{"id":214754,"date":"2024-11-26T12:24:00","date_gmt":"2024-11-26T08:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=214754"},"modified":"2024-11-26T21:25:47","modified_gmt":"2024-11-26T17:25:47","slug":"26-noyabr-umumdunya-informasiya-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/11\/26\/26-noyabr-umumdunya-informasiya-gunudur\/","title":{"rendered":"26 Noyabr &#8211; \u00dcmumd\u00fcnya \u0130nformasiya G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>H\u0259r il noyabr\u0131n 26-s\u0131 \u00dcmumd\u00fcnya \u0130nformasiya G\u00fcn\u00fc (World Information Day) kimi qeyd edilir. BMT-nin \u0130qtisadi v\u0259 Sosial \u015euras\u0131nda m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i statusa malik olan Beyn\u0259lxalq \u0130nformasiyala\u015fd\u0131rma Akademiyas\u0131 v\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya \u0130nformasioloji Parlamentin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 qeyd olunan bu g\u00fcn informasiya-kommunikasiya texnologiyalar\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n pe\u015f\u0259 bayram\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/azertag.az\/\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, 1992-ci il noyabr\u0131n 26-da Beyn\u0259lxalq \u0130nformasiyala\u015fd\u0131rma Akademiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 I Beyn\u0259lxalq \u0130nformasiyala\u015fd\u0131rma Forumu ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>T\u0259dbird\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq h\u0259r il 26 noyabr tarixind\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya \u0130nformasiya G\u00fcn\u00fcn\u00fcn qeyd olunmas\u0131na dair q\u0259rar q\u0259bul olunub. Bu \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn r\u0259smi olaraq 1994-c\u00fc ild\u0259 UNESCO t\u0259r\u0259find\u0259n qeydiyyata al\u0131n\u0131b. \u00dcmumd\u00fcnya \u0130nformasiya G\u00fcn\u00fc bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 qeyd olunur.<\/p>\n<p>30 il bundan \u00f6nc\u0259 elm adamlar\u0131 anlad\u0131lar ki, XX \u0259srin sonu bilik v\u0259 texnologiyan\u0131n h\u0259r hans\u0131 maddi s\u0259rv\u0259td\u0259n daha d\u0259y\u0259rli olaca\u011f\u0131 yeni bir d\u00f6vr\u00fcn ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. Beyn\u0259lxalq \u0130nformasiyala\u015fd\u0131rma Akademiyas\u0131n\u0131n tarixi m\u0259hz m\u0259lumat\u0131n h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atan olmas\u0131 ideyas\u0131 il\u0259 ba\u015flad\u0131. 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyi informasiya texnologiyalar\u0131 sah\u0259sind\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259tini d\u0259rk etdi. Bel\u0259likl\u0259, akademiya yarand\u0131. Bu i\u015fin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda akademikl\u0259r Nikita Moiseev v\u0259 Yuliy Xariton dayan\u0131rd\u0131lar. Onlar 1992-ci v\u0259 1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 beyn\u0259lxalq forumlar\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda bunu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 qeyd etmi\u015fdil\u0259r. Akademiyan\u0131n n\u0259z\u0259ri bazas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na v\u0259 formala\u015fmas\u0131na lazer texnologiyalar\u0131n\u0131n ixtira\u00e7\u0131s\u0131, Nobel m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 Aleksandr Proxorov da m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259 verib. O, ilk \u201c\u0130nformasiya elmi ensiklopediyas\u0131\u201dn\u0131 n\u0259\u015fr etdirdi.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00fcnya texnologiya say\u0259sind\u0259 getdikc\u0259 bir-birin\u0259 daha ba\u011fl\u0131 hala g\u0259lir. M\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si imkanlar\u0131 h\u0259m biznes, h\u0259m d\u0259 fiziki \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yeni \u00fcf\u00fcql\u0259r a\u00e7\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, yeni probleml\u0259r d\u0259 ortaya \u00e7\u0131x\u0131r &#8211; m\u0259lumatlar\u0131n qorunmas\u0131ndan tutmu\u015f s\u00fcni intellekt (AI) texnologiyalar\u0131n\u0131n istifad\u0259sind\u0259 etik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259d\u0259k.<\/p>\n<p>\u0130nternetin yaranmas\u0131 il\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259sinin s\u00fcr\u0259ti inan\u0131lmaz h\u0259ddi \u00e7atd\u0131. D\u00fcnyan\u0131n o tay\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259ri an\u0131nda \u00f6yr\u0259nib v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259 saniy\u0259 \u0259rzind\u0259 ist\u0259nil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ekspert r\u0259yi ala bilirik. Bu, t\u0259hsil v\u0259 inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar a\u00e7\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, onlayn kurslar d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259n olan insanlara d\u00fcnyan\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259rind\u0259n d\u0259rs alma\u011fa imkan verir. Bu g\u00fcn informasiya biznesl\u0259r v\u0259 h\u0259tta b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vacib hesab olunur. \u0130nformasiyan\u0131n yay\u0131lma s\u00fcr\u0259ti v\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi d\u0259 eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 vacibdir.