{"id":215148,"date":"2025-01-06T10:49:00","date_gmt":"2025-01-06T06:49:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=215148"},"modified":"2025-01-06T21:56:46","modified_gmt":"2025-01-06T17:56:46","slug":"riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunun-optimal-idar%c9%99etm%c9%99-sob%c9%99sinin-bas-elmi-iscisi-fizika-riyaziyyat-elml%c9%99ri-doktoru-professor-telman-m%c9%99likovun-75-yasi-munasib%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/01\/06\/riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunun-optimal-idar%c9%99etm%c9%99-sob%c9%99sinin-bas-elmi-iscisi-fizika-riyaziyyat-elml%c9%99ri-doktoru-professor-telman-m%c9%99likovun-75-yasi-munasib%c9%99ti\/","title":{"rendered":"Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun &#8220;Optimal idar\u0259etm\u0259&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin ba\u015f elmi i\u015f\u00e7isi, fizika riyaziyyat elml\u0259ri doktoru, professor Telman M\u0259likovun 75 ya\u015f\u0131 tamam olur"},"content":{"rendered":"<p>Yanvar\u0131n 5-i Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun &#8220;Optimal idar\u0259etm\u0259&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin ba\u015f elmi i\u015f\u00e7isi, fizika riyaziyyat elml\u0259ri doktoru, professor Telman M\u0259likovun 75 ya\u015f\u0131 tamam olur.<\/p>\n<p>M\u0259likov Telman Qulu o\u011flu, diferensial t\u0259nlikl\u0259r, optimal idar\u0259etm\u0259 v\u0259 variasiya hesab\u0131 sah\u0259sind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fct\u0259x\u0259ssis, 1950-ci il yanvar\u0131n 5-d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1965-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131 rayonu Leninabad k\u0259nd (indiki Qobustan rayonu T\u0259kl\u0259 k\u0259ndi) 8-illik m\u0259kt\u0259bini, 1967-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131 rayon N\u0259rimank\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bini bitirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>H\u0259min il d\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olmu\u015f, 1972-ci ild\u0259 h\u0259min fak\u00fclt\u0259ni f\u0259rql\u0259nm\u0259 diplomu il\u0259 bitirmi\u015f, 1972-1975-ci ill\u0259rd\u0259 ADU-nun aspiranturas\u0131nda t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r. 1976-c\u0131 ild\u0259 AEA Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda professorlar Qo\u015fqar \u018fhm\u0259dov v\u0259 Kaz\u0131m H\u0259s\u0259novun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u201cB\u0259zi optimal prosesl\u0259rd\u0259 m\u0259xsusi idar\u0259edicil\u0259rin t\u0259dqiqi (01.01.02)\u201d m\u00f6vzusunda namiz\u0259dlik, 2005-ci ild\u0259 AMEA Kibernetika \u0130nstitutunda \u201cB\u0259zi optimal idar\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 optimall\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri \u015f\u0259rtl\u0259r (01.01.09)\u201d m\u00f6vzusunda doktorluq dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>O \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 1972-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259nb\u0259y Z\u0259rdabi ad\u0131na Kirovabad D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunda (indiki G\u0259nc\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universiteti) ba\u015f laborant kimi ba\u015flam\u0131\u015f, 1975-1976-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 h\u0259min institutda assistent v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. 1977-ci ild\u0259n Az\u0259rbaycan Politexnik \u0130nstitutu (indiki Az\u0259rbaycan Texniki Universiteti) Kirovabad filial\u0131n\u0131n (ali riyaziyyat kafedras\u0131nda) assistenti kimi f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirmi\u015f, h\u0259min kafedran\u0131n ba\u015f m\u00fc\u0259llimi, sonra bu filial\u0131n bazas\u0131 \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan Texnologiya \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan Texnologiya Universiteti) Ali riyaziyyat kafedras\u0131nda dosent, kafedra m\u00fcdiri v\u0259 professor v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. 2000-ci ild\u0259n h\u0259min institutun t\u0259dris i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 prorektoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin olunmu\u015f v\u0259 h\u0259min tarixd\u0259n 2013-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r rektor v\u0259zif\u0259sini icra etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Telman M\u0259likov 100-d\u0259n \u00e7ox elmi i\u015fin, 2 d\u0259rs v\u0259saitinin, 3 monoqrafiyan\u0131n m\u00fc\u0259llifidir. