Leybnis Hotfrid Vilhelm

AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuLeybnis Hotfrid Vilhelm (1646-1716) Alman filosofu, riyaziyyatçısı, fiziki, hüquqşünası, tarixçisi və dilçisidir.
1700-cü ildə özünün təşəbbüsü ilə yaradılmış Berlin Elm Cəmiyyətinin (sonralar EA) ilk prezidenti olmuşdur.
Riyaziyyatda Leybnis Nyutondan asılı olmayaraq diferensial və inteqral hesabını yaratmış, diferensial və inteqral hesabından sistematik oçerklər nəşr etdirmişdir (1684-1686). Burada diferensiala və inteqrala tərif vermiş, onları uyğun olaraq və ilə işarə etmişdir. Leybnis cəmin, hasilin, qismətin, sabitin, mürəkkəb funksiyanın diferensiallanması, əyrinin ekstremal nöqtələrinin axtarılması və ayırd edilməsi, əyilmə nöqtələrinin axtarılması qaydalarını vermiş, diferensiallama və inteqrallamanın qarşılıqlı tərs xarakterli olmasını göstərmişdir. O öz hesablamalarını mexanikanın bir sıra məsələlərinə tətbiq edərək variasiya hesabının yaradılmasına təsir göstərmişdir.
O, hasili çoxqat diferensiallamaq üçün düstur (Leybnis düsturu) və bir çox mühüm transendent funksiyanı inteqrallamaq üçün qayda vermişdir. O, “diferensial”, “diferensial hesabı”, “diferensial tənlik”, “funksiya”, “dəyişən”. “sabit”, “koordinatlar”, “absis”, “cəbri və transendent əyrilər”, “alqoritm” və b. anlayışları elmə daxil etmişdir.
Leybnis birləşmələr nəzəriyyəsi, cəbr, həndəsə və riyaziyyatın başqa sahələrində də tədqiqatları var.

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Funksional analiz” şöbəsinin yarımillik  fəaliyyəti

“ Funksional analiz ” şöbəsində plana əsasən təsdiq olunmuş “Operatorlar cəbri və ehtimal nəzəriyyəsinin bir sıra məsələlərinin tədqiqi” və “Diferensial operatorların spektral analizi” mövzuları üzrə 18 iş aparılır. İmmiqrasiyalı şaxələnən stoxastik proseslərin tədqiqi üzrə işlər davam etdirilmiş və bu proseslər üçün limit teoremləri alınmışdır. Bundan başqa elliptik, cırlaşmayan tənliklərin həllərinin qiymətləndirilməsi stoxastik diferensial tənliklərin tətbiqi ilə aparılmışdır. Müəyyən şərtlər daxilində Hilbert fəzasında çoxparametrli operatorlar sisteminin məxsusi və qoşma vektorlarının mötərizəli ayrılmasının mümkünlüyü isbat edilmişdir. Davamı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Birləşmələr (kombinatorika)

Birləşmələr (kombinatorika) – Riyaziyyatın, sonlu çoxluqların elementlərinin müxtəlif birləşmələrindən (bax: permutasiyalar, aranjemanlar, kombinezonlar) bəhs edən sahəsidir. Birləşmələrə aid məsələlərə ilk dəfə XVI-XVIII əsrlərdə , ehtimal nəzəriyyəsinin yaranması ilə əlaqədar, baxılmışdır. Burada eyniehtimallı elementar hadisələrə əsasən verilmiş hadisənin başvermə ehtimalının hesablanması birləşmələr nəzəriyyəsinin məsələlərinə gətirilir.

Birləşmələr nəzəriyyəsi, həm də çoxhədlilər cəbrinə tətbiq olunur. (bax: Nyuton binomu, Paskal üçbucağı, Tusi piramidası).

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Fields Medal-ını qazanan ilk qadın riyaziyyatçı – Məryəm Mirzəxani vəfat edib

AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuÜç il əvvəl riyaziyyat üzrə nüfuzlu Fields Medal mükafatına layiq görülən ilk qadın Məryəm Mirzəxani (Maryam Mirzakhani) ABŞ-da vəfat edib.
Onun 40 yaşı olub. Mərhum 2013-cü ildən sinə xərçəngindən əziyyət çəkirdi.
İranda böyüyən xanım Mirzəxani yeniyetmə olarkən Beynəxalq Riyaziyyat Olimpiadasının iki qızıl medalını qazanıb.
O, elmlər doktoru dissertasiyasını ABŞ-ın Harvard Universitetində müdafiə edib və 2008-ci ildən Stanford Universitetində professor işləyib.
Riyaziyyatçı 2014-cü ildə “Riemann səthlərinin həndəsəsi ilə dinamikası və onların məkan modulları nəzəriyyəsinə verdiyi töhfəyə” görə Fields mükafatına layiq görülüb.
ABŞ-da yaşayan alim nüfuzlu mükafata layiq görülmüş ilk qadın və ilk iranlıdır.
Riyaziyyat üzrə Nobel mükafatı verilmir. Buna görə də Fields Medal tez-tez “riyaziyyatçıların Nobel mükafatı” adlandırılır.
1936-cı ildə təsis edilmiş mükafat hər dörd ildən bir 40 yaşına çatmamış iki və ya 4 riyaziyyatçıya verilir.

