{"id":18669,"date":"2018-05-01T11:10:25","date_gmt":"2018-05-01T07:10:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=18669"},"modified":"2018-05-01T11:14:16","modified_gmt":"2018-05-01T07:14:16","slug":"mudrikl%c9%99rin-sultani-n%c9%99sir%c9%99ddin-tusi-ix-hiss%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2018\/05\/01\/mudrikl%c9%99rin-sultani-n%c9%99sir%c9%99ddin-tusi-ix-hiss%c9%99\/","title":{"rendered":"M\u00fcdrikl\u0259rin sultan\u0131 \u2013 N\u0259sir\u0259ddin Tusi (IX hiss\u0259)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-17337\" src=\"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/N\u0259sr\u0259ddin_Tusinin_portreti-213x300.jpg\" alt=\"\" width=\"213\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/N\u0259sr\u0259ddin_Tusinin_portreti-213x300.jpg 213w, https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/N\u0259sr\u0259ddin_Tusinin_portreti.jpg 354w\" sizes=\"(max-width: 213px) 100vw, 213px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>D\u00f6rd \u0259sas \u00fcns\u00fcr haqq\u0131nda.<\/strong> N\u0259sir\u0259ddinTusi d\u0259 \u0259ks\u0259r q\u0259dim aliml\u0259r v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcasirl\u0259ri kimi d\u00f6rd \u0259sas \u00fcns\u00fcr \u2013 od, hava, su v\u0259 torpa\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul edir: \u201cB\u0259sit \u00fcns\u00fcrl\u0259r\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 onlar\u0131n say\u0131 d\u00f6rdd\u00fcr: od, hava, su, torpaq k\u00fcr\u0259l\u0259ri\u201d ([13], s\u0259h.241).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu k\u00fcr\u0259l\u0259r sadalanan ard\u0131c\u0131ll\u0131qla, biri dig\u0259rinin \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fir. \u00c7\u00fcnki, od havadan, hava sudan, su torpaqdan daha istidir. Torpaq \u0259n soyuq oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn o m\u0259rk\u0259zd\u0259 durmal\u0131d\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, yer k\u00fcr\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, dig\u0259rl\u0259ri onu ard\u0131c\u0131l olaraq \u0259hat\u0259 ed\u0259r\u0259k, k\u00fcr\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Yerin k\u00fcr\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 olmas\u0131na s\u00fcbut olaraq a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 misal g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; m\u00fc\u0259yy\u0259n bir \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ay\u0131n tutulmas\u0131 ba\u015f vers\u0259 d\u0259, b\u0259zi dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 h\u0259min vaxtda ay\u0131n tutulmas\u0131 ba\u015f vermir;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; yerin \u015fimal v\u0259 c\u0259nub yar\u0131mk\u00fcr\u0259l\u0259rind\u0259 q\u00fctbl\u0259r\u0259 sar\u0131 getdikc\u0259 paralell\u0259r q\u0131sal\u0131r. G\u00fcn\u00fcn ortas\u0131nda eyni bir cismin k\u00f6lg\u0259sinin uzunlu\u011fu q\u00fctbl\u0259r\u0259 sar\u0131 art\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n h\u0259r biri, b\u0259z\u0259n he\u00e7 bir aral\u0131q hal olmadan, b\u0259z\u0259n is\u0259 aral\u0131q hal vasit\u0259sil\u0259 dig\u0259rin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 ki, odun suya \u00e7evrilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn aral\u0131q hal olaraq onun \u0259vv\u0259lc\u0259 havaya \u00e7evrilm\u0259si laz\u0131md\u0131r. Od t\u0259bi\u0259ti etibar\u0131 il\u0259 isti, quru, \u015f\u0259ffaf v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tlidir. Hava isti, r\u00fctub\u0259tli, \u015f\u0259ffafd\u0131r. Su t\u0259bi\u0259ti etibar\u0131 il\u0259 soyuq, r\u00fctub\u0259tli v\u0259 \u015f\u0259ffafd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>M\u0259kan v\u0259 f\u0259za haqq\u0131nda.