{"id":215664,"date":"2025-02-21T14:01:01","date_gmt":"2025-02-21T10:01:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=215664"},"modified":"2025-02-21T14:01:04","modified_gmt":"2025-02-21T10:01:04","slug":"elmimizin-m%c9%99b%c9%99di-az%c9%99rbaycan-milli-elml%c9%99r-akademiyasi-80","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/02\/21\/elmimizin-m%c9%99b%c9%99di-az%c9%99rbaycan-milli-elml%c9%99r-akademiyasi-80\/","title":{"rendered":"Elmimizin m\u0259b\u0259di\u00a0&#8211;\u00a0Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131-80"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 bizim milli s\u0259rv\u0259timizdir v\u0259 onu qoruyub saxlamal\u0131y\u0131q.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Heyd\u0259r \u018fliyev<\/em><\/strong><\/p>\n<p>T\u0259bi\u0259t v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 qanunauy\u011funluqlar\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259n bilikl\u0259r sistemi kimi yaranan elmin tarixi q\u0259dim olsa da v\u0259 istedadl\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n min ild\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vrd\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 parlaq z\u0259ka sahibl\u0259rini yeti\u015fdirdiyini bils\u0259k d\u0259, d\u00fcny\u0259vi elml\u0259rin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si tarixinin XIX \u0259srin sonu v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 aid olmas\u0131n\u0131 etiraf etm\u0259liyik. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n qabaqc\u0131l universitetl\u0259rin\u0259 t\u0259hsil alma\u011fa g\u00f6nd\u0259ril\u0259n istedadl\u0131 g\u0259ncl\u0259rin yetkin m\u00fct\u0259x\u0259ssis kimi v\u0259 bu i\u015fi davam etdirm\u0259k arzusuyla v\u0259t\u0259n\u0259 d\u00f6nm\u0259sind\u0259n sonra at\u0131lan add\u0131mlar bu sah\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurulmas\u0131, ondan bir il sonra Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 d\u00fcny\u0259vi elml\u0259rin t\u0259drisi v\u0259 t\u0259dqiqi \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f yollar a\u00e7d\u0131.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131da 80 illik yubileyini qeyd etdiyimiz Akademiyan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fli tarixi haqq\u0131nda m\u0259lum h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri t\u0259krar etm\u0259k fikrind\u0259 deyil\u0259m, \u0259sas\u0259n riyaziyyat elminin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc v\u0259 inki\u015faf\u0131, h\u0259m\u00e7inin Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu bar\u0259sind\u0259 yazmaq ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259 qeyd etm\u0259yi z\u0259ruri hesab edir\u0259m ki, 1923-c\u00fc il noyabr\u0131n 2-d\u0259 Az\u0259rbaycan T\u0259dqiq v\u0259 T\u0259t\u0259bb\u00f6 C\u0259miyy\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n ilkin t\u0259m\u0259li at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1932-ci il dekabr\u0131n 29-da is\u0259 SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Zaqafqaziya Filial\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259sinin t\u0259sis edilm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycanda akademik statusda ilk elmi t\u0259\u015fkilat\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur. Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu elmi qurumun t\u0259rkibind\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 istiqam\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 ilk elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r v\u0259 sektorlar yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131 R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin 25 oktyabr 1935-ci il tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259 SSR\u0130 EA Zaqafqaziya Filial\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259si h\u0259min ild\u0259 SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan Filial\u0131na \u00e7evrilmi\u015f, bununla m\u00fcst\u0259qil Akademiyan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na do\u011fru m\u00fch\u00fcm add\u0131m at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Az\u0259rbaycan Filial\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi 1932-1945-ci ill\u0259rd\u0259 respublikam\u0131zda elmi-t\u0259dqiqat m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin t\u0259\u015fkili sah\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f, y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 elmi d\u0259r\u0259c\u0259li kadr potensial\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n t\u0259sis edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>1944-c\u00fc il oktyabr\u0131n 24-d\u0259 tarixd\u0259 SSR\u0130 Xalq Komissarlar\u0131 Soveti SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n bazas\u0131nda Az\u0259rbaycanda Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hesab etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Sovetinin 27 mart 1945-ci il tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131 t\u0259sis olunmu\u015f v\u0259 ilk prezidenti Mir \u018fs\u0259dulla Mir \u018fl\u0259kb\u0259r o\u011flu Mirqas\u0131mov se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259r zaman oldu\u011fu kimi h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 ayr\u0131-se\u00e7kilik h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc v\u0259 elmi bazan\u0131n el\u0259 bir f\u0259rqinin olmad\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq, bizd\u0259n bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l, 1941-ci ilin fevral ay\u0131nda G\u00fcrc\u00fcstanda, 1943-c\u00fc ilin noyabr ay\u0131nda is\u0259 Erm\u0259nistanda Elml\u0259r Akademiyas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>1920-ci ild\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin n\u0259zdind\u0259 Fizika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131n\u0131 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fcasir riyaziyyat elminin \u0259saslar\u0131n\u0131n qoyulmas\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k olar. Bu m\u00fch\u00fcm hadis\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r ilk ali riyazi t\u0259hsilli az\u0259rbaycanl\u0131 &#8211; 1913-c\u00fc ild\u0259 Peterburq Universitetinin Fizika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sini riyaziyyat ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 bitirmi\u015f M\u0259mm\u0259d b\u0259y \u018ff\u0259ndiyevin ad\u0131n\u0131 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. G\u00f6rk\u0259mli maarif\u00e7i R\u0259\u015fid b\u0259y \u018ff\u0259ndiyevin o\u011flu olan M\u0259mm\u0259d b\u0259y \u018ff\u0259ndiyev 1914-c\u00fc ild\u0259n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 riyazi terminl\u0259rin formala\u015fmas\u0131 v\u0259 ilk riyaziyyat d\u0259rslikl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131, sonradan is\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k (1977) Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetind\u0259 v\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 riyaziyyat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 elmi t\u0259dqiqat\u00a0 i\u015fl\u0259rini aparmas\u0131, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u00fchazir\u0259l\u0259r oxumas\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fcasir riyazi t\u0259dqiqatlarla m\u0259\u015f\u011ful olan ilk akademik riyaziyyat \u00f6z\u0259yi 1942-ci ilin aprel ay\u0131nda SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n Fizika sektorunda t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. 1940-c\u0131 ild\u0259 namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k, Tiflisd\u0259n Bak\u0131ya g\u0259lmi\u015f Zahid X\u0259lilov onun yegan\u0259 riyaziyyat\u00e7\u0131 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 olmu\u015fdur. 1943-c\u00fc ild\u0259 SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259 m\u00fcst\u0259qil Riyaziyyat sektorunun yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 riyaziyyat sah\u0259sind\u0259 elmi t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 daha m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dqiqatlara ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1945-ci ilin oktyabr ay\u0131nda Fizika v\u0259 Riyaziyyat sektorlar\u0131n\u0131n bazas\u0131nda Fizika v\u0259 Riyaziyyat \u0130nstitutu yarad\u0131ld\u0131. Bu instituta 1945-1950-ci ill\u0259rd\u0259 H\u0259bibulla \u018fmirxanov, 1950-1957-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 Zahid X\u0259lilov r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1945-c\u0131 ild\u0259n Fizika v\u0259 Riyaziyyat \u0130nstitutunun ilk elmi jurnal\u0131 &#8220;\u018fs\u0259rl\u0259r&#8221; ad\u0131 il\u0259 d\u0259rc olunma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>14 ild\u0259n sonra Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Sovetinin 1959-cu il 27 aprel tarixli 319 n\u00f6mr\u0259li q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan SSR EA-n\u0131n Fizika v\u0259 Riyaziyyat \u0130nstitutunun bazas\u0131nda iki m\u00fcst\u0259qil elmi-t\u0259dqiqat institutu: Fizika \u0130nstitutu v\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu yarad\u0131ld\u0131. Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun ilk direktoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 akademik Zahid X\u0259lilov t\u0259yin olundu.