{"id":211418,"date":"2024-02-16T12:15:57","date_gmt":"2024-02-16T08:15:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=211418"},"modified":"2024-02-16T12:15:58","modified_gmt":"2024-02-16T08:15:58","slug":"t%c9%99dqiqat-yerin-%c9%99n-d%c9%99rin-noqt%c9%99sind%c9%99-yeni-k%c9%99sf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/02\/16\/t%c9%99dqiqat-yerin-%c9%99n-d%c9%99rin-noqt%c9%99sind%c9%99-yeni-k%c9%99sf\/","title":{"rendered":"T\u0259dqiqat: Yerin \u0259n d\u0259rin n\u00f6qt\u0259sind\u0259 yeni k\u0259\u015ff"},"content":{"rendered":"<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259bi\u0259t\u0259 vurdu\u011fu da\u011f\u0131nt\u0131lar g\u00fcn\u00fc-g\u00fcnd\u0259n art\u0131r. Me\u015f\u0259l\u0259r, okeanlar v\u0259 as\u0131l\u0131 oldu\u011fumuz b\u00fct\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259ri bu da\u011f\u0131nt\u0131dan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Bunu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq aliml\u0259r Yerin \u0259n d\u0259rin n\u00f6qt\u0259sind\u0259 maraql\u0131 bir t\u0259dqiqat apar\u0131blar.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar Sakit okean\u0131n q\u0259rbind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 \u201cd\u00fcnya okeanlar\u0131n\u0131n m\u0259lum \u0259n d\u0259rin n\u00f6qt\u0259si\u201d hesab edil\u0259n Mariana \u00e7\u00f6k\u0259kliyind\u0259 bir k\u0259\u015ff\u0259 imza at\u0131blar. Onlar\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqat zaman\u0131 tap\u0131lan \u015f\u00fc\u015f\u0259 butulka diqq\u0259ti c\u0259lb edib.<\/p>\n<p>T\u0259xmin\u0259n 11 min metr d\u0259rinlikd\u0259 olan \u00e7uxurun \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rini anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 n\u00fcmun\u0259y\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq kifay\u0259tdir. \u00c7uxurun i\u00e7\u0259risin\u0259 Everest da\u011f\u0131 qoyulsa, da\u011f\u0131 tamamil\u0259 udacaq v\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259xmin\u0259n 2 kilometrlik su t\u0259b\u0259q\u0259si yaradacaq. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, bu d\u0259rinlikd\u0259 bel\u0259 b\u0259rk, q\u0131r\u0131lmayan \u015f\u00fc\u015f\u0259 butulkas\u0131na rast g\u0259lm\u0259k olduqca t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259rini ifad\u0259 ed\u0259n Dr.Davn Wright bildirib ki, h\u0259min \u015f\u00fc\u015f\u0259 butulka bizd\u0259n \u0259vv\u0259l d\u00fcnyam\u0131z\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259mi\u015f hiss\u0259sin\u0259 \u00e7atma\u011f\u0131 bacar\u0131b. Bu, insanlar\u0131n d\u00fcnyaya n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259rin v\u0259 geri d\u00f6nm\u0259z \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyinin simvolu hesab oluna bil\u0259r. B\u0259s \u015f\u00fc\u015f\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn butulka niy\u0259 q\u0131r\u0131lmay\u0131b? Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 yay\u0131lan x\u0259b\u0259r\u0259 h\u0259ddind\u0259n \u00e7ox maraq oyanm\u0131\u015fd\u0131. \u0130nsanlar bu haqda \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 can at\u0131rd\u0131lar. Buna s\u0259b\u0259b, butulkaya suyun dolmas\u0131 il\u0259 okeanla \u015f\u00fc\u015f\u0259nin i\u00e7ind\u0259ki t\u0259zyiq f\u0259rqinin tarazlanmas\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Mariana Yer k\u00fcr\u0259sinin \u0259n d\u0259rin okean \u00e7\u00f6k\u0259kliyidir v\u0259 Sakit Okean\u0131n q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259, Mariana adalar\u0131n\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Bu \u00e7\u00f6k\u0259klik iki tektonik plit\u0259nin toqqu\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib. Mariana \u00e7\u00f6k\u0259kliyinin b\u0259zi \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri is\u0259 bunlard\u0131r: \u018fn d\u0259rin n\u00f6qt\u0259si olan Challenger Deep, t\u0259xmin\u0259n 10,984 metr (36,037 fut) d\u0259rinliy\u0259 malikdir. Bu, Mariana \u00e7\u00f6k\u0259kliyinin n\u0259h\u0259ng \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rini n\u00fcmayi\u015f etdirir. Mariana \u00e7\u00f6k\u0259kliyi ilk d\u0259f\u0259 19-cu \u0259srin sonlar\u0131nda k\u0259\u015ff edilib v\u0259 20-ci \u0259srd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ekspedisiyalar t\u0259r\u0259find\u0259n ziyar\u0259t olunub. 