{"id":185969,"date":"2023-12-01T14:23:54","date_gmt":"2023-12-01T10:23:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=185969"},"modified":"2023-12-01T14:23:56","modified_gmt":"2023-12-01T10:23:56","slug":"kosmosda-muk%c9%99mm%c9%99l-gun%c9%99s-sistemi-v%c9%99-6-yeni-planet-tapilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/12\/01\/kosmosda-muk%c9%99mm%c9%99l-gun%c9%99s-sistemi-v%c9%99-6-yeni-planet-tapilib\/","title":{"rendered":"Kosmosda \u201cm\u00fck\u0259mm\u0259l G\u00fcn\u0259\u015f sistemi\u201d v\u0259 6 yeni planet tap\u0131l\u0131b"},"content":{"rendered":"<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bizim m\u00fcxt\u0259lif \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc planetl\u0259rin qaynar n\u00f6qt\u0259sin\u0259 \u00e7evril\u0259n \u015fidd\u0259tli toqqu\u015fmalar olmadan qurulmu\u015f &#8220;m\u00fck\u0259mm\u0259l G\u00fcn\u0259\u015f sistemi&#8221; a\u015fkar edibl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259lumata \u0259sas\u0259n \u00a0100 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131qda yerl\u0259\u015f\u0259n bu sistemd\u0259 t\u0259xmin\u0259n eyni \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 alt\u0131 planet var v\u0259 onlar 12 milyard il \u0259vv\u0259l meydana g\u0259ldiyind\u0259n b\u0259ri dem\u0259k olar ki, d\u0259yi\u015fm\u0259yibl\u0259r. Bu k\u0259\u015ff qalaktikalar\u0131n nec\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sini v\u0259 onlarda h\u0259yat\u0131n olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ideal z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;Nature&#8221; elmi jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259d\u0259 bildirilib ki, \u00f6z G\u00fcn\u0259\u015f sistemimizin yarad\u0131lmas\u0131 \u015fidd\u0259tli bir proses olub. Planetl\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259ri bir-birin\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131l\u0131b, onlar orbitl\u0259ri pozub v\u0259 bizi \u00f6z\u00fcm\u00fcz kimi nisb\u0259t\u0259n ki\u00e7ik d\u00fcnyalarla yana\u015f\u0131, Yupiter v\u0259 Saturn kimi n\u0259h\u0259ngl\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoyub.<\/p>\n<p>HD110067 adlanan yeni G\u00fcn\u0259\u015f sistemind\u0259 d\u0259 prosesl\u0259r ox\u015far olub. T\u0259kc\u0259 planetl\u0259rin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri eyni deyil; G\u00fcn\u0259\u015f sistemimizd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n planetl\u0259ri d\u0259 sinxron \u015f\u0259kild\u0259 f\u0131rlan\u0131r. \u018fn daxili planetin ulduzun \u0259traf\u0131nda \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 d\u00f6vr etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan m\u00fcdd\u0259td\u0259 n\u00f6vb\u0259ti planet iki d\u0259f\u0259 d\u00f6vr\u0259 vurur v\u0259 bel\u0259likl\u0259 sistemd\u0259ki d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc planet\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Bu m\u00fcr\u0259kk\u0259b planetar \u201cxoreoqrafiya\u201d o q\u0259d\u0259r d\u0259qiqdir ki, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar h\u0259r planet\u0259 v\u0259 onlar\u0131n orbital d\u00f6vrl\u0259rin\u0259 uy\u011fun notlar v\u0259 ritml\u0259r olan \u201cPhilip Glass\u201d \u00fcslublu kompozisiyaya b\u0259nz\u0259y\u0259n siklik musiqi \u0259s\u0259ri yarad\u0131blar.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqata r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n \u00c7ikaqo Universitetinin professoru Rafael Luque HD110067-ni &#8220;m\u00fck\u0259mm\u0259l G\u00fcn\u0259\u015f sistemi&#8221; olaraq xarakteriz\u0259 edib. O deyib: &#8220;Bu, planetl\u0259rin nec\u0259 yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ideal materiald\u0131r, \u00e7\u00fcnki yeni G\u00fcn\u0259\u015f sistemi bizimkil\u0259rin xaotik ba\u015flan\u011f\u0131clar\u0131na malik deyildi v\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n b\u0259ri he\u00e7 bir problem ya\u015famay\u0131b.