<\/p>\n<p>\u0130nformasiya ictimai r\u0259y\u0259 v\u0259 insanlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131na da g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Haz\u0131rda sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r media x\u0259b\u0259rl\u0259rinin (v\u0259 b\u0259z\u0259n dezinformasiyan\u0131n) yay\u0131lmas\u0131 meydan\u0131na, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada insanlar\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rini formala\u015fd\u0131rma al\u0259tin\u0259 \u00e7evrilib.<\/p>\n<p>\u0130nformasiyan\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti artd\u0131qca onu qorumaq ehtiyac\u0131 da art\u0131r. Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik art\u0131q b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ki\u00e7ik biznesl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f h\u00f6kum\u0259tl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259\u015fkilatlar \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u00e7evrilib. M\u0259lumatlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 maliyy\u0259 itkisi, m\u00fc\u015ft\u0259ri etibar\u0131n\u0131n itirilm\u0259si, h\u0259tta milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 t\u0259hdid kimi n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. S\u00fcni intellekt (AI) informasiyan\u0131n emal\u0131na yana\u015fman\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn s\u00fcni intellekt b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 m\u0259lumat\u0131 insanlardan daha s\u00fcr\u0259tli v\u0259 daha d\u0259qiq t\u0259hlil etm\u0259y\u0259, gizli qanunauy\u011funluqlar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k tendensiyalar\u0131 proqnozla\u015fd\u0131rma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, ma\u015f\u0131n \u00f6yr\u0259nm\u0259 alqoritml\u0259ri birjalarda bazar tendensiyalar\u0131n\u0131 proqnozla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 ya tibbi \u015f\u0259kill\u0259rd\u0259n erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 diaqnoz qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur.<\/p>\n<p>M\u00fcasir informasiya texnologiyalar\u0131 (\u0130T) pe\u015f\u0259l\u0259ri informasiya i\u015fi il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259lidir. Bu g\u00fcn data analitikl\u0259r, kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri, s\u00fcni intellekt t\u0259rtibat\u00e7\u0131lar\u0131, veril\u0259nl\u0259r bazas\u0131n\u0131n administratoru, ma\u015f\u0131n \u00f6yr\u0259nm\u0259 m\u00fch\u0259ndisl\u0259ri, b\u00fct\u00fcn bu pe\u015f\u0259 sahibl\u0259ri m\u0259lumatla i\u015fl\u0259yir. M\u00fc\u0259yy\u0259n hesablamalara g\u00f6r\u0259, son 30 ild\u0259 is\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00f6t\u0259n 3 min ilin m\u0259hsulu q\u0259d\u0259r informasiya yarad\u0131b. Ancaq qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, al\u0131nan m\u0259lumatlar\u0131n keyfiyy\u0259tin\u0259 v\u0259 h\u0259cmin\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilm\u0259m\u0259k \u201cinformasiya stresi\u201d adland\u0131r\u0131lan v\u0259ziyy\u0259t\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Son zamanlar psixoloqlar informasiya texnologiyalar\u0131ndan v\u0259 al\u0131nan informasiyadan istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259m\u0259yin, daha do\u011frusu, onun keyfiyy\u0259t v\u0259 h\u0259cmin\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilm\u0259m\u0259yin \u201cinformasiya stresi\u201d adland\u0131r\u0131lan v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarmas\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar. Bu is\u0259 h\u0259m sosial f\u0259sadlara, h\u0259m d\u0259 sa\u011flaml\u0131qla ba\u011fl\u0131 probleml\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r il noyabr\u0131n 26-s\u0131 \u00dcmumd\u00fcnya \u0130nformasiya G\u00fcn\u00fc (World Information Day) kimi qeyd edilir. BMT-nin \u0130qtisadi v\u0259 Sosial \u015euras\u0131nda m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i statusa malik olan Beyn\u0259lxalq \u0130nformasiyala\u015fd\u0131rma Akademiyas\u0131 v\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya \u0130nformasioloji Parlamentin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 qeyd olunan bu g\u00fcn informasiya-kommunikasiya texnologiyalar\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n pe\u015f\u0259 bayram\u0131d\u0131r. AZ\u018fRTAC\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, 1992-ci il noyabr\u0131n 26-da Beyn\u0259lxalq \u0130nformasiyala\u015fd\u0131rma Akademiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 I Beyn\u0259lxalq [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[162],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214754"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=214754"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214754\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":214756,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214754\/revisions\/214756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=214754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=214754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=214754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}