{"id":20125,"date":"2018-07-20T17:49:00","date_gmt":"2018-07-20T13:49:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=20125"},"modified":"2018-12-07T10:43:52","modified_gmt":"2018-12-07T06:43:52","slug":"1920-ci-il%c9%99d%c9%99k-ali-m%c9%99kt%c9%99bl%c9%99rd%c9%99-oxumus-az%c9%99rbaycanlilar-17","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2018\/07\/20\/1920-ci-il%c9%99d%c9%99k-ali-m%c9%99kt%c9%99bl%c9%99rd%c9%99-oxumus-az%c9%99rbaycanlilar-17\/","title":{"rendered":"1920-ci il\u0259d\u0259k ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 oxumu\u015f az\u0259rbaycanl\u0131lar &#8211;\u00a0A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski Adil b\u0259y Abbas\u0259li b\u0259y o\u011flu"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski Adil b\u0259y Abbas\u0259li b\u0259y o\u011flu<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">[13(26).12.1898, \u0130r\u0259van \u015f.-1933-c\u00fc ild\u0259n sonra, Fransa]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Atas\u0131: Abbas\u0259li b\u0259y A\u011fababab\u0259y o\u011flu A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski (02.01.1869, \u0130r\u0259van-1961, Bak\u0131).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Anas\u0131: Leyli xan\u0131m \u0130sg\u0259nd\u0259r b\u0259y q\u0131z\u0131 Sultanova (14.05.1876-?).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zaqafqaziya \u015ei\u0259 Ruhani \u0130dar\u0259sinin 21 aprel 1904-c\u00fc ild\u0259 Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 verdiyi, \u015feyx\u00fclislam \u018f.Axundzad\u0259 v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 995 sayl\u0131 do\u011fum \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259sind\u0259 \u0130r\u0259van valiliyi \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri D\u0259yirman k\u00fc\u00e7\u0259si m\u0259h\u0259ll\u0259si m\u0259scidinin 1898-ci il\u0259 aid do\u011fum kitab\u0131n\u0131n I hiss\u0259sind\u0259 \u0130r\u0259van valiliyi E\u00e7mi\u0259dzin (\u00dc\u00e7kils\u0259) q\u0259zas\u0131 \u018fk\u0259r\u0259k k\u0259ndinin sakini, 29 ya\u015fl\u0131 Abbas\u0259li b\u0259y A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinskinin \u00f6z qanuni arvad\u0131, 20 ya\u015fl\u0131 Leyli xan\u0131m \u0130sg\u0259nd\u0259r b\u0259y q\u0131z\u0131ndan o\u011flu Adil b\u0259yin 13 dekabr 1898-ci ild\u0259 do\u011fuldu\u011fu qeyd edilib.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adil b\u0259y 15 sentyabr 1907-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van ki\u015fi gimnaziyas\u0131na gir\u0259r\u0259k 1 may 1917-ci il\u0259d\u0259k orada oxuyub v\u0259 s\u0259kkizsiniflik tam kursu bitirib.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Attestat\u0131 imzalayan m\u00fc\u0259lliml\u0259r aras\u0131nda t\u00fcrk (tatar) dili m\u00fc\u0259llimi \u0130smay\u0131l \u015e\u0259fib\u0259yovun ad\u0131 v\u0259 qolu olsa da ke\u00e7il\u0259n f\u0259nl\u0259r aras\u0131nda t\u00fcrk dili yoxdur. Dem\u0259li, f\u0259nn ke\u00e7ilib, ancaq onu attestata yazma\u011f\u0131 m\u0259kt\u0259b r\u0259hb\u0259rliyi art\u0131q say\u0131b.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259r milis r\u0259isi 1917-ci ilin aprelind\u0259 bel\u0259 bir v\u0259siq\u0259 verib ki, Adil b\u0259y Zaqafqaziya m\u00fcs\u0259lman\u0131 kimi h\u0259rbi m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259td\u0259n azadd\u0131r, onun \u0259v\u0259zind\u0259 pul \u00f6d\u0259yir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259r milis r\u0259isinin 1917-ci ilin may\u0131nda verdiyi 1197 sayl\u0131 ba\u015fqa bir v\u0259siq\u0259d\u0259 is\u0259 t\u0259sdiql\u0259nib ki, Adil b\u0259y A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259g\u00f6z Q\u0259zas\u0131 S\u00fclh