{"id":213777,"date":"2024-08-19T17:02:00","date_gmt":"2024-08-19T13:02:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=213777"},"modified":"2024-08-19T18:06:49","modified_gmt":"2024-08-19T14:06:49","slug":"beyinin-h%c9%99r-bir-xatir%c9%99-ucun-3-kopya-yaratdigi-mu%c9%99yy%c9%99n-edilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/08\/19\/beyinin-h%c9%99r-bir-xatir%c9%99-ucun-3-kopya-yaratdigi-mu%c9%99yy%c9%99n-edilib\/","title":{"rendered":"Beyinin h\u0259r bir xatir\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 3 kopya yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib!"},"content":{"rendered":"<p>Basel Universitetinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131, si\u00e7anlar\u0131n beyinl\u0259rini g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259y\u0259r\u0259k yadda\u015f\u0131n formala\u015fmas\u0131na n\u0259zar\u0259t edibl\u0259r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, beyin 1 yadda\u015f\u0131 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn 3 m\u00fcxt\u0259lif neyron d\u0259stind\u0259n istifad\u0259 edir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar, g\u0259mirici beyinl\u0259rinin yadda\u015f\u0131 qeyd etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn3 m\u00fcxt\u0259lif neyron d\u0259stini aktivl\u0259\u015fdirdiyini\u00a0m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Birincisi, vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l do\u011fulmu\u015f neyronlar kimi tan\u0131n\u0131r v\u0259 d\u00f6l b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259 inki\u015faf ed\u0259n \u0259n erk\u0259n neyronlard\u0131r. Spektrin dig\u0259r ucunda is\u0259 embrional inki\u015fafda gec g\u00f6r\u00fcn\u0259n\u00a0gec do\u011fulmu\u015f neyronlar\u00a0var. Bunlar\u0131n aras\u0131nda\u00a0u\u015faql\u0131qdak\u0131 b\u00f6y\u00fcm\u0259nin ortas\u0131nda meydana g\u0259l\u0259n neyronlar\u00a0yer al\u0131r. T\u0259dqiqatlar, yeni xatir\u0259l\u0259rin erk\u0259n do\u011fulmu\u015f neyronlarda saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halda onlar\u0131 xat\u0131rlama\u011f\u0131n \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00e7\u0259tin oldu\u011funu, lakin zaman ke\u00e7dikc\u0259 daha da g\u00fccl\u0259ndiyini ortaya qoyub.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, gec do\u011fulmu\u015f neyronlarda saxlan\u0131lan yadda\u015f n\u00fcsx\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131cda \u00e7ox g\u00fccl\u00fc oldu\u011fu, lakin zamanla beyin \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atmaz hala g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r z\u0259ifl\u0259diyi a\u015fkar edilib. Orta m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 is\u0259 yadda\u015f n\u00fcsx\u0259si, dig\u0259r neyron qruplar\u0131ndan daha y\u00fcks\u0259k sabitlik g\u00f6st\u0259rib. Bir si\u00e7an\u0131n hipokampusunun bu en k\u0259siyi, bir yadda\u015f\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli sur\u0259tini yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sul olan erk\u0259n do\u011fulmu\u015f neyronlar\u0131\u00a0magentar\u0259ngind\u0259 g\u00f6st\u0259rir. Biozentrum t\u0259dqiqat qrupunun r\u0259hb\u0259ri\u00a0<strong>Flavio Donato<\/strong>, beyind\u0259 yadda\u015f\u0131n formala\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bunlar\u0131 deyir: \u201c<em>Beynin yadda\u015fla qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 problem t\u0259sir edicidir. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131 anlama\u011f\u0131m\u0131za k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn<\/em> <em>ke\u00e7mi\u015fd\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri xat\u0131rlamal\u0131y\u0131q. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, \u0259traf\u0131m\u0131zda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 uy\u011funla\u015fmal\u0131y\u0131q v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yimiz \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun se\u00e7iml\u0259r<\/em> <em>etm\u0259yimiz\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xatir\u0259l\u0259rimiz d\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259lidir.<\/em>&#8221;<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar, onlar\u0131n i\u015fl\u0259rinin travmatik hadis\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f insanlar\u0131n m\u00fcalic\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. \u00c7\u00fcnki onlar\u0131n ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n beyind\u0259ki xatir\u0259l\u0259rin nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rdiyini deyirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, yadda\u015f yenidirs\u0259, y\u0259ni gec do\u011fulmu\u015f neyronlar aktivl\u0259\u015fdirilibs\u0259, bu yadda\u015f, orta v\u0259 erk\u0259n do\u011fulmu\u015f neyronlara k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l h\u0259l\u0259 d\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 bil\u0259r. Ancaq gec do\u011fulmu\u015f neyronlar aktivl\u0259\u015fdirildikd\u0259 v\u0259 yadda\u015f orada saxlan\u0131ld\u0131qda, d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si getdikc\u0259 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir. Bir s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, yadda\u015f beyind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r uzun m\u00fcdd\u0259t saxlan\u0131l\u0131rsa, onu d\u0259yi\u015fdirm\u0259k bir o q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir. T\u0259dqiqat\u0131n birinci m\u00fc\u0259llifi<strong>\u00a0Vilde Kveim<\/strong>, deyir: \u201c<em>Xatir\u0259l\u0259rin beyind\u0259 nec\u0259 dinamik \u015f\u0259kild\u0259 saxlanmas\u0131 beynin n\u0259h\u0259ng yadda\u015f tutumunun \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n plastisiyas\u0131n\u0131n s\u00fcbutudur<\/em>\u201d. Kveim v\u0259 komandas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan i\u015f vasit\u0259sil\u0259 bu plastikliyi anlamaq bir g\u00fcn elm adamlar\u0131na insanlar\u0131n \u0259b\u0259di olaraq itirdikl\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259ri xatir\u0259l\u0259r\u0259 nec\u0259 daxil ola bil\u0259c\u0259yini v\u0259 ya g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yata patoloji t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 xatir\u0259l\u0259ri nec\u0259 susdura bil\u0259c\u0259kl\u0259rini anlama\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>https:\/\/technote.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Basel Universitetinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131, si\u00e7anlar\u0131n beyinl\u0259rini g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259y\u0259r\u0259k yadda\u015f\u0131n formala\u015fmas\u0131na n\u0259zar\u0259t edibl\u0259r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, beyin 1 yadda\u015f\u0131 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn 3 m\u00fcxt\u0259lif neyron d\u0259stind\u0259n istifad\u0259 edir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar, g\u0259mirici beyinl\u0259rinin yadda\u015f\u0131 qeyd etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn3 m\u00fcxt\u0259lif neyron d\u0259stini aktivl\u0259\u015fdirdiyini\u00a0m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Birincisi, vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l do\u011fulmu\u015f neyronlar kimi tan\u0131n\u0131r v\u0259 d\u00f6l b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259 inki\u015faf ed\u0259n \u0259n erk\u0259n neyronlard\u0131r. Spektrin dig\u0259r ucunda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":213778,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/213777"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=213777"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/213777\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":213780,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/213777\/revisions\/213780"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/213778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=213777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=213777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=213777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}