1960-c\u0131 ild\u0259 Don Valsh v\u0259 Jacques Piccard ba\u015fda olmaqla, Triestin q\u0259rbind\u0259ki Challenger d\u0259rinliyin\u0259 u\u011furlu bir eni\u015f edilib v\u0259 insanlar ilk d\u0259f\u0259 bu d\u0259rinliy\u0259 \u00e7at\u0131blar. Mariana \u00e7\u00f6k\u0259kliyinin ekstremal \u015f\u0259raitin\u0259 (y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiq, a\u015fa\u011f\u0131 temperatur v\u0259 qaranl\u0131q) baxmayaraq, b\u0259zi \u00e7oxh\u00fcceyr\u0259li orqanizml\u0259rin, el\u0259c\u0259 d\u0259 mikroorqanizml\u0259rin ya\u015faya bil\u0259c\u0259yi a\u015fkar olunub. Bu canl\u0131lar aliml\u0259r\u0259 d\u0259rin d\u0259niz ekosisteml\u0259rind\u0259 h\u0259yat\u0131n m\u00fcxt\u0259lifliyi v\u0259 onun ekstremal \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011funla\u015fma qabiliyy\u0259ti haqq\u0131nda m\u00fch\u00fcm m\u0259lumatlar verir. \u00c7\u00f6k\u0259klik okeanoqrafiya, geologiya v\u0259 biologiya sah\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u0259dqiqat sah\u0259sidir. Yer k\u00fcr\u0259sinin \u0259n d\u0259rin n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n biri olaraq, planetimizin \u0259n ekstremal m\u00fchitl\u0259rind\u0259n birind\u0259 h\u0259yat\u0131n nec\u0259 m\u00f6vcud ola bil\u0259c\u0259yini anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn unikal laboratoriya t\u0259min edir. Mariana \u00e7\u00f6k\u0259kliyin\u0259 ekspedisiyalar sualt\u0131 n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259ri v\u0259 dig\u0259r t\u0259dqiqat avadanl\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck texnoloji probleml\u0259r yarad\u0131r. Y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiq d\u0259rin d\u0259nizd\u0259 k\u0259\u015ffiyyat\u0131 m\u00fcr\u0259kk\u0259b edib, lakin bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259r d\u0259rin d\u0259niz texnologiyas\u0131nda innovasiyalar\u0131n inki\u015faf\u0131na da s\u0259b\u0259b olub. Mariana \u00e7\u00f6k\u0259kliyi planetimizin \u0259n d\u0259rin v\u0259 \u0259n az ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259n biri olaraq qalmas\u0131na baxmayaraq, bu b\u00f6lg\u0259 haqq\u0131nda daha \u00e7ox \u00f6yr\u0259nm\u0259k, Yerin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 h\u0259yat\u0131n sirl\u0259rini a\u00e7maq v\u0259 planetimizin nec\u0259 i\u015fl\u0259diyini daha yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm imkanlar t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>ikisahil.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259bi\u0259t\u0259 vurdu\u011fu da\u011f\u0131nt\u0131lar g\u00fcn\u00fc-g\u00fcnd\u0259n art\u0131r. Me\u015f\u0259l\u0259r, okeanlar v\u0259 as\u0131l\u0131 oldu\u011fumuz b\u00fct\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259ri bu da\u011f\u0131nt\u0131dan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Bunu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq aliml\u0259r Yerin \u0259n d\u0259rin n\u00f6qt\u0259sind\u0259 maraql\u0131 bir t\u0259dqiqat apar\u0131blar. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar Sakit okean\u0131n q\u0259rbind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 \u201cd\u00fcnya okeanlar\u0131n\u0131n m\u0259lum \u0259n d\u0259rin n\u00f6qt\u0259si\u201d hesab edil\u0259n Mariana \u00e7\u00f6k\u0259kliyind\u0259 bir k\u0259\u015ff\u0259 imza at\u0131blar. Onlar\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqat zaman\u0131 tap\u0131lan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211418"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=211418"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":211420,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211418\/revisions\/211420"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=211418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=211418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=211418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}