{"id":211300,"date":"2024-02-04T12:44:00","date_gmt":"2024-02-04T08:44:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=211300"},"modified":"2024-02-05T12:46:01","modified_gmt":"2024-02-05T08:46:01","slug":"berkli-universitetinin-omurluk-professoru-secilmis-yegan%c9%99-s%c9%99xs","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/02\/04\/berkli-universitetinin-omurluk-professoru-secilmis-yegan%c9%99-s%c9%99xs\/","title":{"rendered":"Berkli Universitetinin \u00f6m\u00fcrl\u00fck professoru se\u00e7ilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xs"},"content":{"rendered":"<p>Fevral\u0131n 4-d\u0259 d\u00fcnya\u015f\u00f6hr\u0259tli az\u0259rbaycanl\u0131 alim, qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluqlar n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin v\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin banisi, Kaliforniya Universitetinin m\u0259rhum professoru L\u00fctfi Zad\u0259nin anadan olmas\u0131n\u0131n 103 ili tamam olur. L\u00fctfi Zad\u0259 fundamental n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri il\u0259 elm tarixind\u0259 ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 yol a\u00e7m\u0131\u015f g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. Eyn\u015fteyn v\u0259 Nyutonla bir s\u0131raya qoyulan alim elm\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r verib.<\/p>\n<p>1921-ci il fevral\u0131n 4-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n Novxan\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olan L\u00fctfi R\u0259him o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259 ibtidai t\u0259hsilini 16 n\u00f6mr\u0259li orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 ba\u015fa vurub. 1932-ci ild\u0259 \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259l\u0259r ail\u0259si ata-baba yurduna &#8211; C\u0259nubi Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7m\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131b. Burada orta t\u0259hsil alan L\u00fctfi Zad\u0259 Tehran Universitetinin Elektrik m\u00fch\u0259ndisliyi fak\u00fclt\u0259sin\u0259 q\u0259bul olunub. Bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 bitirdikd\u0259n sonra o, 23 ya\u015f\u0131nda AB\u015e-a gedib v\u0259 t\u0259hsilini Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunda davam etdirib. Onun d\u00fcnya elmin\u0259 m\u0259lum olan alt\u0131 m\u00fch\u00fcm n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin b\u00fcn\u00f6vr\u0259si d\u0259 el\u0259 burada qoyulub.<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259 1944-c\u00fc ild\u0259n 1959-cu il\u0259d\u0259k Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunda v\u0259 Kolumbiya Universitetind\u0259 magistr v\u0259 doktor elmi d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rini al\u0131b. O, 1959-cu ild\u0259n Berkli Universitetind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b, 1963-c\u00fc ild\u0259n is\u0259 Elektrik m\u00fch\u0259ndisliyi v\u0259 komp\u00fcter elml\u0259ri kafedras\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edib. H\u0259min ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131nda \u00f6m\u00fcrl\u00fck professor v\u0259 Soft Computing \u0130nstitutunun direktoru kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 alim\u0259 d\u00fcnyada \u015f\u00f6hr\u0259t qazand\u0131ran v\u0259 istehsalatda geni\u015f t\u0259tbiq edil\u0259n, eyni zamanda, d\u00fcnya elmind\u0259 inqilab say\u0131lan qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq (Fuzzy Logic) n\u0259z\u0259riyy\u0259si olub. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 riyaziyyat\u0131n \u0259sas\u0131 olan ikili \u00e7oxluq anlay\u0131\u015f\u0131na yeni ifad\u0259 verib: qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluq. Elmd\u0259 qeyri-s\u0259lis \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn daxil edilm\u0259si t\u0259bi\u0259td\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n prosesl\u0259rin qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyini daha adekvat n\u0259z\u0259r\u0259 alma\u011fa imkan yarad\u0131b. Yaponiyan\u0131n \u201cMitsubishi\u201d, \u201cToshiba\u201d, \u201cSony\u201d, \u201cCanon\u201d, \u201cSanyo\u201d, \u201cNissan\u201d, \u201cHonda\u201d v\u0259 dig\u0259r n\u00fcfuzlu \u015firk\u0259tl\u0259ri qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq texnologiyas\u0131ndan foto v\u0259 videokameralar, paltaryuyan ma\u015f\u0131nlar v\u0259 vakuum kimy\u0259vi t\u0259mizl\u0259yicil\u0259rinin istehsal\u0131nda, avtomobill\u0259rin, qatarlar\u0131n, s\u0259naye prosesl\u0259rinin idar\u0259 olunmas\u0131nda geni\u015f istifad\u0259 edirl\u0259r. Alim, h\u0259m\u00e7inin \u201cT\u0259\u0259ss\u00fcratlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201cSisteml\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201cS\u00f6zl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n komp\u00fcter n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201cOptimal s\u00fczg\u0259cl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d kimi d\u00fcnya elminin inki\u015faf\u0131nda, onun yeni \u0259saslar \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynayan elmi k\u0259\u015ffl\u0259rin m\u00fc\u0259llifidir. Onun haqq\u0131nda \u201cM\u00fcasir elmin korifeyi\u201d, \u201cD\u00fcnya dahil\u0259rsiz ya\u015faya bilmir\u201d adl\u0131 kitablar yaz\u0131l\u0131b, \u201cUzaq v\u0259 yax\u0131n L\u00fctfi Zad\u0259\u201d s\u0259n\u0259dli filmi \u00e7\u0259kilib, L\u00fctfi Zad\u0259 \u0130rsi v\u0259 S\u00fcni \u0130ntellekt Assosiasiyas\u0131, L\u00fctfi Zad\u0259 ad\u0131na Beyn\u0259lxalq M\u00fcasir Elml\u0259r Akademiyas\u0131 yarad\u0131l\u0131b. Alimin m\u0259\u015fhur v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r f\u0259zas\u0131, dinamik sisteml\u0259rin idar\u0259 olunma v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunma n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri m\u00fcasir idar\u0259etm\u0259 elminin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. AB\u015e-\u0131n Milli Kosmik T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi (NASA) bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda idar\u0259etm\u0259 sisteml\u0259rini t\u0259dqiq edir, layih\u0259l\u0259ndirir v\u0259 t\u0259tbiqini h\u0259yata ke\u00e7irir.