{"id":215731,"date":"2025-02-27T14:36:14","date_gmt":"2025-02-27T10:36:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=215731"},"modified":"2025-02-27T14:36:17","modified_gmt":"2025-02-27T10:36:17","slug":"gun%c9%99sd%c9%99n-36-milyard-d%c9%99f%c9%99-daha-agir-olan-qara-d%c9%99lik-k%c9%99sf-edilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/02\/27\/gun%c9%99sd%c9%99n-36-milyard-d%c9%99f%c9%99-daha-agir-olan-qara-d%c9%99lik-k%c9%99sf-edilib\/","title":{"rendered":"G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n 36 milyard d\u0259f\u0259 daha a\u011f\u0131r olan qara d\u0259lik k\u0259\u015ff edilib"},"content":{"rendered":"<p>2007-ci ild\u0259 astronomlar qravitasiya linzas\u0131 effekti yaradan qalaktikalar sistemini k\u0259\u015ff etdil\u0259r v\u0259 ona\u00a0Kosmik Nal<strong>\u00a0<\/strong>ad\u0131n\u0131 verdil\u0259r. Biz\u0259 5.5 milyard i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131qda yerl\u0259\u015f\u0259n yax\u0131n qalaktikan\u0131n b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259si, ondan daha uzaqda yerl\u0259\u015f\u0259n dig\u0259r bir qalaktikan\u0131n t\u0259svirini b\u00f6y\u00fcd\u00fcr v\u0259 t\u0259hrif edir. Uzaq qalaktikadan g\u0259l\u0259n i\u015f\u0131q 10 milyard ild\u0259n \u00e7oxdur ki, biz\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir. H\u0259r iki qalaktika o q\u0259d\u0259r m\u00fck\u0259mm\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fcz\u00fcl\u00fcb ki, bu proses n\u0259tic\u0259sind\u0259\u00a0Eyn\u015fteyn\u00a0halqas\u0131<strong>\u00a0<\/strong>adl\u0131 fenomen yaran\u0131b.<\/p>\n<p>Kosmik Nal\u0131 ara\u015fd\u0131ran aliml\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, biz\u0259 daha yax\u0131n olan qalaktikan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 ultrak\u00fctl\u0259li qara d\u0259lik yerl\u0259\u015fir. Onun k\u00fctl\u0259si G\u00fcn\u0259\u015fin k\u00fctl\u0259sind\u0259n 36 milyard d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, bu qara d\u0259lik, indiy\u0259d\u0259k m\u0259lum olan \u0259n b\u00f6y\u00fck qara d\u0259likl\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259l\u0259 1936-c\u0131 ild\u0259\u00a0Albert Eyn\u015fteyn<strong>\u00a0<\/strong>qravitasiya linzalanmas\u0131 adl\u0131 fenomenin m\u00f6vcudlu\u011funu proqnozla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Bu hadis\u0259 biz\u0259 daha yax\u0131n olan bir qalaktikan\u0131n k\u00fctl\u0259sinin, ondan daha uzaqda yerl\u0259\u015f\u0259n bir qalaktikan\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259y\u0259r\u0259k b\u00f6y\u00fctm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f verir. B\u0259z\u0259n uzaq qalaktikan\u0131n t\u0259sviri dair\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 bu, Eyn\u015fteyn halqas\u0131 adlan\u0131r. M\u0259hz bel\u0259 bir halqa LRG 3-757\u00a0qalaktikas\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub v\u0259 o, daha uzaqda yerl\u0259\u015f\u0259n qalaktikan\u0131n t\u0259sviridir. Bu qravitasiya linzas\u0131 sistemi Kosmik Nal ad\u0131n\u0131 al\u0131b, \u00e7\u00fcnki buradak\u0131 Eyn\u015fteyn halqas\u0131 tam ba\u011flanmay\u0131b v\u0259 bir nal formas\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p>Ultrak\u00fctl\u0259li qara d\u0259likl\u0259r termini, b\u00f6y\u00fck qalaktikalar\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 k\u00fctl\u0259si G\u00fcn\u0259\u015fin k\u00fctl\u0259sind\u0259n 5 milyard d\u0259f\u0259 \u00e7ox olan qara d\u0259likl\u0259ri t\u0259svir etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur. Aliml\u0259rin fikrinc\u0259, m\u0259hz bel\u0259 bir qara d\u0259lik LRG 3-757 adl\u0131 qalaktikan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yerl\u0259\u015fir v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin k\u00fctl\u0259sind\u0259n 36 milyard d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. LRG 3-757 qalaktikas\u0131 parlaq q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ng\u0259 malikdir v\u0259 g\u00fccl\u00fc infraq\u0131rm\u0131z\u0131 \u015f\u00fcalanma yay\u0131r. Onun k\u00fctl\u0259si S\u00fcd Yolu qalaktikas\u0131n\u0131n k\u00fctl\u0259sind\u0259n 100 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 LRG 3-757 astronomlara