<\/strong> N.Tusinin fikrinc\u0259, h\u0259r bir cismin m\u0259kana ehtiyac\u0131 var. Bel\u0259 ki, cismin b\u00fct\u00fcn m\u0259kanlardan t\u0259crid edilmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 m\u00f6vcud olmas\u0131 q\u0259buledilm\u0259zdir. Onun t\u0259bii olmas\u0131 da lab\u00fcdd\u00fcr. Bel\u0259 ki, cisim k\u0259nar \u015feyl\u0259rd\u0259n t\u0259crid edilmi\u015f olduqda, xarici t\u0259sirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalmad\u0131qda o, ya m\u00f6vcud olan imkanlardan m\u00fc\u0259yy\u0259n bir uy\u011fun m\u0259kan\u0131 tutmal\u0131d\u0131r, ya da h\u0259r yeri tut\u00acmal\u0131d\u0131r. \u0130kinci hal m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259r bir cisim yaln\u0131z m\u00fc\u0259yy\u0259n bir his\u00acs\u0259ni tutmal\u0131d\u0131r. Bu da cisim \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259bii m\u0259kand\u0131r. Cisim bu m\u0259kandan \u00e7\u0131xar\u0131larsa, \u0259n q\u0131sa v\u0259 t\u0259bii \u00fcsulla \u00f6z m\u0259kan\u0131na qay\u0131tmal\u0131d\u0131r. M\u0259kan\u0131n mahiyy\u0259tin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u201cK\u0259\u015ff \u0259l-murad fi \u015f\u0259rh \u201ct\u0259crid \u0259l-etiqad\u201d \u201d \u0259s\u0259rinin ikinci b\u00f6lm\u0259sinin birinci f\u0259slinin doqquzuncu sual\u0131nda bax\u0131l\u0131r. N.Tusinin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 iki bax\u0131\u015f olmu\u015fdur:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; birincisi Platon v\u0259 onun da\u00acvam\u00ac\u00e7\u0131lar\u0131na aiddir: m\u0259kan &#8211; yerl\u0259\u015fil\u0259nin tutumuna b\u0259rab\u0259r olan tutumdur;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; ikincisi is\u0259 Aristotel v\u0259 \u0130bn Sinaya aid edilir: m\u0259kan universal \u0259hat\u0259edici cismin \u0259hat\u0259 edil\u0259nin zahiri s\u0259thi il\u0259 t\u0259mas ed\u0259n batini (g\u00f6r\u00fcnm\u0259z) s\u0259thidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N.Tusi birinci bax\u0131\u015f\u0131 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcr: \u201c\u0130lk olaraq a\u011flabatan (m\u0259kan\u0131n) tutum (h\u0259cm) olmas\u0131d\u0131r ki, dig\u0259r i\u015fl\u0259r bu (fikri) m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir\u201d ([13], s\u0259h.232).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">F\u0259zan\u0131n xass\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 onun strukturuna g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 onuncu sualda bax\u0131l\u0131r. Buradan ayd\u0131n olur ki, N.Tusinin n\u0259z\u0259rind\u0259 f\u0259za izotropdur. Y\u0259ni, b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 eyni xass\u0259l\u0259r\u0259 malikdir.<\/p>\n<p><strong>Davam\u0131 var\u2026<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[1] M\u00fcd\u0259rris R\u0259z\u0259vi. N\u0259sir\u0259ddin Tusinin h\u0259yat\u0131 v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259ri (fars dilind\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259). Bak\u0131, Nurlan, 2002, 212 s.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[2] \u041c\u0430\u043c\u0435\u0434\u0431\u0435\u0439\u043b\u0438 \u0413.\u0414. \u041e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c \u041c\u0430\u0440\u0430\u0433\u0438\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043e\u0431\u0441\u0435\u0440\u0432\u0430\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u041c\u0443\u0445\u0430\u043c\u043c\u0435\u0434 \u041d\u0430\u0441\u0438\u00ad\u0440\u0435\u0434\u0434\u0438\u043d \u0422\u0443\u0441\u0438. \u0418\u0437\u0434. \u0410\u041d \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0421\u0421\u0420. \u0411\u0430\u043a\u0443 \u2013 1961 \u0433., 316 \u0441.