<\/p>\n<p>Onun z\u0259ngin elmi f\u0259aliyy\u0259ti Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 h\u0259r zaman y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilib. 2011-ci ilin fevral\u0131nda Prezident \u0130lham \u018fliyevin m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n d\u00fcnya\u015f\u00f6hr\u0259tli alim texnologiyalar\u0131n inki\u015faf\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 dialoqun qurulmas\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cDostluq\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilib. O, sonuncu d\u0259f\u0259 Bak\u0131ya 2008-ci ilin noyabr\u0131nda \u201cBakuTel\u201d beyn\u0259lxalq telekommunikasiya v\u0259 informasiya texnologiyalar\u0131 s\u0259rgi v\u0259 konfrans\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lmi\u015fdi.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli alim 1989-cu ild\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin s\u0259nayed\u0259ki u\u011furlar\u0131na g\u00f6r\u0259 Yaponiyan\u0131n elm adamlar\u0131na veril\u0259n \u0259n y\u00fcks\u0259k \u201cHonda\u201d m\u00fckafat\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunub.<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259 Berkli Universitetinin \u00f6m\u00fcrl\u00fck professoru se\u00e7ilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xs idi. O, NASA v\u0259 NATO-nun apar\u0131c\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisi olub. H\u0259m\u00e7inin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Berkli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u00f6z ad\u0131na olan \u201cInstitute Zadeh-ZIFT\u201d \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130nstitutuna r\u0259hb\u0259rlik edib. L\u00fctfi Zad\u0259 alman alimi Maks Plankdan sonra d\u00fcnyada ikinci alimdir ki, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda h\u0259m \u00f6z\u00fcn\u00fcn, h\u0259m d\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan elmi m\u0259rk\u0259z yaran\u0131b.<\/p>\n<p>Bir \u00e7ox xarici \u00f6lk\u0259 akademiyalar\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olan alim \u00e7oxlu sayda m\u00f6t\u0259b\u0259r c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin v\u0259 fondlar\u0131n m\u00fckafatlar\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb, medallarla t\u0259ltif edilib. Onlarla xarici d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n f\u0259xri doktoru olub. D\u00fcnya\u015f\u00f6hr\u0259tli alim, h\u0259m\u00e7inin AB\u015e Milli M\u00fch\u0259ndislik Akademiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, f\u0259xri akademiki se\u00e7ilib. H\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycanda \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130nstitutunun \u201c\u0130nformasiya c\u0259miyy\u0259ti probleml\u0259ri\u201d v\u0259 \u201c\u0130nformasiya texnologiyalar\u0131 probleml\u0259ri\u201d jurnallar\u0131n\u0131n f\u0259xri ba\u015f redaktoru olub.<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259 2017-ci il sentyabr\u0131n 6-da AB\u015e-\u0131n Kaliforniya \u015ftat\u0131nda 96 ya\u015f\u0131nda d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. Alimin n\u0259\u015fi \u00f6z v\u0259siyy\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq Az\u0259rbaycana g\u0259tirilib v\u0259 birinci F\u0259xri xiyabanda d\u0259fn edilib.<\/p>\n<p>azertag.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fevral\u0131n 4-d\u0259 d\u00fcnya\u015f\u00f6hr\u0259tli az\u0259rbaycanl\u0131 alim, qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluqlar n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin v\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin banisi, Kaliforniya Universitetinin m\u0259rhum professoru L\u00fctfi Zad\u0259nin anadan olmas\u0131n\u0131n 103 ili tamam olur. L\u00fctfi Zad\u0259 fundamental n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri il\u0259 elm tarixind\u0259 ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 yol a\u00e7m\u0131\u015f g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. Eyn\u015fteyn v\u0259 Nyutonla bir s\u0131raya qoyulan alim elm\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r verib. 1921-ci il fevral\u0131n 4-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n Novxan\u0131 k\u0259ndind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":211301,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211300"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=211300"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211300\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":211303,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211300\/revisions\/211303"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/211301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=211300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=211300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=211300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}