<\/p>\n<p>H\u0259min ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda riyaziyyat\u0131n v\u0259 mexanikan\u0131n bir elm kimi inki\u015faf\u0131nda v\u0259 d\u00fcny\u0259vi riyazi t\u0259hsilin formala\u015fmas\u0131nda akademikl\u0259r Zahid X\u0259lilov, \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov, \u0130brahim \u0130brahimov v\u0259 akademiyan\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Maqsud Cavadovun rolu dan\u0131lmazd\u0131r. Q\u00fcrurverici hald\u0131r ki, sovetl\u0259r birliyind\u0259 funksional analiz \u00fczr\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f &#8220;Osnov\u0131 funk\u00fcional\u011fnoqo analiza&#8221; adl\u0131 ilk kitab Zahid X\u0259lilovun m\u00fc\u0259llifliyi il\u0259 1949-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycanda n\u0259\u015fr olunmu\u015f, d\u00fcnyada qeyri x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r sah\u0259sind\u0259 ilk elmi t\u0259dqiqatlar \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov t\u0259r\u0259find\u0259n, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u0259nd\u0259s\u0259 sah\u0259sind\u0259 ilk elmi t\u0259dqiqatlar Maqsud Cavadov t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015f, funksiyalar v\u0259 yax\u0131nla\u015fmalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259sind\u0259 \u00f6n\u0259mli elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0130brahim \u0130brahimov t\u0259r\u0259find\u0259n al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan riyaziyyat elminin \u0259n u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259 biri d\u0259 1959-cu ild\u0259 SSR\u0130-d\u0259 ilk d\u0259f\u0259 &#8220;Funksional analiz&#8221; \u00fczr\u0259 birinci \u00dcmumittifaq konfrans\u0131n\u0131n Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Yarand\u0131\u011f\u0131 vaxt institutda alt\u0131 \u015f\u00f6b\u0259, bir laboratoriya v\u0259 Hesablama m\u0259rk\u0259zi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi: Funksional analiz \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 akademik Zahid X\u0259lilov; Funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 akademik \u0130brahim \u0130brahimov; Diferensial t\u0259nlikl\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 professor H\u0259\u015fim A\u011fayev; \u0130nteqral t\u0259nlikl\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 dosent \u015eamil V\u0259kilov; T\u0259qribi analiz \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 dosent \u018fli C\u0259f\u0259rov; Elastikiyy\u0259t n\u0259z\u0259riyy\u0259si \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Yusif \u018fm\u0259nzad\u0259; Dinamik m\u00f6hk\u0259mlik laboratoriyas\u0131na professor K\u0259rim K\u0259rimov; Hesablama M\u0259rk\u0259zin\u0259 professor S\u0259id \u018fl\u0259sg\u0259rov r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Zahid X\u0259lilov 1959-cu ilin oktyabr\u0131nda Akademiyan\u0131n Fizika-Riyaziyyat v\u0259 Texnika Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sin\u0259 akademik-katib se\u00e7ildikd\u0259n sonra, Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutuna 1959-1963-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda Funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131s\u0131, g\u00f6rk\u0259mli riyaziyyat\u00e7\u0131, akademik \u0130brahim \u0130bi\u015f o\u011flu \u0130brahimov, 1963-1967-ci ill\u0259rd\u0259 professor H\u0259\u015fim Nizam o\u011flu A\u011fayev r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir. 1962-1967-ci ill\u0259rd\u0259 AEA-n\u0131n prezidenti olmu\u015f Zahid X\u0259lilov 1967-ci ild\u0259 h\u0259min v\u0259zif\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra yenid\u0259n Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun direktoru olmu\u015f, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k (1974) bu v\u0259zif\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>1974-c\u00fc ild\u0259n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r (2000) bu instituta akademik F\u0259ram\u0259z Maqsudov (akademik F\u0259ram\u0259z Maqsudov 1981-1997-ci ill\u0259rd\u0259 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Fizika-Riyaziyyat v\u0259 Texnika Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sinin akademik-katibi, 1997-2000-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n prezidenti olmu\u015fdur), 2000-ci ild\u0259n 2003-c\u00fc il\u0259 kimi (\u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r) Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc \u0130lham M\u0259mm\u0259dov, 2003-2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 is\u0259 akademik Akif Hac\u0131yev r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir. O, 2013-c\u00fc ild\u0259n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r (2015) Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n vitse-prezidenti olmu\u015fdur. 2013-c\u00fc ild\u0259n indiy\u0259 q\u0259d\u0259r Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutuna AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Misir M\u0259rdanov r\u0259hb\u0259rlik edir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Nazirl\u0259r Sovetinin 23 iyun 1978-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun n\u0259zdind\u0259 X\u00fcsusi Konstruktor B\u00fcrosu (XKB) yarad\u0131ld\u0131. XKB-nin \u0259sas m\u0259qs\u0259di elmi v\u0259 t\u0259cr\u00fcbi-konstruktor t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin istismar \u015f\u0259raitin\u0259 \u0259n yax\u0131n olmaq \u015f\u0259rti il\u0259 xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na t\u0259tbiqini i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlamaqdan ibar\u0259t idi. 1983-c\u00fc