m\u0259lum olan \u0259n b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259li qalaktikalardan biridir. Onun m\u0259rk\u0259zind\u0259 is\u0259 indiy\u0259d\u0259k a\u015fkar edilmi\u015f \u0259n b\u00f6y\u00fck qara d\u0259likl\u0259rd\u0259n biri yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Superk\u00fctl\u0259li qara d\u0259likl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n k\u00fctl\u0259l\u0259ri ana qalaktikalar\u0131 il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 birlikd\u0259 t\u0259kam\u00fcl edirl\u0259r. Yeni t\u0259dqiqat bu \u0259laq\u0259ni daha da g\u00fccl\u0259ndirir. Astronomlar M-siqma m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirirl\u0259r. Bu b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259li qara d\u0259liyin k\u00fctl\u0259si il\u0259 qalaktikan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259ki ulduzlar\u0131n s\u00fcr\u0259t dispersiyas\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259ni t\u0259svir edir. S\u00fcr\u0259t dispersiyas\u0131 (sigma) &#8211; ulduzlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t s\u00fcr\u0259tini v\u0259 onlar\u0131n orta s\u00fcr\u0259td\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r f\u0259rql\u0259ndiyini \u00f6l\u00e7\u0259n parametrdir. S\u00fcr\u0259t dispersiyas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259kdirs\u0259, ulduzlar o q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259tli v\u0259 xaotik h\u0259r\u0259k\u0259t edir.<\/p>\n<p>Astronomlar m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259li qara d\u0259lik n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcrs\u0259, s\u00fcr\u0259t dispersiyas\u0131 da bir o q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k olur. Bu, qalaktikalar\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fc il\u0259 b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259li qara d\u0259likl\u0259rin b\u00f6y\u00fcm\u0259si aras\u0131nda d\u0259rin \u0259laq\u0259nin oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Bu \u0259laq\u0259 o q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fcd\u00fcr ki, astronomlar bir qalaktikadak\u0131 ulduzlar\u0131n s\u00fcr\u0259t dispersiyas\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7m\u0259kl\u0259 onun m\u0259rk\u0259zind\u0259ki qara d\u0259liyin k\u00fctl\u0259sini t\u0259xmin ed\u0259 bilirl\u0259r. Lakin Kosmik Naldak\u0131 qara d\u0259lik M-sigma m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259nd\u0259n daha k\u00fctl\u0259lidir. M\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, ke\u00e7mi\u015fd\u0259 ba\u015f vermi\u015f qalaktika birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri zaman\u0131 b\u0259zi ulduzlar qalaktikadan k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 bu da s\u00fcr\u0259t dispersiyas\u0131na t\u0259sir edib.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/texnologiya-xeberleri\/gunesden-36-milyard-defe\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2007-ci ild\u0259 astronomlar qravitasiya linzas\u0131 effekti yaradan qalaktikalar sistemini k\u0259\u015ff etdil\u0259r v\u0259 ona\u00a0Kosmik Nal\u00a0ad\u0131n\u0131 verdil\u0259r. Biz\u0259 5.5 milyard i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131qda yerl\u0259\u015f\u0259n yax\u0131n qalaktikan\u0131n b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259si, ondan daha uzaqda yerl\u0259\u015f\u0259n dig\u0259r bir qalaktikan\u0131n t\u0259svirini b\u00f6y\u00fcd\u00fcr v\u0259 t\u0259hrif edir. Uzaq qalaktikadan g\u0259l\u0259n i\u015f\u0131q 10 milyard ild\u0259n \u00e7oxdur ki, biz\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir. H\u0259r iki qalaktika o [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215731"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215731"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215731\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":215733,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215731\/revisions\/215733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215731"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215731"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215731"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}