B\u00f6lm\u0259sinin s\u00fclh hakimi Abbas\u0259li b\u0259y A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinskinin o\u011fludur v\u0259 imtiyazl\u0131 b\u0259y t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259ndir. S\u0259n\u0259d\u0259 milis r\u0259isi Q.V\u0259zirov, karg\u00fczar M.Ba\u011f\u0131rb\u0259yov qol \u00e7\u0259kibl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van Dair\u0259 M\u0259hk\u0259m\u0259si \u015e\u0259rur D\u0259r\u0259l\u0259g\u00f6z S\u00fch B\u00f6lm\u0259sinin s\u00fclh hakimi Abbas\u0259li b\u0259y A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski 8 may 1917-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van valiliyinin Ba\u015f Nora\u015fen k\u0259ndind\u0259n Kiyev Universitetinin rektoruna \u0259riz\u0259 yazaraq bildirib ki, o\u011flum Adil b\u0259y bu il \u0130r\u0259van gimnaziyas\u0131n\u0131 bitir\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259dl\u0259rini Kiyev\u0259 tibb fak\u00fclt\u0259si t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131na q\u0259bul olunmaqdan \u00f6tr\u00fc g\u00f6nd\u0259rib. Abbas\u0259li b\u0259y qeyd edib ki, Kiyevd\u0259 tan\u0131\u015flar\u0131m var, m\u0259nim kimi kas\u0131b bir adam\u0131n 1 u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 orada oxutmas\u0131 asand\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onu tibb fak\u00fclt\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259yinizi xahi\u015f edir\u0259m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adil b\u0259yin \u00f6z\u00fc d\u0259 8 may 1917-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vanda Kiyev Universiteti rektoruna \u0259riz\u0259 yazaraq tibb fak\u00fclt\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini xahi\u015f edib v\u0259 h\u0259min Universitet\u0259 q\u0259bul olunub. Ancaq Fevral inqilab\u0131ndan sonra Kiyevd\u0259 d\u0259 n\u0259inki t\u0259hsil almaq, h\u0259tta ya\u015famaq m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz olub.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1919-cu ild\u0259 Cumhuriyy\u0259t h\u00f6kum\u0259ti xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259k q\u0259rar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlad\u0131qdan sonra Adil b\u0259y 12 avqust 1919-cu ild\u0259 AC maarif nazirin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259riz\u0259d\u0259 \u0130sve\u00e7r\u0259nin Cenevr\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 tibb fak\u00fclt\u0259sind\u0259 oxumaq ist\u0259diyini bildirib.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">AC \u018fdliyy\u0259 N\u0259zar\u0259ti (Nazirliyi) Az\u0259rbaycan \u0130stinaf M\u0259hk\u0259m\u0259sinin ba\u015f s\u0259dri \u018fli\u0259kb\u0259r b\u0259y Xasm\u0259h\u0259mm\u0259dov 25 oktyabr 1919-cu ild\u0259 \u0259dliyy\u0259 nazirin\u0259 m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rib ki, Kiyev Universitetinin t\u0259l\u0259b\u0259si Adil b\u0259y A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski onun \u018fdliyy\u0259 N\u0259zar\u0259tin\u0259 aid edilm\u0259si v\u0259 G\u0259nc\u0259 Dair\u0259 M\u0259hk\u0259m\u0259si s\u0259drinin s\u0259r\u0259ncam\u0131na g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sind\u0259n \u00f6tr\u00fc Siz\u0259 t\u0259qdimat verm\u0259yimi xahi\u015f edib.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dem\u0259li, Abbas\u0259li b\u0259y xaric\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259k i\u015fi d\u00fcz\u0259l\u0259n\u0259d\u0259k o\u011flunu \u00f6z yan\u0131nda i\u015fl\u0259tm\u0259k ist\u0259yib. \u018fdliyy\u0259 naziri Aslan b\u0259y S\u0259fik\u00fcrdskinin 28 oktyabr 1919-cu il tarixli 150 sayl\u0131 \u0259mri il\u0259 Adil b\u0259yin ist\u0259yin\u0259 \u0259m\u0259l edilib.