Mənbə: http://www.bbc.com

“Diferensial tənliklər” şöbəsinin 2017-ci il üçün yarımillik  fəaliyyəti

“Diferensial tənliklər ” şöbəsində 2017-ci ildə 1 mövzu üzrə 10 elmi iş yerinə yetirilir. 2017-ci ilin birinci yarımilində şöbədə ümumilikdə 30 məqalə çapa göndərilib və çap olunub, 8 tezis çap edilib.
Hesabat dövründə şöbənin əməkdaşları prof. Aqil Xanməmmədov və dos. Nigar Aslanova Ümuminstitut seminarında məruzə ilə çıxış ediblər. Həftənin üçüncü günləri saat 12.00 şöbədə Ə.B.Əliyevin rəhbərliyi altında “Differensial tənliklər nəzəriyyəsinin müasir problemləri” adlı elmi seminar fəaliyyət göstərir. Şöbənin bütün əməkdaşları, o cümlədən doktorant və dissertantları həmin seminarın işində iştirak etmişdir. Həftənin birinci günləri saat 13.30 şöbədə Ə.B.Əliyevin rəhbərliyi altında gənc tədqiqatçılar üçün “Differensial tənliklər və qeyri xətti analizin müasir problemləri” adlı elmi seminar fəaliyyət göstərir. Həmin seminarda adətən magistrlər, doktorantlar və arzu edən digər elmi işçilər iştirak edir. Daha ətraflı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

AMEA-nın müxbir üzvü, professor Vaqif Quliyevin 60 illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfrans

AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuİyulun 10-da Türkiyənin Ahi Evran Universitetində (Kırşehir) AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Vaqif Sabir oğlu Quliyevin 60 illik yubileyinə həsr olunmuş “Morri tipli fəzalarda operatorlar və tətbiqləri” mövzusunda beynəlxalq elmi konfrans öz işinə başlayıb. Konfransda dünyanın 15 ölkəsindən – Azərbaycan, Rusiya, Yaponiya, Polşa, Hindistan, Tunis, İtaliya, Pakistan, İngiltərə, Qırğızıstan, Qazaxıstan, İran, Çexiya və s. 100-ə yaxın alim iştirak edir.
Beynəlxalq konfransın açılışında Ahi Evran Universitetin rektoru, professor Vatan Karakaya geniş çıxış edərək görkəmli alimin dünya riyaziyyat elmində öz yerini tapmış olduğunu, elmlə yanaşı, pedoqoji fəaliyyətlə məşğul olduğunu, alimlər nəsli, böyük tələbə ordusu yetişdirdiyini diqqətə çatdırıb. Vaqif Quliyevin böyük hörmətə, nüfuza malik olduğunu deyən rektor vurğulayıb ki, O, təkcə görkəmli alim yox, həm də dəyərli ziyalıdır.
Konfransda Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin nəzdində S.M. Nikolski adına Riyaziyyat İnstitutunun direktoru professor Viktor Burenkov çıxış edərək alimin riyazi nəzəriyyə və tətbiqlərin ciddi problemlərin həllinə yönələn yüksək nəzəri səviyyəsi ilə fərqlənən əhəmiyyətli elmi tədqiqatlarının olduğunu, çoxşaxəli zəngin yaradıcılığı ilə riyaziyyat elminin inkişafında mühüm rol oynadığını, öz elmi məktəbini yaratdığını xüsusi qeyd edib.
Ankara Universitetinin professoru Ayhan Şerbetci OMTSA 2017 konfransının professor Vaqif Quliyevin 60 illik yubileyinə həsr olunduğunu qeyd edib və bu cür tədbirlərin dövlətlər arası elmi əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə bir vasitəçi olduğunu diqqətə çatdırıb.
Açılışın sonunda rektor Vatan Karakaya professor Vaqif Quliyevə xatirə olaraq konfrans hədiyyəsi təqdim edib.
Bölmə iclaslarında öz işini davam etdirən Beynəlxalq elmi konfrans bu gün başa çatacaq.
AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun kollektivi adından alimə möhkəm can sağlığı, elmi fəaliyyətində uğurlar arzu edirik.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.