiya Şurasının müsbət rəyini alıb.

Daha sonra iclasda Humay Rzayeva, Fuad Əliyevin dissertasiya işlərinə kuratorların və Musa Alməmmədovun dissertasiya işinə rəsmi opponentlərin və aparıcı təşkilatın təyini məsələlərinə baxılıb və təsdiq edilib.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

XIX əsrin sonlarında Mirzə Fətəli Axundovun hansı fikri milli ziyalıların fəaliyyət proqramına çevrilmişdi?

– XIX əsrin sonlarında Mirzə Fətəli Axundovun hansı fikri milli ziyalıların fəaliyyət proqramına çevrilmişdi?

-“Əgər xalq tərbiyə edilməzsə və camaat savadlı olmazsa, çəkdiyimiz bütün zəhmətlər heçə-puça çıxacaqdır”.

– XIX əsrin sonlarında M.F.Axundov nələri həlli vacib olan zəriri ictimai və pedaqoji problemlər hesab edirdi?

-O, belə vacib üç məsələni qeyd edirdi: 1) kütləvi xalq məktəblərinin olmaması; 2) xalq müəllimlərinin çatışmazlığı; 3) ana dilində dərs kitablarının olmaması.

Yeni açılan məktəblərdə müəllimlər çatışmırdı. Dövlət məktəblərinə müəllimlər ya Rusiyadan dəvət edilir, ya da Tiflis gimnaziyasının məzunları olurdular.

– M.F.Axundovun maarifçilik fəaliyyətində əlifba ilə bağlı görmək istədiyi işlər necə olub?

-Bu işlər onun fəaliyyətində mühüm yer tutub. Böyük mütəfəkkür əlifba islahatı uğrunda da gərgin mübarizə aparmışdır. M.F.Axundov ərəb əlifbasının, latın qrafikalı əlifba ilə əvəz edilməsinə sağlığında nail ola bilməsə də, onun bu sahədə “əkdiyi toxumlar illər sonra cücərmiş” və öz bəhrəsini vermişdir.

Mənbə: Misir Mərdanov. Azərbaycanın təhsil tarixi. “Təhsil” nəşriyyatı, 2011-ci il. Bakı, I cild, 295 s.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

E L A N

24.01.2018-ci il tarixində “Diferensial tənliklər” şöbəsinin növbəti seminarı keçiriləcəkdir. Seminarda “Diferensial tənliklər” şöbəsinin baş elmi işçisi, r.ü.e.d., prof. Ziyatxan Seyfəddin oğlu Əliyev “Yarı-xətti və yarı-xəttiləşən Şturm-Liuvill məsələlərinin həllərinin strukturu haqqında” mövzusunda çıxış edəcəkdir.
Məruzədə yarı-xətti Şturm-Liuvill məsələsinin osillyasiya xassələri, yarı-xəttiləşən Şturm-Liuvill məsələsinin həllərinin qlobal bifurkasiyası haqqında danışılacaq.
Arzu edənlər iştirak edə bilərlər.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.