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[3] \u041c\u0430\u0442\u0432\u0438\u0435\u0432\u0441\u043a\u0430\u044f \u0413. \u041f., \u0420\u043e\u0437\u0435\u043d\u0444\u0435\u043b\u044c\u0434 \u0411.\u0410. \u041c\u0430\u0442\u0435\u043c\u0430\u0442\u0438\u043a\u0438 \u0438 \u0430\u0441\u0442\u0440\u043e\u043d\u043e\u043c\u044b \u043c\u0443\u0441\u0443\u043b\u044c<\/em><em>\u00ad<\/em><em>\u043c\u0430\u043d<\/em><em>\u00ad<\/em><em>\u0441\u043a\u043e<\/em><em>\u00ad<\/em><em>\u0433\u043e \u0441\u0440\u0435\u0434\u043d\u0435\u0432\u0435\u043a\u043e\u0432\u044c\u044f \u0438 \u0438\u0445 \u0442\u0440\u0443\u0434\u044b (8-17 \u0432\u0432.). \u041d\u0430\u0443\u043a\u0430 -1983, 651 \u0441.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[4]X\u0259lilov A., Musayeva A. \u201cXac\u0259 N\u0259sir\u0259ddin Tusi. Bibli\u00ado\u00adqrafiya\u201d. Bak\u0131, XXI \u2013Yeni N\u0259\u015frl\u0259r Evi \u2013 2004, 168 s\u0259h.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[5] \u0421\u0442\u0440\u043e\u0439\u043a \u0414.\u042f. \u041a\u0440\u0430\u0442\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0443\u0440\u0441 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043c\u0430\u0442\u0435\u043c\u0430\u0442\u0438\u043a\u0438. \u041d\u0430\u0443\u043a\u0430 \u2013 1969 \u0433., 328 \u0441.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[6]\u00a0<\/em>Xac\u0259 N\u0259sir\u0259ddin Tusi. T\u0259crid \u0259l-etiqad. K\u0259lam hiss\u0259si. (T\u0259rc\u00fcm\u0259 v\u0259 \u015f\u0259rh: M\u0259mm\u0259dov E.M.), \u201cAraz\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, Bak\u0131 2015, 206 s.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[7]\u00a0\u0410\u0442\u0430\u0438 \u0410.\u0410., \u0417\u0435\u0439\u043d\u0430\u043b\u043e\u0432 \u0420.\u0410. \u0413.\u0414\u0436. \u041c\u0430\u043c\u0435\u0434\u0431\u0435\u0439\u043b\u0438 \u2013 \u043f\u0435\u0440\u0432\u044b\u0439 \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u044f \u041d\u0430\u0441\u0438\u0440\u0435\u0434\u0434\u0438\u043d\u0430 \u0422\u0443\u0441\u0438 \u0432 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0435. \u041c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044b \u041c\u0435\u0436\u0434\u0443\u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u043a\u043e\u043d\u0444\u0435\u0440\u0435\u043d\u0446\u0438\u0438, \u043f\u043e\u0441\u0432\u044f\u0449\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 810-\u043b\u0435\u0442\u0438\u044e \u041c\u0443\u0445\u0430\u043c\u043c\u0435\u0434\u0430 \u041d\u0430\u0441\u0438\u0440\u0435\u0434\u0434\u0438\u043d\u0430 \u0422\u0443\u0441\u0438. \u0411\u0430\u043a\u0443 -2011, \u0441. 38-49.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[8]\u00a0M\u00fch\u0259mm\u0259d T\u0259qi M\u00fcd\u0259rris R\u0259z\u0259vi. \u0259l-\u018fllam\u0259t\u00fc \u0259l-Xac\u0259 N\u0259sir \u0259d-Din \u0259t-Tusi. H\u0259yat\u00fch\u00fc v\u0259 asar\u00fch.<\/em><em>(<\/em><em> \u0645\u062d\u0645\u062f \u062a\u0642\u0649 \u0645\u062f\u0631\u0633 \u0631\u0636\u0648\u064a .\u0627\u0644\u0639\u0644\u0627\u0645\u0629 \u0627\u0644\u062e\u0648\u0627\u062c \u0646\u0635\u064a\u0631 \u0627\u0644\u062f\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0637\u0648\u0633\u0649. \u062d\u064a\u0627\u062a\u0647 \u0648 \u0622\u062b\u0627\u0631\u0647.<\/em><em>). Tehran, 1994, 449 s.\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[9] \u041c<\/em><em>\u0430\u0442\u0432\u0438\u0435\u0432\u0441\u043a\u0430\u044f \u0413.