Təqvim

Təqvim – ilk baxışda vaxtı hesablamaq heç də çətin deyil. Amma diqqətlə fikir verəndə bu, heç də asan məsələ deyil. İl Yerin öz orbiti üzrə Günəş ətrafında tam bir dövrə vurduğu vaxtdır. Astronomlar hesablayıblar ki, bu müddət 365 sutka 5 saat 48 dəq 46 saniyədir. Əlbəttə, bir ildəki sutkaların sayı tam olsaydı daha yaxşı olardı. Çətinlik də bir ildəki sutkaların sayının tam olmamasındadır.
İlk dəfə vaxtın hesablanmasına qayda-qanun gətirən b.e.ə. I əsrdə Roma imperatoru Y. Sezar olmuşdur. Bu işdə ona İskəndəriyyəli astronom Sozigen kömək etmişdir.
Y. Sezarın təqviminə görə hər 4 ildən 3-ü 365 gün (qısa il), 1-i 366 gün (uzun il) olurdu. Sezar təqvimində ilin orta uzunluğu 365 sutka 6 saat idi. Bu da bir ilin həqiqi uzunluğundan 11 dəqiqə 14 saniyə çox idi. Buna görə də artıq XV əsrdə yeni ilin daxil olması astronomik yeni ildən 10 sutka geri qalırdı.
Növbəti Təqvim islahatı Roma papası XIII Qriqori tərəfindən həyata keçirildi. 1582-ci ildə hər ayın tarixi 10 gün sürüşdürüldü (artırıldı), qısa və uzun illərin növbələşməsi saxlanıldı. Qərara aldılar ki, illərin nömrələrindən hansı biri iki sıfırla bitirsə və yüzlüklərin sayı 4-ə bölünmürsə, o ili uzun il yox, qısa il hesab etsinlər. Bu təqvimə görə, məsələn, 1900-cü qısa il, 2000-ci il uzun il olmalıdır (Halbuki 1900 və 2000 ədədləri 4-ə bölündüyü üçün hər iki il uzun il olmalı idi).
Çox maraqlı Təqvim orta Asiya riyaziyyatçısı və şairi Ömər Xəyyam (1048-1122) tərəfindən təklif olunmuşdur. Bu Təqvim görə hər 32 ildən deyil, hər 33 ildən 8-i uzun il olmalıdır.
Ömər Xəyyama görə 1 il =365 · 8/33 sutkadır. Onun xətası 1 ildə cəmi 19 saniyədir.
İl və gündən başqa Yerdə daha bir sabit dövri proses var. Bu, ay fazalarının dəyişməsidir. Bu əsasda yaradılan Təqvim bir il 12 aya bölünür. İndiyə kimi bir sıra müsəlman ölkələrində işlədilən ay Təqvim bu hadisəyə əsaslanır.

Mənbə: Misir Mərdanov, Sabir Mirzəyev, Şabala Sadıqov, “Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti” kitabı , Bakı 2016.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

E L A N

24.05.2017-ci il saat 15:00-da Ümuminstitut seminarında Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin professoru Andrey V. Fursikov “NAVİE-STOKS SİSTEMİ ÜÇÜN BİR OPTİMAL İDARƏETMƏ MƏSƏLƏSİ” mövzusunda məruzə edəcəkdir.
Məruzədə üç ölçülü evolusyon Navie-Stoks tənliyi üçün məhdud Ω oblastının xaricində sərhəd idarə məsələsinə baxılır. Məqsəd müqavimət funksionalını ∂Ω sərhəddində qoyulan Dirixle şərti daxilində minimallaşdırmaqdır.
Məruzədə əvvəlcə ∂Ω sərhəddində axrtarılan idarələrin aid olduğu vektor sahələrin uyğun fəzası qurulur. Minimallaşdırılan funksionala bu fəzanın nornasını əlavə hədd kimi daxil etməklə baxılan optimal idarəetmə məsələsinin korrektliyi təmin edilir. Məruzədə eyni zamanda optimal həllin varlığı isbat edilir və optimal tənliklər sisteminin güclü forması tapılır. Bu nəticələr sıfır olmayan sərhəd şərtli, standart olmayan izlər fəzasına daxil olan Navie-Stoks tənliyi üçün sərhəd məsələlərinin həlli məqsədi ilə xüsusi olaraq qurulmuş nəzəriyyəyə əsaslanır.
Optimal sistemin çıxarılışı həmçinin uzlaşma sərtini ödəməyən requlyar ilkin verilənli qoşma Oseen tənliyi üçün requlyarlıq nəticələrinə əsaslanır. Bu məsələ professor Andrey V.Fursikov tərəfindən M. Qunzburqer və S. Hou ilə birlikdə həll olunmuşdur.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

