“Qeyri-harmonik analiz” şöbəsinin yarımillik fəaliyyəti

Hesabat dövrü ərzində “Qeyri-harmonik analiz ” şöbəsində “Freym nəzəriyyəsi və onun tətbiqləri” və “Öz-özünə qoşma olmayan diferensial operatorların spektral xassələri” mövzuları üzrə elmi tədqiqat işləri aparılmış və 15 iş yerinə yetirilmişdir.
Şöbənin həftənin 3-cü günləri ( 12:00 ) və 4-cü günləri (11:00) müntəzəm elmi seminarları keçirilir. Şöbə əməkdaşlarının əksəriyyəti ali təhsil müəssisələrində pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldurlar.
Şöbə əməkdaşları tərəfindən cəmi 29 elmi iş çap edilmişdir. Bunlardan 13-i elmi məqalə, 16-sı konfrans tezisləridir. Bundan əlavə 8 məqalə çapa qəbul olunmuş, 15-ə yaxın məqalə isə çapa təqdim olunmuşdur. 3 məqalə impact factora malik jurnalda çap olunmuş və 4 məqalə isə çapa qəbul olunmuşdur.
Hesabat dövrü ərzində şöbə müdiri AMEA-nın müxbir üzvü, prof. B.T.Bilalov 17.01.2017-28.01.2017-ci il tarixlərində AMEA-nın “Freym nəzəriyyəsi-veyvlet analizin seysmologiyada və digər sahələrdə siqnalların emalına tətbiqi” proqramının davamı olaraq İstanbul Yıldız Texniki Universitetində elmi ezamiyyətdə olmuş, proqram çərçivəsində Yıldız Texniki Universitetinin dosenti Yusuf Zerenle birgə elmi rəhbəri olduğu Şeyma Çetin, Fatih Şirin, Cemil Karaçam doktora öyrəncilərinə “Statistik yığılma, yaranma səbəbləri, inkişaf istiqamətləri və tətbiqləri haqqında”, “Qeyri standart fəzalar və bu fəzalarda triqonometrik sistemlərin bazisliyi haqqında” mövzuları üzrə müntəzəm seminarlar aparmış və “Statistik yığılma, onun ümumiləşməsi, kəsilməz variant və Furye sıralarına tətbiqi”, “Atomar ayrılış və freymlərin bəzi sualları. t-freymlər. Seperabel olmayan Hilbert fəzalarında hesabi olmayan freym anlayışı” mövzuları üzrə plenar məruzələr oxumuşdur. Yeni nəticələrin alınması istiqamətində intensiv müzakirələr və lazımi işlər görülmüşdür. Daha ətraflı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Eratosfen şəbəkəsi (xəlbiri)

Eratosfen şəbəkəsi (xəlbiri) – bütün natural ədədlərdən sadə ədədləri ayırmağın çox qədim üsullarından biridir. Bu üsul  qədim yunan alimi Eratosfenə məxsusdur (b.e.ə. III əsr). Eratosfen şəbəkəsi ilə n-ə qədər sadə ədədləri ayırmaq üçün 2-dən n-ə qədər, natural ədədləri yazırlar. Əvvəlcə 2-yə bölünən bütün ədədlərin üstündən, növbəti addımda qalan ədədlər arasında 3-ə bölünən ədədlərin, sonra 5-ə bölünən və s. növbə ilə sadə ədədlərin bölünənlərinin üstündən xətt çəkirlər. Bu prosesi √n -dən böyük ilk sadə ədədə qədər davam etdirirlər. Onda üstündən xətt çəkilməmiş natural ədədlər sadədir.

Hal-hazırda Eratosfen şəbəkəsi müxtəlif  təkmilləşmiş formasından istifadə edirlər.

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Elastiklik və plastiklik nəzəriyyəsi ” şöbəsinin yarımillik fəaliyyəti

Şöbədə ” Qeyri bircins və anizatrop konstruksiya elementlərinin əyilməsi, dayanıqlığı və rəqsi hərəkətləri” mövzusu üzrə 6 elmi iş aparılır.

