{"id":215558,"date":"2025-02-14T11:44:03","date_gmt":"2025-02-14T07:44:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=215558"},"modified":"2025-02-14T11:44:04","modified_gmt":"2025-02-14T07:44:04","slug":"yer-kur%c9%99sinin-daxili-nuv%c9%99si-oz-formasini-d%c9%99yisir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/02\/14\/yer-kur%c9%99sinin-daxili-nuv%c9%99si-oz-formasini-d%c9%99yisir\/","title":{"rendered":"Yer k\u00fcr\u0259sinin daxili n\u00fcv\u0259si \u00f6z formas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir"},"content":{"rendered":"<p>AB\u015e-dan olan geofizikl\u0259r qrupu,\u00a0Yer k\u00fcr\u0259sinin\u00a0\u0259n d\u0259rin\u00a0geosferi\u00a0olan v\u0259 t\u0259xmin\u0259n\u00a01200 km\u00a0radiusa malik daxili n\u00fcv\u0259sind\u0259 struktur d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin s\u00fcbutlar\u0131n\u0131 a\u015fkar edibl\u0259r. Bu k\u0259\u015ff, aliml\u0259rin uzun ill\u0259rdir Yer k\u00fcr\u0259sinin m\u0259rk\u0259zind\u0259 n\u0259l\u0259rin ba\u015f verdiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcbahis\u0259l\u0259rin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir, lakin eyni zamanda n\u00fcv\u0259d\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin g\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011funa, Yer k\u00fcr\u0259sinin maqnit sah\u0259sin\u0259 v\u0259 dig\u0259r prosesl\u0259r\u0259 nec\u0259 t\u0259sir etdiyin\u0259 dair yeni suallar do\u011furur. Aliml\u0259r bu k\u0259\u015ffi C\u0259nubi Atlantikada yerl\u0259\u015f\u0259n C\u0259nubi Sendvi\u00e7 adalar\u0131ndan g\u0259l\u0259n seysmik dal\u011falar\u0131 t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu dal\u011falar Yer k\u00fcr\u0259sinin \u0259ks t\u0259r\u0259find\u0259, Alyaska v\u0259 Kanadada yerl\u0259\u015f\u0259n seysmoqraflar t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rib ki, 2004-2008-ci ill\u0259r aras\u0131nda b\u0259zi seysmik dal\u011falar\u0131n siqnallar\u0131 d\u0259yi\u015fib. Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin s\u0259b\u0259bi, dal\u011falar\u0131n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tlik daxili n\u00fcv\u0259y\u0259 n\u00fcfuz etm\u0259si v\u0259 onun formas\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si olub. Aliml\u0259r h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 daxili n\u00fcv\u0259nin deformasiyaya u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edibl\u0259r. Yer k\u00fcr\u0259sinin daxili n\u00fcv\u0259si xarici n\u00fcv\u0259d\u0259n h\u0259l\u0259 tam \u00f6yr\u0259nilm\u0259mi\u015f, t\u0259xmin\u0259n\u00a05100 km\u00a0qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda bir qat il\u0259 ayr\u0131l\u0131r. \u018fvv\u0259lki seysmik t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rib ki, daxili n\u00fcv\u0259 \u0259sas\u0259n metaldan ibar\u0259tdir v\u0259 \u0259sas\u0259n d\u0259mir v\u0259 nikel qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan t\u0259\u015fkil olunmu\u015f \u0259rimi\u015f xarici n\u00fcv\u0259 daxilind\u0259 f\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, daxili n\u00fcv\u0259nin f\u0131rlanma s\u00fcr\u0259ti planetin qalan hiss\u0259sinin f\u0131rlanma s\u00fcr\u0259tind\u0259n bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqlidir. B\u0259zi aliml\u0259r hesab edirl\u0259r ki, seysmik siqnallardak\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r n\u00fcv\u0259nin f\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 deyil, daxili v\u0259 xarici n\u00fcv\u0259 aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dd\u0259 ba\u015f ver\u0259n fiziki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r. M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rib ki, b\u0259zi seysmik siqnal d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri yaln\u0131z n\u00fcv\u0259nin f\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 izah edil\u0259 bil\u0259r, lakin b\u0259zi n\u00fcmun\u0259l\u0259r bu yeni hipotez il\u0259 daha yax\u015f\u0131 uy\u011funla\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Nature Geoscience\u00a0jurnal\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f yeni ara\u015fd\u0131rma, Yer k\u00fcr\u0259sinin dinamik daxili n\u00fcv\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirib. Daxili n\u00fcv\u0259 t\u0259dric\u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fcr, \u00e7\u00fcnki xarici n\u00fcv\u0259d\u0259n d\u0259mir kristalla\u015faraq onun strukturuna daxil olur. Bu proses daxili n\u00fcv\u0259nin s\u0259thind\u0259 fiziki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur, n\u0259tic\u0259d\u0259 daxili v\u0259 xarici n\u00fcv\u0259 aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dd\u0259 forma v\u0259 qat\u0131l\u0131q d\u0259yi\u015fir.\u00a0Pekin\u00a0Universitetinin\u00a0seysmoloqu\u00a0Xiaodong\u00a0Song\u00a0bildirib: \u201c10 ill\u0259rl\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar v\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259rd\u0259n sonra, biz n\u0259hay\u0259t daxili n\u00fcv\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r bar\u0259d\u0259 daha d\u0259qiq bir t\u0259s\u0259vv\u00fcr \u0259ld\u0259 edirik\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/texnologiya-xeberleri\/yer-kuresinin-daxili-nuvesi-oz-formasini-deyisir\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AB\u015e-dan olan geofizikl\u0259r qrupu,\u00a0Yer k\u00fcr\u0259sinin\u00a0\u0259n d\u0259rin\u00a0geosferi\u00a0olan v\u0259 t\u0259xmin\u0259n\u00a01200 km\u00a0radiusa malik daxili n\u00fcv\u0259sind\u0259 struktur d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin s\u00fcbutlar\u0131n\u0131 a\u015fkar edibl\u0259r. Bu k\u0259\u015ff, aliml\u0259rin uzun ill\u0259rdir Yer k\u00fcr\u0259sinin m\u0259rk\u0259zind\u0259 n\u0259l\u0259rin ba\u015f verdiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcbahis\u0259l\u0259rin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir, lakin eyni zamanda n\u00fcv\u0259d\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin g\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011funa, Yer k\u00fcr\u0259sinin maqnit sah\u0259sin\u0259 v\u0259 dig\u0259r prosesl\u0259r\u0259 nec\u0259 t\u0259sir etdiyin\u0259 dair yeni suallar do\u011furur. Aliml\u0259r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":215559,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215558"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215558"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215558\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":215561,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215558\/revisions\/215561"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/215559"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}