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">30 dekabr 1919-cu ild\u0259 A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski t\u0259hsilini bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan Cumhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tinin g\u00f6st\u0259rdiyi yerd\u0259 4 il i\u015fl\u0259y\u0259c\u0259yi v\u0259 oxuyaca\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisind\u0259 he\u00e7 bir siyasi v\u0259 partiya i\u015fin\u0259 qo\u015fulmayaca\u011f\u0131 haqq\u0131nda dilka\u011f\u0131zlar\u0131 verib. Az\u0259rbaycan Cumhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00f6vl\u0259t hesab\u0131na ali t\u0259hsilini ba\u015fa vurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn xaric\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si haqq\u0131nda ona 541 sayl\u0131 v\u0259siq\u0259 13 yanvar 1920-ci ild\u0259 verilib.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adil b\u0259y Cenevr\u0259d\u0259 oxuya bilm\u0259yib, \u00e7\u00fcnki \u0130sve\u00e7r\u0259 he\u00e7 bir t\u0259l\u0259b\u0259miz\u0259 orada oxuma\u011fa icaz\u0259 verm\u0259yib, o da m\u0259cbur olaraq Almaniyaya gedib. Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015f bir aray\u0131\u015fda onun t\u0259hsilini bitirm\u0259yin\u0259 6 ay qald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilib.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u0259hsilini bitir\u0259n adil b\u0259y SSR\u0130-y\u0259 qay\u0131tmay\u0131b. Yax\u0131n qohumu m\u0259rhum D\u00f6vran Mu\u011fanlinskid\u0259n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fifahi bilgil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, onun son ya\u015fay\u0131\u015f yeri Fransan\u0131n Strasburq \u015f\u0259h\u0259ri olub, ancaq bu fakt\u0131n do\u011frulu\u011funu yoxlaya bilm\u0259dik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adil b\u0259yin Almaniya-Fransa h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda m\u0259hdud bilgil\u0259r yaln\u0131z qarda\u015f\u0131 \u018fsildar b\u0259yin 1933 v\u0259 1935-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259bsi zaman\u0131 t\u0259rtib edilmi\u015f istintaq s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259ndir. \u018fsildar Mu\u011fanl\u0131 30 mart 1933-c\u00fc ild\u0259 zindanda m\u00fcst\u0259ntiq\u0259 deyib:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c1920-ci ilin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259ti xaricd\u0259 t\u0259hsil almaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259ri y\u0131\u011f\u0131rd\u0131. Ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t b\u00f6y\u00fck bir qrupun t\u0259rkiind\u0259 Almaniyaya oxuma\u011fa m\u0259n v\u0259 qarda\u015f\u0131m Adil Mu\u011fanl\u0131 da g\u00f6nd\u0259rildik. [&#8230;] Qarda\u015f\u0131m Adil Berlin\u0259 ged\u0259nd\u0259n universitetd\u0259 tibb fak\u00fclt\u0259sind\u0259 oxuyub. Qarda\u015f\u0131m universiteti bitirm\u0259yib v\u0259 k\u0259siri oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 t\u0259qa\u00fcdd\u0259n m\u0259hrum edil\u0259r\u0259k 1923-c\u00fc ild\u0259 Berlind\u0259n Paris\u0259 gedib, t\u0259hsilini orada davam etdirib. Qarda\u015f\u0131m\u0131n Parisd\u0259 universiteti bitirib-bitirm\u0259diyini bilmir\u0259m, \u00e7\u00fcnki 1929-cu ild\u0259n b\u0259ri ondan he\u00e7 bir soraq almam\u0131\u015f\u0131q\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">26 iyun 1935-ci il dindirm\u0259sind\u0259 is\u0259 Mu\u011fanl\u0131 m\u00fcst\u0259ntiq\u0259 bunlar\u0131 bildirib:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cM\u0259nim bir do\u011fma qarda\u015f\u0131m da var, Parisd\u0259dir. 3 ay bundan qabaq ondan a\u00e7\u0131qca alm\u0131\u015fam. Bunad\u0259k ondan iki il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 he\u00e7 bir x\u0259b\u0259r yox idi. O, m\u0259niml\u0259 birlikd\u0259 Almaniyaya oxuma\u011fa g\u00f6nd\u0259rilib. Berlind\u0259 Tibb Universitetind\u0259 oxuyub. 