İş A: Dartılmaya sıxılmaya müxtəlif müqavimət göstərən tirin əyilmədə dayanıqlığı (V.C. Hacıyev). Tirin mexaniki xassəsi təkrar elastikliyə malik plastik materaildır və en kəsiyi iki simmetriya oxuna malikdir. Ümumi halda məsələnin həlli əyinti və dönmə bucağına nəzərən iki xətti sistem tənliyin həllinə gətirilir.
Göstərmək olur ki, dartılma-sıxılmada müxtəlif müqavimət tir üçün kritik momentin tapılması klassik məsələnin həllindən istifadə etməklə qurula bilər. məsələnin həlli uyğun elastik məsələnin həllinə gətrilir. Davamı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Leybnis Hotfrid Vilhelm

AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuLeybnis Hotfrid Vilhelm (1646-1716) Alman filosofu, riyaziyyatçısı, fiziki, hüquqşünası, tarixçisi və dilçisidir.
1700-cü ildə özünün təşəbbüsü ilə yaradılmış Berlin Elm Cəmiyyətinin (sonralar EA) ilk prezidenti olmuşdur.
Riyaziyyatda Leybnis Nyutondan asılı olmayaraq diferensial və inteqral hesabını yaratmış, diferensial və inteqral hesabından sistematik oçerklər nəşr etdirmişdir (1684-1686). Burada diferensiala və inteqrala tərif vermiş, onları uyğun olaraq və ilə işarə etmişdir. Leybnis cəmin, hasilin, qismətin, sabitin, mürəkkəb funksiyanın diferensiallanması, əyrinin ekstremal nöqtələrinin axtarılması və ayırd edilməsi, əyilmə nöqtələrinin axtarılması qaydalarını vermiş, diferensiallama və inteqrallamanın qarşılıqlı tərs xarakterli olmasını göstərmişdir. O öz hesablamalarını mexanikanın bir sıra məsələlərinə tətbiq edərək variasiya hesabının yaradılmasına təsir göstərmişdir.
O, hasili çoxqat diferensiallamaq üçün düstur (Leybnis düsturu) və bir çox mühüm transendent funksiyanı inteqrallamaq üçün qayda vermişdir. O, “diferensial”, “diferensial hesabı”, “diferensial tənlik”, “funksiya”, “dəyişən”. “sabit”, “koordinatlar”, “absis”, “cəbri və transendent əyrilər”, “alqoritm” və b. anlayışları elmə daxil etmişdir.
Leybnis birləşmələr nəzəriyyəsi, cəbr, həndəsə və riyaziyyatın başqa sahələrində də tədqiqatları var.

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Funksional analiz” şöbəsinin yarımillik  fəaliyyəti

“ Funksional analiz ” şöbəsində plana əsasən təsdiq olunmuş “Operatorlar cəbri və ehtimal nəzəriyyəsinin bir sıra məsələlərinin tədqiqi” və “Diferensial operatorların spektral analizi” mövzuları üzrə 18 iş aparılır. İmmiqrasiyalı şaxələnən stoxastik proseslərin tədqiqi üzrə işlər davam etdirilmiş və bu proseslər üçün limit teoremləri alınmışdır. Bundan başqa elliptik, cırlaşmayan tənliklərin həllərinin qiymətləndirilməsi stoxastik diferensial tənliklərin tətbiqi ilə aparılmışdır. Müəyyən şərtlər daxilində Hilbert fəzasında çoxparametrli operatorlar sisteminin məxsusi və qoşma vektorlarının mötərizəli ayrılmasının mümkünlüyü isbat edilmişdir. Davamı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Birləşmələr (kombinatorika)

Birləşmələr (kombinatorika) – Riyaziyyatın, sonlu çoxluqların elementlərinin müxtəlif birləşmələrindən (bax: permutasiyalar, aranjemanlar, kombinezonlar) bəhs edən sahəsidir. Birləşmələrə aid məsələlərə ilk dəfə XVI-XVIII əsrlərdə , ehtimal nəzəriyyəsinin yaranması ilə əlaqədar, baxılmışdır. Burada eyniehtimallı elementar hadisələrə əsasən verilmiş hadisənin başvermə ehtimalının hesablanması birləşmələr nəzəriyyəsinin məsələlərinə gətirilir.

Birləşmələr nəzəriyyəsi, həm də çoxhədlilər cəbrinə tətbiq olunur. (bax: Nyuton binomu, Paskal üçbucağı, Tusi piramidası).

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.