{"id":13415,"date":"2017-06-12T10:32:33","date_gmt":"2017-06-12T06:32:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=13415"},"modified":"2017-06-12T10:32:33","modified_gmt":"2017-06-12T06:32:33","slug":"h%c9%99nd%c9%99si-cevirm%c9%99l%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2017\/06\/12\/h%c9%99nd%c9%99si-cevirm%c9%99l%c9%99r\/","title":{"rendered":"H\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r, m\u00fcst\u0259vinin h\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r, bu m\u00fcst\u0259vinin \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 birqiym\u0259tli inikas\u0131d\u0131r. \u018fn m\u00fch\u00fcmH\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259tdir. Y\u0259ni n\u00f6qt\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u0259saf\u0259l\u0259ri saxlayan H\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r.<br \/>\nH\u0259r\u0259k\u0259t fiqurlar\u0131n b\u0259rab\u0259rliyi il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u201c\u0130ki fiqurdan birini dig\u0259rin\u0259 \u00e7evir\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t varsa, onlara b\u0259rab\u0259r fiqurlar deyilir. Bu t\u0259rifi Evklidin \u00f6z\u00fc d\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir.\u201d(B\u0259rk fiqurlar\u0131 b\u00fct\u00fcn n\u00f6qt\u0259l\u0259rinin \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si \u015f\u0259rti il\u0259 bir-birinin \u00fcz\u0259rin\u0259 qoymaq \u0259slind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tdir) .<br \/>\nH\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259ri m\u00fcst\u0259vinin n\u00f6qt\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 v\u0259ziyy\u0259tini saxlay\u0131r. (paralel k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 v\u0259 d\u00f6nm\u0259), b\u0259zil\u0259ri is\u0259 saxlam\u0131r (ox simmetriyas\u0131).<br \/>\nH\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r n\u00f6vb\u0259ti m\u00fch\u00fcm qrupu ox\u015farl\u0131q \u00e7evirm\u0259l\u0259ridir. Onlar\u0131n \u0259n sad\u0259si homotetiyad\u0131r. Homotetiyada b\u00fct\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r eyni d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fdiyind\u0259n uy\u011fun \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rin nisb\u0259ti d\u0259yi\u015fmir.<br \/>\nH\u0259r bir ox\u015farl\u0131q \u00e7evirm\u0259si h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 homotetiyan\u0131n kompozisiyas\u0131d\u0131r.<br \/>\nXIX \u0259srd\u0259 alman alimi F.Kleyn H\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sini yaratd\u0131. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259r bir \u00e7evirm\u0259l\u0259r qrupu \u00f6z h\u0259nd\u0259s\u0259sini t\u0259yin \u00a0edir. Kleyn\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r qrupu Evklid h\u0259nd\u0259s\u0259sini, ox\u015farl\u0131q \u00e7evirm\u0259l\u0259ri qrupu \u00a0ox\u015farl\u0131q h\u0259nd\u0259s\u0259sini, Affin \u00e7evirm\u0259l\u0259ri qrupu Affin h\u0259nd\u0259s\u0259sini, proyektiv m\u00fcst\u0259vinin proyektiv \u00e7evirm\u0259l\u0259ri qrupu proyektiv h\u0259nd\u0259s\u0259ni v\u0259 s. t\u0259yin edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259nd\u0259s\u0259y\u0259 qruplar n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n baxmaq m\u00fcxt\u0259lif h\u0259nd\u0259s\u0259l\u0259ri Evklid h\u0259nd\u0259s\u0259sini, Lobo\u00e7evski h\u0259nd\u0259s\u0259sini, Affin h\u0259nd\u0259s\u0259sini, proyektiv h\u0259nd\u0259s\u0259ni v\u0259 s. bir m\u00f6vqed\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>Sonda onu qeyd ed\u0259k ki, h\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r il\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131q v\u0259 onlar\u0131 t\u0259tbiq etm\u0259yi bacarmaq riyazi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin m\u00fch\u00fcm elementidir.<\/p>\n<p><em>M\u0259nb\u0259: Misir M\u0259rdanov, Sabir Mirz\u0259yev, \u015eabala Sad\u0131qov, \u201cM\u0259kt\u0259blinin riyaziyyatdan izahl\u0131 l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d kitab\u0131 , Bak\u0131 2016.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r, m\u00fcst\u0259vinin h\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r, bu m\u00fcst\u0259vinin \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 birqiym\u0259tli inikas\u0131d\u0131r. \u018fn m\u00fch\u00fcmH\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259tdir. Y\u0259ni n\u00f6qt\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u0259saf\u0259l\u0259ri saxlayan H\u0259nd\u0259si \u00e7evirm\u0259l\u0259r. H\u0259r\u0259k\u0259t fiqurlar\u0131n b\u0259rab\u0259rliyi il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u201c\u0130ki fiqurdan birini dig\u0259rin\u0259 \u00e7evir\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t varsa, onlara b\u0259rab\u0259r fiqurlar deyilir. Bu t\u0259rifi Evklidin \u00f6z\u00fc d\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir.\u201d(B\u0259rk fiqurlar\u0131 b\u00fct\u00fcn n\u00f6qt\u0259l\u0259rinin \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si \u015f\u0259rti il\u0259 bir-birinin \u00fcz\u0259rin\u0259 qoymaq [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13415"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13415"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13415\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13416,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13415\/revisions\/13416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13415"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13415"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13415"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}