{"id":215073,"date":"2024-12-23T12:53:01","date_gmt":"2024-12-23T08:53:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=215073"},"modified":"2024-12-23T12:53:03","modified_gmt":"2024-12-23T08:53:03","slug":"suni-intellekt-1-5-milyard-illik-t%c9%99kamulun-sirrini-ortaya-cixarib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2024\/12\/23\/suni-intellekt-1-5-milyard-illik-t%c9%99kamulun-sirrini-ortaya-cixarib\/","title":{"rendered":"S\u00fcni intellekt 1.5 milyard illik t\u0259kam\u00fcl\u00fcn sirrini ortaya \u00e7\u0131xar\u0131b!"},"content":{"rendered":"<p>\u00c7in Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Nankin Geologiya v\u0259 Paleontologiya Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi beyn\u0259lxalq komanda s\u00fcni z\u0259ka v\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259lumat metodlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, kompleks h\u0259yat\u0131n 1.5 milyard illik t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u00fc y\u00fcks\u0259k d\u0259qiqlikl\u0259 ortaya \u00e7\u0131xar\u0131blar. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar 15 dekabr 2024-c\u00fc ild\u0259 Science jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 il\u0259 Proterozoy d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n (2 milyard &#8211; 539 milyon il \u0259vv\u0259l) Kembri d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan bioloji t\u0259kam\u00fcl prosesini t\u0259hlil edibl\u0259r. 6 il davam ed\u0259n m\u0259lumat toplama i\u015fl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sinin \u0259n geni\u015f paleobioloji m\u0259lumat bazas\u0131 yarad\u0131l\u0131b. S\u00fcni intellekt d\u0259st\u0259kli analizl\u0259r v\u0259 superkomp\u00fcterl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 ilk m\u00fcr\u0259kk\u0259b h\u0259yat formalar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131, geni\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 m\u0259hv olmas\u0131 r\u0259q\u0259msal olaraq x\u0259rit\u0259l\u0259nib. Ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri m\u00fcasir ekosisteml\u0259rin nec\u0259 inki\u015faf etdiyini v\u0259 ke\u00e7mi\u015fd\u0259ki b\u00f6y\u00fck bioloji b\u00f6hranlar\u0131n t\u0259sirl\u0259rini \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirib.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rman\u0131n \u0259sas n\u0259tic\u0259l\u0259ri:\u0130lk m\u00fcr\u0259kk\u0259b h\u0259yat formalar\u0131: \u0130lk etibarl\u0131 eukariot (n\u00fcv\u0259li h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 malik orqanizml\u0259r) fosili 1.7 milyard il \u0259vv\u0259l ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. Bu n\u00f6vl\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 az, lakin sabit bir m\u00fcxt\u0259liflik n\u00fcmayi\u015f etdirib.\u201cQar K\u00fcr\u0259si Yer\u201d hadis\u0259si: T\u0259xmin\u0259n 720 milyon il \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015f qlobal buzla\u015fma d\u00f6vr\u00fc eukariotlar\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u00fc l\u0259ngidib. Lakin bu d\u00f6vr\u00fcn sonunda eukariotlar\u0131n m\u00fcxt\u0259lifliyi s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131b v\u0259 635-580 milyon il \u0259vv\u0259l b\u00f6y\u00fck bir bioloji geni\u015fl\u0259nm\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib.B\u00f6y\u00fck m\u0259hvolmalar: 580 milyon il \u0259vv\u0259l eukariotlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u0259hv olub. Ard\u0131nca Ediakar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (551-539 milyon il \u0259vv\u0259l) heyvanlar\u0131n ilk b\u00f6y\u00fck t\u0259kam\u00fcl geni\u015fl\u0259nm\u0259si ba\u015f verib. Lakin bu d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 2 b\u00f6y\u00fck m\u0259hvolma qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.\u018ftraf m\u00fchitin t\u0259sirl\u0259ri: Ara\u015fd\u0131rmalar onu g\u00f6st\u0259rib ki, s\u0259th temperaturundak\u0131 v\u0259 atmosferd\u0259ki oksigen s\u0259viyy\u0259sind\u0259ki ani d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r h\u0259yat\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fcnd\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b.<\/p>\n<p>Bu ara\u015fd\u0131rman\u0131n yaln\u0131z ke\u00e7mi\u015f bioloji b\u00f6hranlar\u0131 anlamaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259r\u0259k, Yer k\u00fcr\u0259si xaricind\u0259 h\u0259yat axtar\u0131\u015f\u0131na da yol g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yi deyilir. Ekstremal iqlim \u015f\u0259raitl\u0259rinin h\u0259yat \u00fcz\u0259rind\u0259ki t\u0259sirl\u0259ri, g\u0259l\u0259c\u0259k ekoloji d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn potensial n\u0259tic\u0259l\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm bir model olacaq. S\u00fcni intellektin d\u0259 k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, bu ara\u015fd\u0131rma h\u0259yat\u0131n sad\u0259d\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b\u0259 do\u011fru t\u0259kam\u00fcl prosesinin d\u00fczx\u0259tli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0259ksin\u0259, b\u00f6hranlarla dolu bir s\u0259yah\u0259t oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>technote.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7in Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Nankin Geologiya v\u0259 Paleontologiya Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi beyn\u0259lxalq komanda s\u00fcni z\u0259ka v\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259lumat metodlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, kompleks h\u0259yat\u0131n 1.5 milyard illik t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u00fc y\u00fcks\u0259k d\u0259qiqlikl\u0259 ortaya \u00e7\u0131xar\u0131blar. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar 15 dekabr 2024-c\u00fc ild\u0259 Science jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 il\u0259 Proterozoy d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n (2 milyard &#8211; 539 milyon il \u0259vv\u0259l) Kembri d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215073"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215073"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215073\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":215075,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215073\/revisions\/215075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215073"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215073"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215073"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}