AMEA Riyaziyyat və Mexanika Institutunun kitabxanasına daxil olan yeni jurnallar

1.РЖ.Математический анализ -2017-№ 7
2.РЖ.Механика деформируемого твердого тела 2017 № 7
3.РЖ.Механика деформируемого твердого тела 2017 № 8
4.Доклады РАН 2017 т.475 № 1
5.Доклады РАН 2017 т.475 №2
6.Доклады РАН 2017 т.475 № 3
7.Журнал вычислительной математики и математической физики 2017 т.57 № 78
8..Журнал вычислительной математики и математической физики 2017 т.57 № 6
9.Известия РАН .Серия математическая 2017 т.81 № 3
10.Математический сборник 2017 т.208 №7
11.Математические заметки 2017 т.102 в.1
12. МНЖ Прикладная механика 2017 № 3
13.МНЖ.Прикладная мпеханика 2017 № 4
14Успехи математических наук 2017 т.72 в.3.
15.Дифференциальные уравнения 2017 т.53 № 7
16.Дифференциальные уравнения 2017 т.53 №6

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Dünya şöhrətli azərbaycanlı alim Lütfi Zadə vəfat edib

Lutfi Zade

Dünya şöhrətli azərbaycanlı alim, qeyri-səlis çoxluqlar nəzəriyyəsinin və qeyri-səlis məntiqin banisi, Kaliforniya Universitetinin professoru Lütfi Zadə sentyabrın 6-da 96 yaşında vəfat edib.
Lütfi Rəhim oğlu Ələsgərzadə 1921-ci il fevralın 4-də Bakıda anadan olmuş, ibtidai təhsilini 16 saylı orta məktəbdə başa vurmuşdur. 1932-ci ildə Ələsgərzadələr ailəsi ata-baba yurdu Cənubi Azərbaycana köçmək məcburiyyətində qalmışlar. Burada orta təhsilini başa vuran Lütfi Zadə Tehran Universitetinin Elektrik mühəndisliyi fakültəsinə daxil olmuş, bu təhsil ocağını müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra isə o, 23 yaşında Amerika Birləşmiş Ştatlarına gələrək, təhsilini Massaçusets Texnologiya İnstitutunda davam etdirmişdir. Alimin dünya elminə məlum olan 6 mühüm nəzəriyyəsinin bünövrəsi də elə burada qoyulmuşdur.
Lütfi Zadə 1944-cü ildən 1959-cu ilə qədər Massaçusets Texnologiya İnstitutunda və Kolumbiya Universitetində magistr, doktorluq elmi dərəcələrini almışdır. 1959-cu ildən Berkli Universitetində çalışmış, 1963-cü ildən isə “Elektrik mühəndisliyi və kompüter elmləri” kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Lütfi Zadə həmin universitetdə ömürlük professor və Soft Computing İnstitutunun direktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Azərbaycanlı alimə dünyada şöhrət qazandıran və istehsalatda geniş tətbiq edilən, eyni zamanda, dünya elmində inqilab hesab olunan məhz qeyri-səlis məntiq (Fuzzy Logic) nəzəriyyəsi olmuşdur. Bu nəzəriyyə riyaziyyatın əsası olan ikili çoxluq anlayışına yeni ifadə verib: qeyri-səlis çoxluq. Elmdə qeyri-səlis ölçünün daxil edilməsi təbiətdə və cəmiyyətdə gedən proseslərin qeyri-müəyyənliyini daha adekvat nəzərə almağa imkan yartmışdır. Beləliklə, elmin dili, qeyri-müəyyənlik ölçüsü dəyişdiyindən qeyri-səlis fizika, qeyri-səlis kimya, qeyri-səlis riyaziyyat və başqa qeyri-səlis elmlər yaranmışdır. Yaponiyanın “Mitsubishi“, “Toshiba“, “Sony“, “Canon“, “Sanyo“, “Nissan“, “Honda” və digər nüfuzlu şirkətləri qeyri-səlis məntiq texnologiyasından foto və videokameralar, paltaryuyan maşınlar, vakuum kimyəvi təmizləyiciləri istehsalında, avtomobillərin, qatarların, sənaye proseslərinin idarə olunmasında geniş istifadə edirlər.
Lütfi Zadə həmçinin “Təəssüratlar nəzəriyyəsi”, “Sistemlər nəzəriyyəsi”, “Sözlə işləyən kompüter nəzəriyyəsi”, “Optimal süzgəclər nəzəriyyəsi” kimi dünya elminin inkişafında, onun yeni əsaslar üzərində qurulmasında mühüm rol oynamış elmi kəşflərin müəllifidir.
Lütfi Zadənin məşhur vəziyyətlər fəzası, dinamik sistemlərin idarə olunma və müşahidə olunma nəzəriyyələri müasir idarəetmə elminin əsasını təşkil edir. ABŞ-ın Milli Kosmik Tədqiqatlar Mərkəzi (NASA) bu nəzəriyyələr əsasında idarəetmə sistemlərini tədqiq edir, layihələndirir və tətbiq edir.
Dünya şöhrətli alim sonuncu dəfə Bakıya 2008-ci ilin noyabrında “BakuTel” beynəlxalq telekommunikasiya və informasiya texnologiyaları sərgi və konfransında iştirak etmək üçün gəlmişdi. Lütfi Zadə AMEA Rəyasət Heyətində təşkil olunan tədbirdə iştirak etmiş, ona elmdə göstərdiyi xidmətlərə görə AMEA-nın fəxri diplomu təqdim olunmuşdu.
O, NASA və NATO-nun aparıcı mütəxəssisi idi. Həmçinin yaşadığı Berkli şəhərində öz adına olan “İnstitute Zadeh-ZİFT” İnformasiya Texnologiyaları İnstitutuna rəhbərlik edirdi. Məlumat üçün bildirək ki, Lütfi Zadə alman alimi Maks Plankdan sonra dünyada ikinci alimdir ki, sağlığında həm özünün, həm də nəzəriyyəsinin adını daşıyan elmi mərkəz mövcud idi.
Lütfi Zadə bir çox xarici ölkə akademiyalarının üzvü idi. O, çox sayda mötəbər cəmiyyətlərin və fondların mükafatlarına layiq görülmüş, medallarla təltif edilmişdir. Onlarla xarici dövlət və ictimai təşkilatların fəxri doktoru idi. Dünya şöhrətli alim, həmçinin ABŞ Milli Mühəndislik Akademiyasının, Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının üzvü, fəxri akademiki seçilmişdir.
Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu Azərbaycan xalqına, elmi ictimaiyyətə, mərhumun yaxınlarına dərin hüzünlə baş sağlığı verir.
Allah rəhmət eləsin!