ild\u0259 XKB-n\u0131n bir qrup \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 &#8220;\u00c7atadavaml\u0131l\u0131q kriteriyalar\u0131 \u0259sas\u0131nda enerji avadanl\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259mliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 elmi \u0259saslar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 t\u0259tbiqi&#8221; i\u015fin\u0259 g\u00f6r\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin M\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. XKB 2001-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirmi\u015f, burada i\u015fl\u0259nmi\u015f 60-dan \u00e7ox layih\u0259 xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259tbiq edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda h\u0259r biri ild\u0259 iki n\u00f6mr\u0259 olmaqla ingilis dilind\u0259 d\u00f6rd elmi jurnal n\u0259\u015fr olunur: &#8220;Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun \u018fs\u0259rl\u0259ri&#8221;; &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (riyaziyyat burax\u0131l\u0131\u015f\u0131); &#8220;Az\u0259rbaycan Riyaziyyat Jurnal\u0131&#8221;; &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131).<\/p>\n<p>Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun &#8220;\u018fs\u0259rl\u0259ri&#8221; jurnal\u0131 1946-c\u0131 ild\u0259n, &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (riyaziyyat v\u0259 mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) jurnal\u0131 1992-ci ild\u0259n, &#8220;Az\u0259rbaycan Riyaziyyat Jurnal\u0131&#8221; jurnal\u0131 is\u0259 2011-ci ild\u0259n n\u0259\u015fr olunur.<\/p>\n<p>Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259l\u0259 1970-ci ill\u0259rd\u0259 &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (riyaziyyat v\u0259 mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) jurnal\u0131 Thomson Reutersin (Clarivate Analiytcs) bazas\u0131na daxil idi. Jurnal 2018-ci ilin sentyabr ay\u0131ndan Scopus bazas\u0131na daxil olub.<\/p>\n<p>22 dekabr 2015-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Riyaziyyat C\u0259miyy\u0259tinin Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda \u00e7ap olunan &#8220;Az\u0259rbaycan Riyaziyyat Jurnal\u0131&#8221; Clarivate Analytics agentliyinin &#8220;Emerging Sources Citation \u0130ndex&#8221; (ESC\u0130) bazas\u0131na, 2021-ci ild\u0259 is\u0259 Clarivate Analytics \u015firk\u0259tinin &#8220;Journal Citation Reports&#8221; siyah\u0131s\u0131na daxil edilmi\u015fdir. Jurnal eyni zamanda 2011-ci ild\u0259n etirabr\u0259n Scopus bazas\u0131na daxil olub.<\/p>\n<p>01 iyun 2016-c\u0131 il tarixind\u0259 \u0130nstitutun &#8220;Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun \u018fs\u0259rl\u0259ri&#8221; jurnal\u0131 Clarivate Analytics agentliyinin &#8220;Emerging Sources Citation \u0130ndex&#8221; (ESC\u0130) bazas\u0131na, 2021-ci ild\u0259 is\u0259 Clarivate Analytics \u015firk\u0259tinin &#8220;Journal Citation Reports&#8221; siyah\u0131s\u0131na daxil edilmi\u015fdir. Jurnal eyni zamanda 2017-ci ild\u0259n etibar\u0259n Scopus bazas\u0131nda daxil olub.<\/p>\n<p>Bu, Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n 80 illik tarixind\u0259 AMEA \u0130nstitutlar\u0131n\u0131n jurnallar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 h\u0259min bazaya daxil olmu\u015f ilk elmi jurnald\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; jurnal\u0131 (riyaziyyat v\u0259 mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) 2015-ci ild\u0259n &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (riyaziyyat burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) v\u0259 &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) ad\u0131 il\u0259 d\u0259rc olunur.<\/p>\n<p>Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu 2022-ci il iyulun 28-d\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin F\u0259rman\u0131 il\u0259 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin tabeliyin\u0259 verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun strukturuna 12 \u015f\u00f6b\u0259 v\u0259 bir laboratoriya daxildir: Funksional analiz, Riyazi analiz, Qeyri-harmonik analiz, Funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si, Diferensial t\u0259nlikl\u0259r, Riyazi-fizika t\u0259nlikl\u0259ri, Optimal idar\u0259etm\u0259, C\u0259br v\u0259 riyazi m\u0259ntiq, Maye v\u0259 qaz mexanikas\u0131, Deformasiya olunan b\u0259rk cisim mexanikas\u0131, Dal\u011fa dinamikas\u0131, T\u0259tbiqi riyaziyyat \u015f\u00f6b\u0259l\u0259ri, Siqnallar\u0131n emal\u0131n\u0131n riyazi probleml\u0259ri laboratoriyas\u0131.<\/p>\n<p>\u0130nstitutda elmi-t\u0259dqiqatlar 4-\u00fc riyaziyyat, 2-si mexanika olmaqla 6 elmi istiqam\u0259ti \u0259hat\u0259 edir: Harmonik analiz, qeyri-harmonik analiz, approksimasiya n\u0259z\u0259riyy\u0259si; Diferensial t\u0259nlikl\u0259rin spektral v\u0259 keyfiyy\u0259t n\u0259z\u0259riyy\u0259si; Optimal idar\u0259etm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 variasiya hesab\u0131; Az\u0259rbaycanda riyaziyyat\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixi; Deformasiya olunan b\u0259rk cisim mexanikas\u0131; Maye, qaz v\u0259 plazma mexanikas\u0131.