1924-c\u00fc ild\u0259 Almaniyadan Fransaya getdi. Orada n\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011funu bilmir\u0259m. Onun ad\u0131 Adildir\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">17 sentyabr 1935-ci ild\u0259 \u015fahid kimi dindirilmi\u015f N.N.Nijeradze \u018f.Mu\u011fanl\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n onun qarda\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyib:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cMu\u011fanl\u0131 \u018fsildar\u0131n Adil adl\u0131 qarda\u015f\u0131n\u0131 M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259ti \u018fsildar kimi Almaniyaya oxuma\u011fa g\u00f6nd\u0259rib v\u0259 o, SSR\u0130-y\u0259 qay\u0131tmaq ist\u0259m\u0259yib, xaricd\u0259, dey\u0259s\u0259n, Fransada qal\u0131b. Mu\u011fanl\u0131, m\u0259s\u0259l\u0259n, 1933-c\u00fc ild\u0259 (sonunda) onunla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcm zaman m\u0259n\u0259 s\u0259rh\u0259di gizlic\u0259 ke\u00e7m\u0259k ist\u0259diyini s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi. T\u0259xmin\u0259n 1934-c\u00fc ilin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda Mu\u011fanl\u0131 m\u0259n\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131 ki, qarda\u015f\u0131m Adil SSR\u0130-y\u0259 g\u0259lm\u0259m\u0259kd\u0259 d\u00fcz edib, halbuki xarici ezamiyy\u0259t\u0259 getmi\u015f F\u0259r\u0259czad\u0259 ona SSR\u0130-y\u0259 g\u0259lm\u0259yi t\u0259klif edib. Bu haqda dan\u0131\u015fan Mu\u011fanl\u0131 deyib ki, SSR\u0130-y\u0259 g\u0259lm\u0259yim\u0259 pe\u015fmanam v\u0259 bu s\u0259hvimi he\u00e7 vaxt \u00f6z\u00fcm\u0259 ba\u011f\u0131\u015flamayaca\u011fam\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adil b\u0259yin Fransadak\u0131 h\u0259yat\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 indiy\u0259d\u0259k b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, n\u0259tic\u0259siz qal\u0131b.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0259nb\u0259: M.M\u0259rdanov, \u018f.Tahirzad\u0259. 1920-ci il\u0259d\u0259k ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 oxumu\u015f az\u0259rbaycanl\u0131lar. (Ensiklopedik soraq kitab\u0131), Bak\u0131, 2018, 479 s.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski Adil b\u0259y Abbas\u0259li b\u0259y o\u011flu [13(26).12.1898, \u0130r\u0259van \u015f.-1933-c\u00fc ild\u0259n sonra, Fransa] Atas\u0131: Abbas\u0259li b\u0259y A\u011fababab\u0259y o\u011flu A\u011fababab\u0259yov \u2013 Mu\u011fanlinski (02.01.1869, \u0130r\u0259van-1961, Bak\u0131). Anas\u0131: Leyli xan\u0131m \u0130sg\u0259nd\u0259r b\u0259y q\u0131z\u0131 Sultanova (14.05.1876-?). Zaqafqaziya \u015ei\u0259 Ruhani \u0130dar\u0259sinin 21 aprel 1904-c\u00fc ild\u0259 Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 verdiyi, \u015feyx\u00fclislam \u018f.Axundzad\u0259 v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 995 sayl\u0131 do\u011fum \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259sind\u0259 \u0130r\u0259van valiliyi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20125"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20125"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20125\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21768,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20125\/revisions\/21768"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20125"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20125"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20125"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}