{"id":210953,"date":"2024-01-09T11:25:52","date_gmt":"2024-01-09T07:25:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=210953"},"modified":"2024-01-09T11:25:53","modified_gmt":"2024-01-09T07:25:53","slug":"nasa-metallarla-z%c9%99ngin-sonmus-ulduzu-t%c9%99dqiq-edib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/01\/09\/nasa-metallarla-z%c9%99ngin-sonmus-ulduzu-t%c9%99dqiq-edib\/","title":{"rendered":"NASA metallarla z\u0259ngin s\u00f6nm\u00fc\u015f ulduzu t\u0259dqiq edib"},"content":{"rendered":"<p>Astronomlar ilk d\u0259f\u0259 olaraq NASA-n\u0131n \u201c\u00c7andra X-ray\u201d r\u0259s\u0259dxanas\u0131 v\u0259 \u201cJames Webb\u201d Kosmik teleskopundan al\u0131nan m\u0259lumatlar\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k, m\u0259\u015fhur f\u00f6vq\u0259lnovan\u0131n qal\u0131\u011f\u0131 \u201cCassiopeia A\u201d ulduzunu \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu t\u0259dqiqat ilk d\u0259f\u0259 2023-c\u00fc ilin aprelind\u0259 \u201cJames Webb\u201din m\u0259lumatlar\u0131nda a\u015fkar edilmi\u015f \u201cYa\u015f\u0131l canavar\u201d adl\u0131 m\u0259hv olmu\u015f ulduzun qal\u0131qlar\u0131nda qeyri-adi qurulu\u015fu izah etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edib. T\u0259dqiqat, h\u0259m\u00e7inin partlay\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131 yeni t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b. \u201cCassiopeia A\u201d ulduzu Yerin n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 340 il \u0259vv\u0259l yaran\u0131b. Yeni kompozit t\u0259svird\u0259 \u201cChandra\u201ddan rentgen \u015f\u00fcalar\u0131 (mavi), \u201cWebb\u201dd\u0259n infraq\u0131rm\u0131z\u0131 (q\u0131rm\u0131z\u0131, ya\u015f\u0131l, mavi) v\u0259 \u201cHubble\u201ddan (q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 a\u011f) optik \u015f\u00fcalar var. T\u0259qdim edil\u0259n foto\u015f\u0259klin xarici hiss\u0259l\u0259rin\u0259 NASA-n\u0131n \u201cSpitzer\u201d kosmik teleskopundan al\u0131nan (q\u0131rm\u0131z\u0131, ya\u015f\u0131l v\u0259 mavi) infraq\u0131rm\u0131z\u0131 \u015f\u00fcalar da daxildir. \u201c<\/p>\n<p>\u201cChandra\u201dn\u0131n m\u0259lumatlar\u0131 m\u0259hv edilmi\u015f ulduzu, o c\u00fcml\u0259d\u0259n silikon v\u0259 d\u0259mir kimi elementl\u0259rin f\u00f6vq\u0259lnova qal\u0131qlar\u0131ndan qaynaqlanan qaz\u0131 a\u015fkar edib. \u201cCassiopeia A\u201d ulduzunun xarici hiss\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259n partlay\u0131\u015f dal\u011fas\u0131 ondan \u0259vv\u0259l ulduz t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0131lan qaz\u0131 \u0259hat\u0259 edir. X-\u015f\u00fcalar\u0131 partlay\u0131\u015f dal\u011fas\u0131nda maqnit sah\u0259 x\u0259tl\u0259ri \u0259traf\u0131nda spiralla\u015fan enerjili elektronlar t\u0259r\u0259find\u0259n istehsal olunur. Bu elektronlar \u201cCassiopeia A\u201dn\u0131n xarici b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 daxili hiss\u0259l\u0259rind\u0259 nazik q\u00f6vsl\u0259r kimi i\u015f\u0131qlan\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131 bir qrafik r\u0259ngd\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 rentgen enerjil\u0259rind\u0259 d\u0259mir v\u0259 maqnezium, ya\u015f\u0131l aral\u0131q rentgen enerjil\u0259rind\u0259 is\u0259 silikon g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u201cYa\u015f\u0131l Canavar\u201d\u0131n konturlar\u0131, \u00fcst\u0259g\u0259l partlay\u0131\u015f dal\u011fas\u0131n\u0131n yerl\u0259ri, silisium v\u0259 d\u0259mirl\u0259 z\u0259ngin tullant\u0131lar ayr\u0131ca etiketl\u0259nib.<\/p>\n<p>F\u00f6vq\u0259lnova partlay\u0131\u015f\u0131 haqq\u0131nda daha \u00e7ox m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn komanda \u201cJames Webb\u201din qey\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 t\u0259miz par\u00e7alar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc f\u00f6vq\u0259lnovada yarad\u0131lm\u0131\u015f radioaktiv elementl\u0259rin rentgen x\u0259rit\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edib. Onlar NASA-n\u0131n N\u00fcv\u0259 Spektroskopik Teleskop Array\u0131ndan (NuSTAR) radioaktiv titan\u0131n x\u0259rit\u0259sini \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edibl\u0259r v\u0259 \u201c\u00c7andra\u201d d\u0259mirin yerl\u0259rini \u00f6l\u00e7m\u0259kl\u0259 radioaktiv nikelin harada oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edib. Astronomlar d\u0259qiql\u0259\u015fdiribl\u0259r ki, radioaktiv nikel par\u00e7alanaraq d\u0259mir \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirir. \u018flav\u0259 bir \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259mirl\u0259 z\u0259ngin par\u00e7alar (radioaktiv nikelin yerl\u0259\u015fdiyi yerin izi) ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259, radioaktiv titan mavi r\u0259ngd\u0259 v\u0259 t\u0259miz qal\u0131q nar\u0131nc\u0131 v\u0259 sar\u0131 r\u0259ngd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p>respublika-news.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Astronomlar ilk d\u0259f\u0259 olaraq NASA-n\u0131n \u201c\u00c7andra X-ray\u201d r\u0259s\u0259dxanas\u0131 v\u0259 \u201cJames Webb\u201d Kosmik teleskopundan al\u0131nan m\u0259lumatlar\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k, m\u0259\u015fhur f\u00f6vq\u0259lnovan\u0131n qal\u0131\u011f\u0131 \u201cCassiopeia A\u201d ulduzunu \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq edibl\u0259r. Bu t\u0259dqiqat ilk d\u0259f\u0259 2023-c\u00fc ilin aprelind\u0259 \u201cJames Webb\u201din m\u0259lumatlar\u0131nda a\u015fkar edilmi\u015f \u201cYa\u015f\u0131l canavar\u201d adl\u0131 m\u0259hv olmu\u015f ulduzun qal\u0131qlar\u0131nda qeyri-adi qurulu\u015fu izah etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edib. T\u0259dqiqat, h\u0259m\u00e7inin partlay\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210953"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=210953"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210953\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":210955,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210953\/revisions\/210955"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=210953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=210953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=210953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}