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun doktoranturas\u0131nda f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00fczr\u0259 9, dissertanturada elml\u0259r doktoru haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00fczr\u0259 2, f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00fczr\u0259 is\u0259 2 n\u0259f\u0259r t\u0259hsil al\u0131r. \u0130nstitutun n\u0259zdind\u0259 elml\u0259r doktoru v\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru dissertasiyalar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259sini t\u0259\u015fkil etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 Analiz v\u0259 funksional analiz, Diferensial t\u0259nlikl\u0259r, Dinamik sisteml\u0259r v\u0259 optimal idar\u0259etm\u0259 ixtisaslar\u0131 \u00fczr\u0259 Dissertasiya \u015furas\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda haz\u0131rda 185 n\u0259f\u0259r \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, onlardan biri akademik, 5-i Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc; 45-i elml\u0259r doktoru, 56 n\u0259f\u0259r f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru olmaqla 120 n\u0259f\u0259ri elmi i\u015f\u00e7idir.<\/p>\n<p>2024-c\u00fc ild\u0259 institut \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n bir monoqrafiyas\u0131, bir d\u0259rs v\u0259saiti, 292 elmi i\u015fi n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. Onlardan 128-i elmi m\u0259qal\u0259 (92 m\u0259qal\u0259 Web of Science v\u0259 Scopus bazalar\u0131na daxil olan jurnallarda), 149-u tezis (onlardan 34-\u00fc xaricd\u0259), 15-i elmi &#8211; populyar m\u0259qal\u0259dir.<\/p>\n<p>Riyaziyyat v\u0259 Mexanika sah\u0259sind\u0259 yeni n\u0259tic\u0259l\u0259rin al\u0131nmas\u0131nda h\u0259m\u00e7inin d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n elmi yenilikl\u0259rin m\u00fczakir\u0259sind\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq h\u0259r h\u0259ft\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u00dcmuminstitut v\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 seminarlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti vard\u0131r. Seminarlarda institut \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, \u00f6lk\u0259nin v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n d\u0259v\u0259t olunmu\u015f g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259ri v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130nstitutda vaxta\u015f\u0131r\u0131 ictimai siyasi hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r, \u00f6lk\u0259mizin n\u00fcfuzlu aliml\u0259rinin yubileyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f elmi sessiyalar, d\u0259yirmi masalar v\u0259 konfranslar da ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, institut \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n neft-qaz hasilat\u0131n\u0131n intensivl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 yeni innovativ texnologiya yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox neft-qaz hasil ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 &#8211; Rusiyada, \u00c7ind\u0259, Vyetnamda v\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 t\u0259tbiq edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, institutun n\u00fcfuzlu aliml\u0259ri \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t\u00a0 Universitetind\u0259 v\u0259 dig\u0259r ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fchazir\u0259l\u0259r oxuyur, dissertasiya i\u015fl\u0259rin\u0259, yekun attestasiya komissiyalar\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edir, birg\u0259 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri apar\u0131rlar. Eyni zamanda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti yan\u0131nda Ali Attestasiya Komissiyas\u0131n\u0131n i\u015find\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, 2024-c\u00fc ilin ikinci yar\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi \u00f6lk\u0259d\u0259 elmi t\u0259dqiqatlar\u0131 stimulla\u015fd\u0131rmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir add\u0131m atm\u0131\u015fd\u0131r. Nazirliyin n\u0259zdind\u0259ki Elm v\u0259 Ali T\u0259hsil \u00fczr\u0259 d\u00f6vl\u0259t Agentliyinin 06 iyun 2024-c\u00fc il tarixli q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n n\u00fcfuzlu beyn\u0259lxalq bazalara daxil olan jurnallarda \u00e7ap olunmu\u015f elmi m\u0259qal\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259r\u0259 x\u00fcsusi m\u00fckafat m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Bu m\u00fckafat ilk olaraq Scopus elmmetrik bazas\u0131na daxil olan jurnallarda \u00e7ap olunmu\u015f elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 verilmi\u015fdir. M\u00fckafatlar m\u0259qal\u0259l\u0259rin \u00e7ap olundu\u011fu jurnallar\u0131n reytinqin\u0259 g\u00f6r\u0259\u00a0 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015f, aliml\u0259r\u0259 iyul-dekabr