\u041f. \u041d\u0430\u0441\u0438\u0440 \u0430\u0434<\/em><em>&#8211;<\/em><em>\u0414\u0438\u043d \u0430\u0442-\u0422\u0443\u0441\u0438 \u0438 \u0435\u0433\u043e \u043c\u0430\u0442\u0435\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0438 \u0430\u0441\u0442\u0440\u043e\u043d\u043e\u043c\u0438\u00ad\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u0435. <\/em><em>M\u0259h\u0259mm\u0259d N\u0259sir\u0259ddin Tusinin 810 illiyin\u0259 H\u0259sr edil<\/em><em>\u00ad<\/em><em>mi\u015f Beyn\u0259l<\/em><em>\u00ad<\/em><em>xalq konfrans\u0131n Materiallar\u0131. Bak\u0131 <\/em><em>&#8211; <\/em><em>2011,<\/em> <em>s<\/em><em>. 223-228.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[10] \u041c\u0430\u0442-\u0430\u044f \u042d\u043d\u0446\u0438\u043a\u00ad\u043b\u043e\u043f\u0435\u00ad\u0434\u0438\u044f 1 (\u0410-\u0413). \u0418\u0437\u0434-\u0432\u043e \u00ab\u0421\u043e\u0432\u0435\u0442\u0441\u043a\u0430\u044f \u042d\u043d\u0446\u0438\u043a\u043b\u043e\u043f\u0435\u0434\u0438\u044f\u00bb<\/em><em>,<\/em><em> \u041c. 1977.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[11] Tusi N. \u201cT\u0259crid \u0259l-m\u0259ntiq\u201d (\u0259r\u0259b dilnd\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259 v\u0259 \u015f\u0259rhl\u0259r M\u0259mm\u0259dov E.M.). Bak\u0131, Araz -2012, 260 s.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[12] \u018fllam\u0259 Hilli. \u018fl-c\u00f6vh\u0259r \u0259n-n\u0259zid fi \u015f\u0259rh m\u0259ntiq \u0259t-t\u0259c\u00adrid (M\u00fcc\u0259r\u00adr\u0259d m\u0259ntiqin nizam\u00adlanm\u0131\u015f (sistematik) c\u00f6vh\u0259ri). Qum \u2013 2007, 480 s\u0259h.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>[<\/em>13<em>]<\/em>\u00a0\u018fllam\u0259 Hilli. \u201cK\u0259\u015ff \u0259l-murad fi \u015f\u0259rh \u201cT\u0259crid \u0259l-etiqad\u201d\u201d (\u0627\u0644\u0639\u0644\u0627\u0645\u0629 \u0627\u0644\u062d\u0644\u0651\u0649. \u0643\u0634\u0641 \u0627\u0644\u0645\u0631\u0627\u062f \u0641\u064a \u0634\u0631\u062d \u062a\u062c\u0631\u064a\u062f \u0627\u0644\u0627\u0639\u062a\u0642\u0627\u062f). Qum &#8211; 2006, 480 s.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>M\u0259nb\u0259: Misir M\u0259rdanov, Emina\u011fa M\u0259mm\u0259dov \u201cN\u0259sir\u0259ddin Tusinin h\u0259yat\u0131, elmi f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sinin b\u0259zi aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\u201d , \u201cAMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259r M\u0259cmu\u0259si\u201d\u00a0 jurnal\u0131, 2016, cild 3, No 3, s\u0259h. 12-29.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00f6rd \u0259sas \u00fcns\u00fcr haqq\u0131nda. N\u0259sir\u0259ddinTusi d\u0259 \u0259ks\u0259r q\u0259dim aliml\u0259r v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcasirl\u0259ri kimi d\u00f6rd \u0259sas \u00fcns\u00fcr \u2013 od, hava, su v\u0259 torpa\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul edir: \u201cB\u0259sit \u00fcns\u00fcrl\u0259r\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 onlar\u0131n say\u0131 d\u00f6rdd\u00fcr: od, hava, su, torpaq k\u00fcr\u0259l\u0259ri\u201d ([13], s\u0259h.241). Bu k\u00fcr\u0259l\u0259r sadalanan ard\u0131c\u0131ll\u0131qla, biri dig\u0259rinin \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fir. \u00c7\u00fcnki, od havadan, hava sudan, su torpaqdan daha [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18669"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18669"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18669\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18672,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18669\/revisions\/18672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}