{"id":211782,"date":"2024-03-05T15:27:03","date_gmt":"2024-03-05T11:27:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=211782"},"modified":"2024-03-05T15:27:05","modified_gmt":"2024-03-05T11:27:05","slug":"aliml%c9%99r-alzheimer-x%c9%99st%c9%99liyini-erk%c9%99n-askarlaya-bil%c9%99n-suni-intellekt-hazirlayiblar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/03\/05\/aliml%c9%99r-alzheimer-x%c9%99st%c9%99liyini-erk%c9%99n-askarlaya-bil%c9%99n-suni-intellekt-hazirlayiblar\/","title":{"rendered":"Aliml\u0259r Alzheimer x\u0259st\u0259liyini erk\u0259n a\u015fkarlaya bil\u0259n s\u00fcni intellekt haz\u0131rlay\u0131blar"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r t\u00fcp\u00fcrc\u0259kd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f n\u00fcmun\u0259 il\u0259 genetik testl\u0259ri \u015f\u0259rh ed\u0259r\u0259k erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 Alzheimer riskini t\u0259yin ed\u0259n s\u00fcni intellekt\u0259 \u0259saslanan texnologiya haz\u0131rlay\u0131blar.<\/p>\n<p>T\u00dcB\u0130TAK 1003 &#8211; Prioritet Sah\u0259l\u0259r Ar-Ge Layih\u0259l\u0259rin\u0259 D\u0259st\u0259k Proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 tamamlanan layih\u0259d\u0259 ilk prototip h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259yk\u0259n, klinik m\u0259rh\u0259l\u0259 d\u0259 daxil olmaqla sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259r d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u0131 10 ildir aparan alim son layih\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlamalar verib.<\/p>\n<p>AB\u015e-da bioinformatika \u00fczr\u0259 doktoranturas\u0131n\u0131 bitirdikd\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qay\u0131dan h\u0259kim Ayd\u0131n Son tibb v\u0259 s\u00fcni intellekti birl\u0259\u015fdir\u0259n t\u0259dqiqatlar apar\u0131r. Son ill\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox x\u0259st\u0259liyin diaqnozunda genom ara\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n alim, ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda genom t\u0259dqiqatla ma\u015f\u0131n \u00f6yr\u0259nm\u0259sini birl\u0259\u015fdirdikl\u0259rini ifad\u0259 edib: \u201cBeyn\u0259lxalq i\u015f\u00e7i qruplar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fcni intellektd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f 3 b\u00f6y\u00fck m\u0259lumat d\u0259stini t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k, biz erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 risk g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri ola bil\u0259c\u0259k genetik profill\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edirik.<\/p>\n<p>Bu genetik profill\u0259ri t\u0259sdiql\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn inki\u015faf etdirdiyimiz texnikada i\u015ftirak\u00e7\u0131lardan t\u00fcp\u00fcrc\u0259k n\u00fcmun\u0259l\u0259ri g\u00f6t\u00fcr\u00fcb DNT-l\u0259rini t\u0259crid edirik. Biz x\u0259st\u0259lik riskini 1,5-2 d\u0259f\u0259 art\u0131ran genetik d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etdik v\u0259 qoruyucu ola bil\u0259c\u0259k variasiyalar\u0131 da m\u00fc\u015fahid\u0259 etdik. T\u00dcB\u0130TAK layih\u0259miz \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ed\u0259 bil\u0259n molekulyar diaqnostika d\u0259sti prototipi haz\u0131rlad\u0131q: &#8220;Bu analizl\u0259rl\u0259, x\u0259st\u0259liyin \u0259n erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 yaln\u0131z yana\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259n al\u0131nan bu n\u00fcmun\u0259nin s\u00fcni intellekt modelin\u0259 \u0259saslanaraq, insanlar\u0131n risk alt\u0131nda olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 ya Alzheimer x\u0259st\u0259liyin\u0259 qar\u015f\u0131 qoruyucu genetik qurulu\u015fa sahib olub olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259kiml\u0259rimiz\u0259 bildirm\u0259yi h\u0259d\u0259fl\u0259yirik&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Biz h\u0259kiml\u0259rin diaqnozlar\u0131na d\u0259st\u0259k olma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yirik. Klinik ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131z ba\u015flayanda 65 ya\u015fdan yuxar\u0131 &#8220;xat\u0131rlaya bilm\u0259m\u0259k&#8221; kimi \u0259lam\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259r\u0259n insanlar biz\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259c\u0259kl\u0259r. Biz bu genetik analizl\u0259ri edirik v\u0259 x\u0259st\u0259niz\u0259 \u0259saslanaraq qiym\u0259tl\u0259ndiririk. Burada riski art\u0131ran v\u0259 ya qorunma t\u0259min ed\u0259n faktorlar \u0259sas\u0131nda x\u0259st\u0259nizin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si apar\u0131l\u0131r. Bel\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r uzun m\u00fcdd\u0259t y\u0259ni 2-3 ild\u0259n sonra yenid\u0259n izl\u0259nilir. Bununla retrospektiv testimizin etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yoxlaya bil\u0259cik\u0259yik&#8221;, &#8211; dey\u0259 alim bildirib.<\/p>\n<p>Ayd\u0131n Son Alzheimerd\u0259 diferensial diaqnozla yana\u015f\u0131 erk\u0259n diaqnozun da \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kib: &#8220;Beyind\u0259 meydana g\u0259l\u0259n degenerativ hadis\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259s\u0259k d\u0259, onlar\u0131 yava\u015flatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi \u00fcsullar \u0259d\u0259biyyata daxil oldu. Bu n\u00f6qt\u0259d\u0259 bizim ara\u015fd\u0131rmalar erk\u0259n diaqnozda b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir\u201d.<\/p>\n<p>aztibb.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r t\u00fcp\u00fcrc\u0259kd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f n\u00fcmun\u0259 il\u0259 genetik testl\u0259ri \u015f\u0259rh ed\u0259r\u0259k erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 Alzheimer riskini t\u0259yin ed\u0259n s\u00fcni intellekt\u0259 \u0259saslanan texnologiya haz\u0131rlay\u0131blar. T\u00dcB\u0130TAK 1003 &#8211; Prioritet Sah\u0259l\u0259r Ar-Ge Layih\u0259l\u0259rin\u0259 D\u0259st\u0259k Proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 tamamlanan layih\u0259d\u0259 ilk prototip h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259yk\u0259n, klinik m\u0259rh\u0259l\u0259 d\u0259 daxil olmaqla sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259r d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. T\u0259dqiqat\u0131 10 ildir aparan alim son layih\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211782"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=211782"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211782\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":211796,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211782\/revisions\/211796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=211782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=211782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=211782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}