aylar\u0131nda h\u0259r ay A kateqoriyas\u0131 \u00fczr\u0259 1300,\u00a0 B kateqoriyas\u0131 \u00fczr\u0259 1000, C kateqoriyas\u0131 \u00fczr\u0259 650 manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 m\u00fckafat verilmi\u015fdir. M\u00fcsabiq\u0259d\u0259 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin tabeliyind\u0259 olan elmi t\u0259dqiqat institutlar\u0131 i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Sevindirici hald\u0131r ki, elmi \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n say\u0131 dig\u0259r institutlardan az olan Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu h\u0259min siyah\u0131da ilk pill\u0259d\u0259 q\u0259rar tutmu\u015f onun 24 n\u0259f\u0259r \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 (A kateqoriyas\u0131-10, B kateqoriyas\u0131-8, C kateqoriyas\u0131-6) bu m\u00fckafata layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyind\u0259n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, bu \u00f6n\u0259mli add\u0131m qar\u015f\u0131dak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 davam ed\u0259c\u0259kdir. Hesab edir\u0259m ki, bu q\u0259rar \u00f6lk\u0259mizd\u0259 elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n keyfiyy\u0259t v\u0259 k\u0259miyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda yarand\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259n etibar\u0259n elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131na, beyn\u0259lxalq v\u0259 regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilir. \u0130nstitut T\u00fcrkiy\u0259, Qazax\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan, Rusiya, AB\u015e, \u00c7in, Vyetnam, Ukrayna, Danimarka, \u0130taliya, Hindistan, G\u00fcrc\u00fcstan, Pol\u015fa, Meksika, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan, Kipr v\u0259 dig\u0259r xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin apar\u0131c\u0131 elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259ri v\u0259 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 davam etdirir.<\/p>\n<p>\u018flam\u0259tdar hald\u0131r ki, vaxtil\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f aliml\u0259rin 69 n\u0259f\u0259ri haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259, Rusiya, Ukrayna, Qazax\u0131stan, Almaniya, Kanada, AB\u015e, Avstraliya, B\u00f6y\u00fck Britaniya, Belarus v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin apar\u0131c\u0131 elm v\u0259 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. H\u0259min aliml\u0259rl\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m \u0259laq\u0259 saxlan\u0131l\u0131r, \u00f6lk\u0259miz\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 onlar\u0131n seminarlarda m\u0259ruz\u0259l\u0259ri dinl\u0259nilir v\u0259 ald\u0131qlar\u0131 yeni elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r m\u00fczakir\u0259 edilir.<\/p>\n<p>Bu ilin oktyabr\u0131nda Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n 80 illik yubileyi qeyd edil\u0259c\u0259kdir. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 \u0130nstitut kollektivini \u00fcr\u0259kd\u0259n t\u0259brik edir, elmin inki\u015faf\u0131nda g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri xidm\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 onlara t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fc bildirir v\u0259 yeni u\u011furlar arzulay\u0131ram.<\/p>\n<p><strong><span lang=\"EN-US\">Misir M\u018fRDANOV, ETN Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun direktoru, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc<\/span><\/strong><\/p>\n<p>525.az\/news<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 bizim milli s\u0259rv\u0259timizdir v\u0259 onu qoruyub saxlamal\u0131y\u0131q. Heyd\u0259r \u018fliyev T\u0259bi\u0259t v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 qanunauy\u011funluqlar\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259n bilikl\u0259r sistemi kimi yaranan elmin tarixi q\u0259dim olsa da v\u0259 istedadl\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n min ild\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vrd\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 parlaq z\u0259ka sahibl\u0259rini yeti\u015fdirdiyini bils\u0259k d\u0259, d\u00fcny\u0259vi elml\u0259rin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si tarixinin XIX \u0259srin sonu v\u0259 XX \u0259srin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":215665,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215664"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215664"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215664\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":215667,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215664\/revisions\/215667"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/215665"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215664"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215664"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215664"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}