{"id":214673,"date":"2024-11-15T12:07:46","date_gmt":"2024-11-15T08:07:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=214673"},"modified":"2024-11-15T12:10:06","modified_gmt":"2024-11-15T08:10:06","slug":"havadaki-mikroplastik-hiss%c9%99cikl%c9%99rin-yeni-buludlariformalasdirdiqlari-m%c9%99lum-olub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/11\/15\/havadaki-mikroplastik-hiss%c9%99cikl%c9%99rin-yeni-buludlariformalasdirdiqlari-m%c9%99lum-olub\/","title":{"rendered":"Havadak\u0131 mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259rin yeni buludlar\u0131 formala\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 m\u0259lum olub"},"content":{"rendered":"<p>Apar\u0131lm\u0131\u015f son ara\u015fd\u0131rmalara \u0259sas\u0259n atmosferd\u0259 olan mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259r havan\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 buludlar\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259r\u0259k iqlim\u0259 v\u0259 havaya t\u0259sir g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Bu, havada mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259rin olmas\u0131 faktorunun iqlim \u015f\u0259rtl\u0259rini nec\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si sual\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131xar\u0131r. Buludlar\u0131n formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn buxar formas\u0131nda olan r\u00fctub\u0259t toz v\u0259 ya bioloji fraqmentl\u0259r kimi \u00e7ox ki\u00e7ik hiss\u0259cikl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7\u00f6km\u0259li v\u0259 su damc\u0131lar\u0131 v\u0259 ya buz kristallar\u0131na \u00e7evrilm\u0259lidir. Apar\u0131lm\u0131\u015f yeni t\u0259dqiqata \u0259sas\u0259n mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259r adi temperatur \u015f\u0259raitind\u0259n\u00a05-10 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi\u00a0daha y\u00fcks\u0259k temperaturda buz kristallar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259r\u0259k eyni prosesi h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilirl\u0259r.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259d\u0259 g\u00fcman etm\u0259k olar ki, atmosferd\u0259ki mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259r daha \u00f6nc\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn hesab edilm\u0259y\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 d\u0259 buludlar\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Havadak\u0131 m\u00fcxt\u0259lif hiss\u0259cikl\u0259rin maye formas\u0131nda su il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 buzun formala\u015fmas\u0131 prosesi atmosferd\u0259 daimi olaraq ba\u015f ver\u0259n prosesdir v\u0259 bu proses ya\u011f\u0131nt\u0131lara v\u0259 iqlim \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Atmosferin yuxar\u0131 laylar\u0131 su damc\u0131lar\u0131ndan, buz kristallar\u0131ndan v\u0259 ya onlar\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259\u015fkil edilmi\u015f buludlardan ibar\u0259tdir.\u00a0<strong>0 <\/strong>d\u0259r\u0259c\u0259 Selsid\u0259n -38 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsiy\u0259\u00a0kimi temperatur diapazonunda buz kristallar\u0131 ad\u0259t\u0259n mineral toz hiss\u0259cikl\u0259ri v\u0259 ya bakteriyalar kimi bioloji hiss\u0259cikl\u0259r \u0259traf\u0131nda formala\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>M\u0259lum olub ki, mikroskopik \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rd\u0259n 5 mm-\u0259 q\u0259d\u0259r olan mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259r d\u0259\u00a0kondensasiya<strong>\u00a0<\/strong>n\u00fcv\u0259si rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259 bilirl\u0259r. \u00d6z b\u00f6y\u00fck olmayan \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri say\u0259sind\u0259 mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259r k\u00fcl\u0259k vasit\u0259sil\u0259 uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259r\u0259 kimi yay\u0131la bilirl\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 onlara Antarktida v\u0259 Everest zirv\u0259si kimi yerl\u0259rd\u0259 d\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olur. Buludlardak\u0131 buz hiss\u0259cikl\u0259ri iqlim\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Bel\u0259 ki, bir \u00e7ox ya\u011f\u0131nt\u0131 n\u00f6v\u00fc m\u0259hz buz hiss\u0259cikl\u0259rind\u0259n formala\u015f\u0131r. Atmosferin \u0259n yuxar\u0131 laylar\u0131nda soyuq buludlar \u00f6zl\u0259rind\u0259 donmu\u015f r\u00fctub\u0259t hiss\u0259cikl\u0259rini birl\u0259\u015fdirirl\u0259r. Buz formala\u015fma\u011fa ba\u015flayan zaman o \u00f6z \u0259traf\u0131ndak\u0131 damc\u0131larda olan su buxar\u0131n\u0131 udaraq \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc v\u0259 k\u00fctl\u0259sini art\u0131r\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 bu buz kristallar\u0131 Yer k\u00fcr\u0259sinin s\u0259thin\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131lar formas\u0131nda \u00e7\u00f6k\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>Buzun formala\u015fmad\u0131\u011f\u0131 halda is\u0259 buludlar sad\u0259c\u0259 olaraq buxarlan\u0131rlar. Biz bilirik ki, su buz hal\u0131na 0 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi temperatur \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7id edir. Lakin \u0259slind\u0259 bu, su molekullar\u0131n\u0131n birl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259ri mikrohiss\u0259cikl\u0259rin olduqlar\u0131 halda ba\u015f verir. Mikrohiss\u0259cikl\u0259rin olmad\u0131qlar\u0131 halda su h\u0259tta -38 