&#8221;<\/p>\n<p>Son otuz il \u0259rzind\u0259 astronomlar minl\u0259rl\u0259 ulduz sistemi k\u0259\u015ff edibl\u0259r. Lakin onlar\u0131n he\u00e7 biri planetl\u0259rin nec\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259rli deyil. Planetl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n eyni \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 olmas\u0131 v\u0259 sistemin pozulmam\u0131\u015f t\u0259bi\u0259ti astronomlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015flidir, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k daha asan olur. Bu, onlar\u0131n ilk d\u0259f\u0259 nec\u0259 formala\u015fd\u0131qlar\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdikl\u0259ri bar\u0259d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaratma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. Sistemd\u0259, h\u0259m\u00e7inin planetl\u0259rin atmosferl\u0259rind\u0259 h\u0259yat \u0259lam\u0259tl\u0259rini axtarma\u011f\u0131 asanla\u015fd\u0131racaq parlaq ulduz da var.<\/p>\n<p>Yeni planetl\u0259rin alt\u0131s\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 astronomlar\u0131n Yerd\u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 Neptun planetind\u0259n ki\u00e7ik (Yerd\u0259n d\u00f6rd d\u0259f\u0259 daha geni\u015f) olan &#8220;sub-Neptun&#8221; adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 g\u00f6y cisiml\u0259ridir. Yeni k\u0259\u015ff edil\u0259n alt\u0131 planet Yerd\u0259n iki-\u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<\/p>\n<p>Sentyabr ay\u0131nda ba\u015fqa bir ulduz sistemind\u0259 olan K2-18b adl\u0131 \u201csub-Neptun\u201d planetind\u0259 canl\u0131 orqanizml\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirdiyi qaz\u0131n yer \u00fcz\u00fcnd\u0259ki atmosfer\u0259 malik oldu\u011fu k\u0259\u015ff edildikd\u0259n sonra yeni tap\u0131nt\u0131lara maraq daha da art\u0131b. Astronomlar bunu \u201cbioimza\u201d adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u0130ndi t\u0259dqiqat alt\u0131 yeni \u201csub-Neptun\u201ddan birind\u0259 h\u0259yat \u0259lam\u0259tl\u0259rini a\u015fkar etm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 davam edir. Planetl\u0259r NASA-n\u0131n \u201cTransiting Exoplanet Survey Satellite\u201d (TESS) v\u0259 Avropa Kosmik Agentliyinin \u201cExOPlanet Satellite\u201d (Cheops) peykl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 a\u015fkar edilib.<\/p>\n<p><strong><a href=\"https:\/\/azertag.az\/xeber\/astronomlar_ilk_defe_qonsu_qalaktikadaki_ulduzda_protoplanetar_disk_kesf_edibler-2837833\">Az\u0259rTac<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bizim m\u00fcxt\u0259lif \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc planetl\u0259rin qaynar n\u00f6qt\u0259sin\u0259 \u00e7evril\u0259n \u015fidd\u0259tli toqqu\u015fmalar olmadan qurulmu\u015f &#8220;m\u00fck\u0259mm\u0259l G\u00fcn\u0259\u015f sistemi&#8221; a\u015fkar edibl\u0259r. M\u0259lumata \u0259sas\u0259n \u00a0100 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131qda yerl\u0259\u015f\u0259n bu sistemd\u0259 t\u0259xmin\u0259n eyni \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 alt\u0131 planet var v\u0259 onlar 12 milyard il \u0259vv\u0259l meydana g\u0259ldiyind\u0259n b\u0259ri dem\u0259k olar ki, d\u0259yi\u015fm\u0259yibl\u0259r. Bu k\u0259\u015ff qalaktikalar\u0131n nec\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sini v\u0259 onlarda h\u0259yat\u0131n olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/185969"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=185969"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/185969\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":186014,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/185969\/revisions\/186014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=185969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=185969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=185969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}