{"id":11943,"date":"2017-04-13T15:55:53","date_gmt":"2017-04-13T11:55:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=11943"},"modified":"2017-04-13T13:15:14","modified_gmt":"2017-04-13T09:15:14","slug":"diferensial-hesabi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2017\/04\/13\/diferensial-hesabi\/","title":{"rendered":"Diferensial hesab\u0131"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">Diferensial hesab\u0131 &#8211; riyaziyyat\u0131n funksiyalar\u0131n xass\u0259l\u0259rini t\u00f6r\u0259m\u0259 v\u0259 diferensiallar vasit\u0259sil\u0259 \u00f6yr\u0259n\u0259n b\u00f6lm\u0259sidir. Diferensial hesab\u0131 mahiyy\u0259ti ondan ibar\u0259tdir ki, funksiyan\u0131n lokal (ayr\u0131-ayr\u0131 n\u00f6qt\u0259l\u0259rin \u0259traf\u0131ndak\u0131) xass\u0259l\u0259rini ara\u015fd\u0131rmaqla onun xass\u0259l\u0259rini b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259svir etsin. D.h. b\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259l\u0259 q\u0259dim yunan riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 diqq\u0259t yetirmi\u015fl\u0259r. D.h. bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6z h\u0259llini, h\u0259m d\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259, frans\u0131z riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 R.Dekart\u0131n, P.Ferman\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259rind\u0259 tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nAmma buna baxmayaraq diferensial hesab\u0131 \u0259sas\u0131n\u0131 qoyanlar ingilis alimi \u0130. Nyuton v\u0259 alman alimi H.Leybnis hesab edilir. Onlar\u0131n i\u015fl\u0259rind\u0259 D. h. \u0259sas anlay\u0131\u015flar\u0131 olan t\u00f6r\u0259m\u0259 v\u0259 diferensial anlay\u0131\u015flar\u0131 verilmi\u015fdir. Bu anlay\u0131\u015flar\u0131n \u0259sas\u0131nda limit anlay\u0131\u015f\u0131 durur. Ancaq o d\u00f6vrd\u0259 h\u0259l\u0259 limit anlay\u0131\u015f\u0131 riyazi m\u0259nada tam \u0259sasland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131. XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq D. h. limitl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin teoreml\u0259ri il\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131ld\u0131 (O. Ko\u015fi, B.Bolsano, K.Hauss). D. h. ilkin anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n daha d\u0259rind\u0259n analizi \u00e7oxluqlar n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. XVIII \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq diferensial hesab\u0131 m\u00fcxt\u0259lif elm sah\u0259l\u0259rinin &#8211; diferensial h\u0259nd\u0259s\u0259, variasiya hesab\u0131, diferensial t\u0259nlikl\u0259r v\u0259 s. yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>M\u0259nb\u0259: Misir M\u0259rdanov, Sabir Mirz\u0259yev, \u015eabala Sad\u0131qov, \u201cM\u0259kt\u0259blinin riyaziyyatdan izahl\u0131 l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d kitab\u0131 , Bak\u0131 2016<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Diferensial hesab\u0131 &#8211; riyaziyyat\u0131n funksiyalar\u0131n xass\u0259l\u0259rini t\u00f6r\u0259m\u0259 v\u0259 diferensiallar vasit\u0259sil\u0259 \u00f6yr\u0259n\u0259n b\u00f6lm\u0259sidir. Diferensial hesab\u0131 mahiyy\u0259ti ondan ibar\u0259tdir ki, funksiyan\u0131n lokal (ayr\u0131-ayr\u0131 n\u00f6qt\u0259l\u0259rin \u0259traf\u0131ndak\u0131) xass\u0259l\u0259rini ara\u015fd\u0131rmaqla onun xass\u0259l\u0259rini b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259svir etsin. D.h. b\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259l\u0259 q\u0259dim yunan riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 diqq\u0259t yetirmi\u015fl\u0259r. D.h. bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6z h\u0259llini, h\u0259m d\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259, frans\u0131z riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 R.Dekart\u0131n, P.Ferman\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11943"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11943"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11943\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11945,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11943\/revisions\/11945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}