E L A N

24 may 2017-ci il tarixdə “Funksional analiz” və “Riyazi fizika tənlikləri” şöbələrinin birgə elmi seminarı keçiriləcəkdir. Seminarda doktorant Asya Məmmədkərim qızı Quliyevanın 1212.01 – riyazi fizika tənlikləri ixtisasında riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş “Yeni mənada qoşma operatorun qurulması və tədqiqi” mövzusunda dissertasiya işinin müzakirəsi keçiriləcəkdir.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

AMEA Riyaziyyat və Mexanika Institutunun kitabxanasına daxil olan yeni jurnallar

  1. РЖ.Математический анализ. – 2017 № 4.
  2. РЖ.Механика деформируемого твердого тела -2017-№ 4.
  3. Журнал вычислительной математики математической физики-2017-т.57 № 3
  4. Журнал вычислительной математики и математической физики.-2017-т.57 № 2
  5. Доклады РАН-2017 – т. 473 № 1
  6. Доклады РАН-2017 – т. 473 № 2
  7. Доклады РАН -2017 – т. 473 №3
  8. Доклады РАН-2017 – т. 472 №4
  9. Доклады РАН -2017 – т. 472 №5
  10. Доклады РАН -2017 – т. 472 №6
  11. Математический сборник – 2017 – т. 208 №3
  12. Математический сборник – 2017 – т. 208 №4
  13. Математические заметки  – 2017 – т.101-в.3
  14. Сибирский математический журнал – 2017 – т. 58-№2

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Riman həndəsəsi

Riman həndəsəsi (elliptik həndəsə) Üçölçülü Evklid fəzasında sferanın ikiölçülü həndəsəsi (burada sferanın diametral əks nöqtələri eyni hesab olunur). Bu cür səth proyektiv müstəvi ilə topoloji ekvivalentdir. n-ölçülü Riman həndəsəsi (n+1)-ölçülü fəzanın sferasında modelləşdirilir. (Bu halda da sferanın diametral əks nöqtələri eyni hesab olunur). Riman həndəsəsi düz xətləri sferanın böyük çevrələri hesab olunur (göstərilən eyniləşdirmə ilə). Metrika (uzunluq, bucağın ölçülməsi və s.) sferanın metrikası ilə eyni götürülür. Riman həndəsəsi metrikasını saxlayan və fəzanın ixtiyari nöqtəsini onun ixtiyari başqa nöqtəsinə çevirən hərəkət var. (Riman həndəsəsi bircinsliliyi).
Riman həndəsəsi Evklid həndəsəsi kimi aksiomatik verilə bilər. Lakin Riman həndəsəsi aksiomları sistemi Evklid həndəsəsinin aksiomları sistemindən köklü surətdə fərqlənir. Məsələn, Riman həndəsəsi ixtiyari iki düz xətt kəsişir. Müstəvi fəzanı iki yarımfəzaya ayırmır və s.
Riman həndəsəsi qeyri-evklid həndəsələri arasında indiyə kimi yaxşı öyrənilən həndəsələrdən biridir.

Mənbə: Misir Mərdanov, Sabir Mirzəyev, Şabala Sadıqov, “Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti” kitabı , Bakı 2016.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Riyazi analiz” şöbəsinin “Şredinger operatorunun doğurduğu Marçinkeviç inteqralı və onun kommutatorunun sıfırlanan ümumiləşmiş Morri fəzasında məhdudluğu” mövzusunda seminarı keçirilib

Bu gün “Riyazi analiz” şöbəsinin “Harmonik analizin müasir problemləri və tətbiqləri” adlı seminarı keçirilib. Seminarda şöbənin böyük elmi işçisi, r.ü.f.d Ömərova Mehriban Nazım qızı “Şredinger operatorunun doğurduğu Marçinkeviç inteqralı və onun kommutatorunun sıfırlanan ümumiləşmiş Morri fəzasında məhdudluğu” mövzusunda məruzə edib.
Məruzədə Şredinger operatorunun doğurduğu Marçinkeviç inteqralı və onun kommutatorunun ümumiləşmiş Morri fəzasında məhdudluğu, həmçinin sıfırlanan ümumiləşmiş Morri fəzasında məhdudluğu üçün (φ12) üzərinə qoyulmuş kafi şərtlər haqqında danışılıb.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.