{"id":11751,"date":"2017-04-07T15:28:14","date_gmt":"2017-04-07T11:28:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=11751"},"modified":"2017-04-07T14:33:00","modified_gmt":"2017-04-07T10:33:00","slug":"dekart-rene-1596-1650","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2017\/04\/07\/dekart-rene-1596-1650\/","title":{"rendered":"Dekart Rene (1596-1650)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-11753\" src=\"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/200px-Frans_Hals_-_Portret_van_Ren\u00e9_Descartes.jpg\" alt=\"200px-Frans_Hals_-_Portret_van_Ren\u00e9_Descartes\" width=\"200\" height=\"245\" \/>Dekart h\u0259yatda \u00f6z yerini d\u0259rhal tapmam\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259n\u015f\u0259c\u0259 zad\u0259gan olan bu \u015f\u0259xs La-Fle\u015fd\u0259 kolleci bitirdikd\u0259n sonra Parisin kubar h\u0259yat\u0131na alud\u0259 olmu\u015fdur. Sonralar Dekart elml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq xatirin\u0259 h\u0259r \u015feyi atm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nDekart t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259liminin (d\u00fcnyan\u0131n analitik \u00fcsulla d\u0259rk edilm\u0259si) h\u00fcdudlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirirdi v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si toplay\u0131rd\u0131. O, f\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 ba\u015fqa elml\u0259rd\u0259 riyazi qanunlar tapma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<br \/>\nR. Dekart el\u0259 bir universal riyazi \u00fcsul tapmaq ist\u0259yirdi ki, o \u00fcsulu m\u0259nims\u0259y\u0259n adam ist\u0259nil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll etsin. 1637-ci ild\u0259 Leydend\u0259 onun 4 cildli \u201cF\u0259ls\u0259fi t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r\u201d adl\u0131 kitab\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131. Ax\u0131r\u0131nc\u0131 cild \u201cH\u0259nd\u0259s\u0259\u201d adlan\u0131rd\u0131. Dekart \u00f6z sistemind\u0259 riyaziyyata x\u00fcsusi yer ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. O hesab edirdi ki, riyaziyyat\u0131n h\u0259qiq\u0259ti b\u0259rq\u0259rar etm\u0259 prinipl\u0259ri dig\u0259r elml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00fcmun\u0259 olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nDekart\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck naliyy\u0259ti onun Analitik h\u0259nd\u0259s\u0259ni k\u0259\u015ff etm\u0259sidir. Analitik h\u0259nd\u0259s\u0259d\u0259 koordinatlar \u00fcsulunun k\u00f6m\u0259yi il\u0259 h\u0259nd\u0259s\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri analitik yolla h\u0259ll olunur. Dekart\u0131n riyaziyyata daxil etdiyi i\u015far\u0259l\u0259r bu g\u00fcn d\u0259 i\u015fl\u0259nir.<br \/>\nC\u0259brin \u0259sas teoremi ilk d\u0259f\u0259 Dekart t\u0259r\u0259find\u0259n ifad\u0259 olunmu\u015fdur. (bu teoremi yaln\u0131z XVIII \u0259srin sonlar\u0131nda K.F.Hauss isbat etmi\u015fdir).<br \/>\n1649-cu ild\u0259 Dekart uzun t\u0259r\u0259dd\u00fcdd\u0259n sonra \u0130sve\u00e7\u0259 gedir. Bu onun s\u0259hh\u0259tin\u0259 pis t\u0259sir edir. Yar\u0131mild\u0259n sonra o s\u0259t\u0259lc\u0259md\u0259n v\u0259fat edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>M\u0259nb\u0259: Misir M\u0259rdanov, Sabir Mirz\u0259yev, \u015eabala Sad\u0131qov, \u201cM\u0259kt\u0259blinin riyaziyyatdan izahl\u0131 l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d kitab\u0131 , Bak\u0131 2016<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dekart h\u0259yatda \u00f6z yerini d\u0259rhal tapmam\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259n\u015f\u0259c\u0259 zad\u0259gan olan bu \u015f\u0259xs La-Fle\u015fd\u0259 kolleci bitirdikd\u0259n sonra Parisin kubar h\u0259yat\u0131na alud\u0259 olmu\u015fdur. Sonralar Dekart elml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq xatirin\u0259 h\u0259r \u015feyi atm\u0131\u015fd\u0131r. Dekart t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259liminin (d\u00fcnyan\u0131n analitik \u00fcsulla d\u0259rk edilm\u0259si) h\u00fcdudlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirirdi v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si toplay\u0131rd\u0131. O, f\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 ba\u015fqa elml\u0259rd\u0259 riyazi qanunlar tapma\u011fa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11751"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11751"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11755,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11751\/revisions\/11755"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}