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi temperatur \u015f\u0259raitind\u0259 bel\u0259 maye hal\u0131nda qalacaq. M\u0259hz toz v\u0259 ya mikroplastik kimi ki\u00e7ik hiss\u0259cikl\u0259rin hesab\u0131na su buz hal\u0131na ke\u00e7id ed\u0259 bilir. Buludlar iqlimin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si prosesind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131rlar. Onlar G\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcalar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259r\u0259k planetin s\u0259thind\u0259ki temperaturu a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131r v\u0259 ya \u0259ksin\u0259 istiliyi saxlayaraq parnik effektinin yaranmas\u0131na t\u0259kan verirl\u0259r. Buludun t\u0259rkibind\u0259 olan su v\u0259 buz miqdar\u0131 onun \u0259ks etdirm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131na bilavasit\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259rin t\u0259sirl\u0259ri alt\u0131nda su v\u0259 buz nisb\u0259tinin d\u0259yi\u015fimi iqlim\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259rin buz kristallar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u0259kan verib-verm\u0259m\u0259l\u0259rini t\u0259yin etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r atmosferd\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f 4 n\u00f6v plastik material\u0131 yoxlay\u0131blar. A\u015fa\u011f\u0131 s\u0131xl\u0131ql\u0131\u00a0polietilen,polipropilen,polivinil xlorid v\u0259 polietilen tereftalat. Bu materiallar h\u0259m adi v\u0259ziyy\u0259td\u0259 h\u0259m d\u0259 onlara ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalanman\u0131n ozonun v\u0259 oksigenin t\u0259sir olunmas\u0131ndan sonrak\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 test edilibl\u0259r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalanma, ozon v\u0259 oksigen atmosferd\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f faktorlard\u0131r v\u0259 onlar mikroplastikin kimy\u0259vi t\u0259rkibini d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r mikroplastiki su damc\u0131s\u0131na yerl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k onu l\u0259ng \u015f\u0259kild\u0259 soyutma\u011fa ba\u015flay\u0131blar v\u0259 bu komponentl\u0259rin donma an\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edibl\u0259r. Hiss\u0259cikl\u0259rin apar\u0131lm\u0131\u015f kimy\u0259vi analizi n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259yin edilib ki, m\u00fc\u015fahid\u0259 edilmi\u015f plastikl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 su damc\u0131s\u0131n\u0131n 50%-i art\u0131q -22 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi\u00a0temperaturda donma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Apar\u0131lm\u0131\u015f m\u00fc\u015fahid\u0259 onu g\u00f6st\u0259rib ki, ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalanma, ozon v\u0259 oksigen bu prosesin aktivliyini a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131blar. Lakin bununla bel\u0259 plastik materiallar buzun formala\u015fmas\u0131 prosesini davam etdiribl\u0259r.<\/p>\n<p>Mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259rin iqlim\u0259 nec\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdikl\u0259rini ara\u015fd\u0131rma\u011fa davam etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn buludlar\u0131n formala\u015fd\u0131qlar\u0131 y\u00fcks\u0259klikl\u0259rd\u0259 onlar\u0131n hans\u0131 miqdarda olduqlar\u0131n\u0131 d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259yin etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259 olaraq mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259rin mineral toz v\u0259 bioloji fraqmentl\u0259r kimi dig\u0259r hiss\u0259cikl\u0259rl\u0259 nisb\u0259tl\u0259rini t\u0259yin etm\u0259k vacibdir. Bu m\u0259lumatlar mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259rin buludlar\u0131n formala\u015fmas\u0131 prosesin\u0259 t\u0259sirl\u0259rini proqnozla\u015fd\u0131rma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259k modell\u0259ri yaratma\u011fa yard\u0131m\u00e7\u0131 olacaqlar.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>technote.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Apar\u0131lm\u0131\u015f son ara\u015fd\u0131rmalara \u0259sas\u0259n atmosferd\u0259 olan mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259r havan\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 buludlar\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259r\u0259k iqlim\u0259 v\u0259 havaya t\u0259sir g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Bu, havada mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259rin olmas\u0131 faktorunun iqlim \u015f\u0259rtl\u0259rini nec\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si sual\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131xar\u0131r. Buludlar\u0131n formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn buxar formas\u0131nda olan r\u00fctub\u0259t toz v\u0259 ya bioloji fraqmentl\u0259r kimi \u00e7ox ki\u00e7ik hiss\u0259cikl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7\u00f6km\u0259li v\u0259 su damc\u0131lar\u0131 v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214673"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=214673"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":214676,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214673\/revisions\/214676"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=214673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=214673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=214673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}