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

İnduksiya

İnduksiya fikirləşmə (əqli nəticə çıxarmağın) formalarından biridir. Bu fikirləşmə formasında müəyyən bir təklifin xüsusi hallarının doğru olmasından, həmin təklifin, ümumiyyətlə, doğru olması qənaətinə gəlirlər. İnduksiya çox vaxt digər fikirləşmə forması – deduksiya ilə birgə istifadə olunur.
Riyaziyyatda induksiya dedikdə onun  dörd növü – tam olmayan induksiya, tam induksiya, riyazi induksiya, transfinit induksiya nəzərdə tutulur. Ətraflı>>

Mənbə: Misir Mərdanov, Sabir Mirzəyev, Şabala Sadıqov, “Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti” kitabı , Bakı 2016.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Universitetlərin çox meyarlı ranqlaşdırılmasının qeyri-səlis metodologiyası” adlı kitab çap olunub

книга «Нечёткая методология многокритериального ранжирования университетов»книга «Нечёткая методология многокритериального ранжирования университетов»
Bu günlərdə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Misir Mərdanov, texnika elmləri doktoru, professor Ramin Rzayev və BDU-nun dosenti Zeynal Camalovun Almaniyanın Palmarium Academic Publishing nəşriyyatında “Universitetlərin çox meyarlı ranqlaşdırılmasının qeyri-səlis metodologiyası” adlı kitabı çap olunmuşdur. Kitab 6 fəsil və 164 səhifədən ibarətdir.

Kitabda qeyri-müəyyənlik şəraitində alternativlərin çox meyarlı seçiminin qeyri-səlis üsulları və həmçinin təhsil xidmətlərinin hərtərəfli (kompleks) qiymətləndirilməsi, universitetlərin ranqlaşdırması və onların strukturlarının optimallaşdırılması ilə bağlı olan məsələlərin həllinə dair yeni yanaşmalar şərh edilmişdir.

Kitab texniki ixtisaslar üzrə doktorantlara və həmçinin ali təhsilin keyfiyyətini və təhsil xidmətlərinin müasir bazarının sərt şəraitində universitetlərin rəqabət qabiliyyətlərinin səviyyələrinin artması sahəsində çalışan mütəxəssislərə tövsiyə edilir.
© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Diofant tənlikləri

Diofant tənlikləri – iki və daha artıq məchulu olan tam əmsallı cəbri tənlik və ya onların sistemi. Diofant tənlikləri tam və ya rasional həlləri axtarılır. Diofant tənlikləri sistemində tənliklərin sayı məchulların sayından az olur. Diofant tənlikləri həlləri sayı, bir qayda olaraq çox olur. Buna görə onları qeyri-müəyyən tənliklər adlandırırlar.
Məsələn tənlikləri 3x+5y=7, x² +y² =z², 3x³+4y³=5z³ Diofant tənlikləridir. Bu tənlikləri III əsrdə yaşamış qədim yunan riyaziyyatçısı Diofantın adı ilə adlandırmışlar. Diofantın “Hesab” kitabında bu cür qeyri-müəyyən tənliklərə gətirilən çoxlu sayda maraqlı məsələlər verilmişdir. Bu məsələləri bütün dövrlərin riyaziyyatçıları öyrənmişlər.
Tənlikləri tam ədədlərdə həll etmək riyaziyyatın ən gözəl bölmələrindən biridir. Görkəmli riyaziyyatçılardan heç biri Diofant tənlikləri nəzəriyyəsinin yanından etinasız keçməmişdir. Ferma, Eyler, Lagranj, Dirixle, Hauss, Çebişev, Riman bu çox maraqlı nəzəriyyədə silinməz iz buraxmışlar.

Mənbə: Misir Mərdanov, Sabir Mirzəyev, Şabala Sadıqov, “Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti” kitabı , Bakı 2016.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Diofant Iskəndəriyyəli

Διόφαντος_-_Diophantos_-_ДИОФАНТ

Diofant Iskəndəriyyəli təqribən III əsrdə yaşamış qədim yunan riyaziyyatçısıdır. Onun “Hesab” traktatının 13 kitabından 6-sı bizə gəlib çatmışdır.O həmin əsərdə qeyri-müəyyən tənliyə (4-cü dərəcəyə kimi) gətirilən məsələləri həll edir. Diofant məchulu, onun dərəcəsini, bərabərliyi və çıxmanı işarə etmək üçün həmin sözlərin ixtisarla yazılışından istifadə etmişdir.

Diofant əsərləri P. Ferma, L.Eyler, K. Hauss və başqalarının tədqiqatları üçün mənbə olmuşdur.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.