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 3 n\u0259f\u0259r namiz\u0259dlik, 1 n\u0259f\u0259r doktorluq dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Alim m\u00fcxt\u0259lif tip diskret v\u0259 k\u0259silm\u0259z t\u0259nlikl\u0259r sistemi il\u0259 t\u0259svir olunan optimal idar\u0259etm\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259dqiq etmi\u015fdir. Gecik\u0259n t\u0259sir\u0259 malik diferensial t\u0259nlikl\u0259r sistemi il\u0259 t\u0259svir olunan idar\u0259etm\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin optimal h\u0259llinin tap\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni \u00fcsul ver\u0259r\u0259k m\u00fcxt\u0259lif z\u0259ruri \u015f\u0259rtl\u0259r \u2013 Kelli, Koppa-Moyer, matris impulslu v\u0259 b\u0259rab\u0259rlikl\u0259r tipli z\u0259ruri \u015f\u0259rtl\u0259r ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Professor Telman M\u0259likov ilk d\u0259f\u0259 olaraq neytral tip t\u0259nlikl\u0259r sistemi il\u0259 t\u0259svir olunan idar\u0259etm\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Pontryaginin maksimum prinsipinin analoqu, Kelli tipli, matris impulslu v\u0259 b\u0259rab\u0259rlik tipli ikinci t\u0259rtib optimall\u0131q \u015f\u0259rtl\u0259rini alm\u0131\u015fd\u0131r. Eyni zamanda paylanm\u0131\u015f parametrli Qursa-Darbu sistemi il\u0259 t\u0259svir olunan optimal idar\u0259etm\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Riman matris funksiyas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259nin m\u0259lumlar\u0131ndan daha az \u015f\u0259rtl\u0259r t\u0259l\u0259b etm\u0259kl\u0259 Pontryagin m\u0259nada m\u0259xsusi idar\u0259edici funksiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn daha g\u00fccl\u00fc t\u0259rtib optimall\u0131q \u015f\u0259rtl\u0259ri, habel\u0259, klassik m\u0259nada -m\u0259xsusi v\u0259 -m\u0259xsusi idar\u0259edici funksiyalar\u0131n optimall\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn verilmi\u015f sistemin xarakteristikas\u0131 boyunca Kelli, Koppa-Moyer, matris impulslu v\u0259 b\u0259rab\u0259rlik tipli z\u0259ruri \u015f\u0259rtl\u0259r ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>T.M\u0259likov son ill\u0259rd\u0259 diskret sisteml\u0259rl\u0259 t\u0259svir olunan optimal idar\u0259etm\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin h\u0259lli zaman\u0131 yeni- qabar\u0131q \u00e7oxluq anlay\u0131\u015flar\u0131 ver\u0259r\u0259k Pontryaginin maksimum prinsipinin yeni diskret analoqunu v\u0259 ikinci t\u0259rtib \u00e7oxn\u00f6qt\u0259li z\u0259ruri \u015f\u0259rtl\u0259r alm\u0131\u015fd\u0131r. Eyni zamanda funksional\u0131n s\u0131f\u0131r\u0131nc\u0131, birinci v\u0259 ikinci t\u0259rtib variasiya anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 yeni formada ver\u0259r\u0259k daha g\u00fccl\u00fc v\u0259 konstruktiv optimall\u0131q \u015f\u0259rtl\u0259ri isbat etmi\u015fdir. H\u0259m\u00e7inin klassik variasiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00fccl\u00fc ekstremum \u00fc\u00e7\u00fcn yeni z\u0259ruri (birinci v\u0259 ikinci t\u0259rtib) v\u0259 kafi \u015f\u0259rtl\u0259r alm\u0131\u015fd\u0131r. Bu z\u0259ruri \u015f\u0259rtl\u0259ri m\u00fcmk\u00fcn funksiyaya yeni tip variasiya ver\u0259r\u0259k, kafi \u015f\u0259rtl\u0259ri is\u0259 funksional\u0131n invariant qalmas\u0131n\u0131n yeni variant\u0131n\u0131 t\u0259tbiq ed\u0259r\u0259k isbat etmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong><em>H\u00f6rm\u0259tli Telman m\u00fc\u0259llim! Sizi bu \u015fanl\u0131 yubileyiniz m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun kollektivi bir daha \u00fcr\u0259kd\u0259n t\u0259brik edir, Siz\u0259 m\u00f6hk\u0259m cansa\u011fl\u0131\u011f\u0131, uzun \u00f6m\u00fcr, riyaziyyat elminin v\u0259 t\u0259hsilinin inki\u015faf\u0131 yolunda g\u00f6st\u0259ridiyniz s\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259tinizd\u0259 yeni-yeni nailiyy\u0259tl\u0259r arzulay\u0131r\u0131q.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yanvar\u0131n 5-i Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun &#8220;Optimal idar\u0259etm\u0259&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin ba\u015f elmi i\u015f\u00e7isi, fizika riyaziyyat elml\u0259ri doktoru, professor Telman M\u0259likovun 75 ya\u015f\u0131 tamam olur. M\u0259likov Telman Qulu o\u011flu, diferensial t\u0259nlikl\u0259r, optimal idar\u0259etm\u0259 v\u0259 variasiya hesab\u0131 sah\u0259sind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fct\u0259x\u0259ssis, 1950-ci il yanvar\u0131n 5-d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1965-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131 rayonu Leninabad k\u0259nd (indiki Qobustan rayonu T\u0259kl\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":215149,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215148"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215148"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":215160,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215148\/revisions\/215160"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/215149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}