{"id":214734,"date":"2024-11-23T12:55:00","date_gmt":"2024-11-23T08:55:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=214734"},"modified":"2024-11-23T18:56:55","modified_gmt":"2024-11-23T14:56:55","slug":"astronomlar-sur%c9%99tl%c9%99-formalasan-yad-planet-k%c9%99sf-edibl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/11\/23\/astronomlar-sur%c9%99tl%c9%99-formalasan-yad-planet-k%c9%99sf-edibl%c9%99r\/","title":{"rendered":"Astronomlar s\u00fcr\u0259tl\u0259 formala\u015fan yad planet k\u0259\u015ff edibl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>Astronomlar planetl\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si s\u00fcr\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 haz\u0131rk\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259n bir k\u0259\u015ffd\u0259 g\u0259nc ulduzun \u0259traf\u0131nda f\u0131rlanan yeni do\u011fulmu\u015f planetin formala\u015fmas\u0131 prosesinin c\u0259mi 3 milyon il \u00e7\u0259kdiyini bildiribl\u0259r.<\/p>\n<p>K\u00fctl\u0259si Yerd\u0259n t\u0259xmin\u0259n 10-20 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck olan bu \u201ck\u00f6rp\u0259\u201d planet indiy\u0259 q\u0259d\u0259r k\u0259\u015ff edilmi\u015f ekzoplanetl\u0259r adlanan G\u00fcn\u0259\u015f sistemimizd\u0259n k\u0259narda olan \u0259n g\u0259nc g\u00f6y cisiml\u0259rind\u0259n biridir. O, planetin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn inqrediyentl\u0259ri t\u0259min ed\u0259n protoplanetar disk adlanan ana ulduzun \u0259traf\u0131nda d\u00f6vr ed\u0259n s\u0131x qaz v\u0259 toz diskinin qal\u0131qlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Onun orbitind\u0259 f\u0131rlanan ulduzun G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n daha az isti v\u0259 daha az k\u00fctl\u0259si olan nar\u0131nc\u0131 c\u0131rtdan adlanan bir ulduz n\u00f6v\u00fc olaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. Ulduzun k\u00fctl\u0259si G\u00fcn\u0259\u015fin k\u00fctl\u0259sinin t\u0259xmin\u0259n 70 faizini t\u0259\u015fkil edir. Yad planet Yerd\u0259n t\u0259xmin\u0259n 520 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131qda, S\u00fcd Yolu qalaktikam\u0131zda yerl\u0259\u015fir. \u0130\u015f\u0131q ili i\u015f\u0131\u011f\u0131n bir ild\u0259 q\u0259t etdiyi m\u0259saf\u0259dir v\u0259 9,5 trilyon kilometr\u0259 b\u0259rab\u0259rdir.<\/p>\n<p>Astronomlar bildirirl\u0259r ki, bu k\u0259\u015ff planetl\u0259rin 3 milyon il \u0259rzind\u0259 birl\u0259\u015fmi\u015f formada ola bil\u0259c\u0259yini t\u0259sdiql\u0259yir. Yerin formala\u015fmas\u0131 10-20 milyon il \u00e7\u0259kdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259ll\u0259r bu proses ayd\u0131n deyildi. N\u0259h\u0259ng planetl\u0259r is\u0259 diskin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan daha s\u00fcr\u0259tli \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n diskd\u0259n \u00e7oxlu qaza ehtiyac\u0131 var. Amma diskl\u0259rin da\u011f\u0131lmas\u0131 5-10 milyon il \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>\u201cIRAS 04125+2902 b\u201d v\u0259 \u201cTIDYE-1b\u201d adlar\u0131 veril\u0259n planet G\u00fcn\u0259\u015f sistemimizin \u0259n daxili planeti Merkuri il\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fi ay\u0131ran m\u0259saf\u0259nin be\u015fd\u0259biri q\u0259d\u0259r m\u0259saf\u0259d\u0259 h\u0259r 8,8 g\u00fcnd\u0259 \u00f6z ulduzunun \u0259traf\u0131nda d\u00f6vr edir. Onun k\u00fctl\u0259si G\u00fcn\u0259\u015f sistemimizin qayal\u0131 planetl\u0259rinin \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fc olan Yerin v\u0259 qaz planetl\u0259rinin \u0259n ki\u00e7iyi olan Neptunun k\u00fctl\u0259si aras\u0131ndad\u0131r. Yad planet Yerd\u0259n daha az s\u0131xd\u0131r v\u0259 diametri t\u0259xmin\u0259n 11 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Onun kimy\u0259vi t\u0259rkibi m\u0259lum deyil.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar planetin \u00f6z ulduzundan daha uzaqda \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyind\u0259n v\u0259 daha sonra i\u00e7\u0259riy\u0259 do\u011fru k\u00f6\u00e7 etdiyind\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259nirl\u0259r. Onlar \u201ctranzit\u201d adlanan \u00fcsuldan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, Yerd\u0259ki izl\u0259yicinin n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n planetin qar\u015f\u0131s\u0131ndan ke\u00e7\u0259rk\u0259n ev sahibi ulduzun parlaql\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sini qeyd\u0259 al\u0131blar.<\/p>\n<p>Yeni k\u0259\u015ff NASA-n\u0131n \u201cTransiting Exoplanet Survey Satellite\u201d v\u0259 ya TESS kosmik teleskopu t\u0259r\u0259find\u0259n edilib.<\/p>\n<p>azertag.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Astronomlar planetl\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si s\u00fcr\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 haz\u0131rk\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259n bir k\u0259\u015ffd\u0259 g\u0259nc ulduzun \u0259traf\u0131nda f\u0131rlanan yeni do\u011fulmu\u015f planetin formala\u015fmas\u0131 prosesinin c\u0259mi 3 milyon il \u00e7\u0259kdiyini bildiribl\u0259r. K\u00fctl\u0259si Yerd\u0259n t\u0259xmin\u0259n 10-20 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck olan bu \u201ck\u00f6rp\u0259\u201d planet indiy\u0259 q\u0259d\u0259r k\u0259\u015ff edilmi\u015f ekzoplanetl\u0259r adlanan G\u00fcn\u0259\u015f sistemimizd\u0259n k\u0259narda olan \u0259n g\u0259nc g\u00f6y cisiml\u0259rind\u0259n biridir. O, planetin \u0259m\u0259l\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214734"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=214734"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214734\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":214736,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214734\/revisions\/214736"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=214734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=214734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=214734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}