{"id":216118,"date":"2025-04-08T12:50:08","date_gmt":"2025-04-08T08:50:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=216118"},"modified":"2025-04-08T12:50:10","modified_gmt":"2025-04-08T08:50:10","slug":"bmt-suni-z%c9%99ka-2033-cu-il%c9%99-q%c9%99d%c9%99r-is-yerl%c9%99rinin-yarisini-ixtisar-ed%c9%99c%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/04\/08\/bmt-suni-z%c9%99ka-2033-cu-il%c9%99-q%c9%99d%c9%99r-is-yerl%c9%99rinin-yarisini-ixtisar-ed%c9%99c%c9%99k\/","title":{"rendered":"BMT: &#8220;S\u00fcni z\u0259ka 2033-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r i\u015f yerl\u0259rinin yar\u0131s\u0131n\u0131 ixtisar ed\u0259c\u0259k&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>BMT-nin\u00a0Ticar\u0259t\u00a0v\u0259 \u0130nki\u015faf \u00fczr\u0259\u00a0Konfrans\u0131n\u0131n\u00a0(UNCTAD) proqnozuna g\u00f6r\u0259, 2033-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r\u00a0s\u00fcni z\u0259ka\u00a0bazar\u0131n\u0131n h\u0259cmi 4.8 trilyon dollara \u00e7atacaq. Lakin s\u00fcni z\u0259kan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri m\u0259hdud i\u015ftirak\u00e7\u0131 dair\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atan olacaq ki, bu da inki\u015faf etmi\u015f v\u0259 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda f\u0259rqin daha da artmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. UNCTAD hesab edir ki, bu v\u0259ziyy\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u00fcni z\u0259kan\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si v\u0259 etik \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259rin m\u00fczakir\u0259sind\u0259 i\u015ftirak imkan\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259lidirl\u0259r. Agentliyin hesabat\u0131na \u0259sas\u0259n, 8 ild\u0259n sonra z\u0259kan\u0131n bazar kapitalla\u015fmas\u0131 Almaniya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n miqyas\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 oluna bil\u0259c\u0259k v\u0259 bu texnologiya m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n art\u0131m\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259r\u0259k r\u0259q\u0259msal transformasiyan\u0131 stimulla\u015fd\u0131racaq.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, UNCTAD x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edir ki, z\u0259kan\u0131n inki\u015faf\u0131 d\u00fcnyada t\u0259xmin\u0259n 40% i\u015f yerl\u0259rinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. S\u00fcni z\u0259kan\u0131n t\u0259tbiqind\u0259n \u0259ld\u0259 olunan iqtisadi faydalarsa h\u0259r k\u0259s\u0259 n\u0259sib olmayacaq. \u201cHesabatda qeyd olunur ki, s\u00fcni z\u0259kaya \u0259saslanan avtomatla\u015fd\u0131rman\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri \u00e7ox zaman \u0259m\u0259y\u0259 deyil, kapitala fayda verir. Bu is\u0259 b\u0259rab\u0259rsizliyi art\u0131ra v\u0259 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan iqtisadiyyatlarda ucuz i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259sinin r\u0259qab\u0259t \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc azalda bil\u0259r\u201d. S\u00fcni z\u0259ka texnologiyalar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n i\u015fsizliy\u0259 v\u0259 b\u0259rab\u0259rsizlikl\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259\u00a0Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondu\u00a0(BVF) 1 ild\u0259n \u00e7ox m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Yanvar ay\u0131nda is\u0259\u00a0D\u00fcnya\u00a0\u0130qtisadi\u00a0Forumu\u00a0hesabat yay\u0131mlad\u0131 v\u0259 orada qeyd olunurdu ki, i\u015f\u0259g\u00f6t\u00fcr\u0259nl\u0259rin 41%-\u0259 q\u0259d\u0259ri s\u00fcni z\u0259kan\u0131n \u0259v\u0259z ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi sah\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015f\u00e7i say\u0131n\u0131 azaltma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131r. UNCTAD-\u0131n hesabat\u0131nda, h\u0259m\u00e7inin \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda s\u00fcni z\u0259kan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 ciddi b\u0259rab\u0259rsizlik oldu\u011fu x\u00fcsusi vur\u011fulan\u0131r. BMT-nin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, s\u00fcni z\u0259ka \u00fczr\u0259 qlobal korporativ t\u0259dqiqat v\u0259 inki\u015faf x\u0259rcl\u0259rinin 40%-i \u0259sas\u0259n AB\u015e v\u0259 \u00c7ind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n c\u0259mi 100 \u015firk\u0259tin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Hesabatda o da qeyd olunur ki,\u00a0Apple,\u00a0NVIDIA\u00a0v\u0259\u00a0Microsoft\u00a0kimi qabaqc\u0131l texnologiya \u015firk\u0259tl\u0259ri s\u00fcni z\u0259ka texnologiyalar\u0131n\u0131n geni\u015f t\u0259tbiqind\u0259n fayda \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r v\u0259 bu \u015firk\u0259tl\u0259rin bazar d\u0259y\u0259ri b\u00fct\u00fcn Afrika qit\u0259sinin\u00a0\u00dcDM-ind\u0259n daha y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n<p>Hesabata \u0259sas\u0259n, \u0259sas\u0259n qlobal C\u0259nubda yerl\u0259\u015f\u0259n 118 \u00f6lk\u0259 s\u00fcni z\u0259kan\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etmir. S\u00fcni z\u0259kan\u0131n milli v\u0259 korporativ s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 inki\u015faf\u0131nda m\u00f6vcud olan bu dominasiya \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda texnoloji u\u00e7urumun daha da d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259 bu prosesd\u0259 geri qalmaq riski il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259dir. Hesabatda qeyd olunur ki, s\u00fcni z\u0259ka yaln\u0131z i\u015f yerl\u0259rinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmur, eyni zamanda yeni imkanlar da yarad\u0131r &#8211; yeni sah\u0259l\u0259rin formala\u015fmas\u0131na v\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259rin bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Lakin bu, yaln\u0131z pe\u015f\u0259kar yenid\u0259n haz\u0131rl\u0131q v\u0259 ixtisasart\u0131rma \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r s\u0259rmay\u0259 qoyuldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>UNCTAD-\u0131n hesabat\u0131 inkl\u00fcziv inki\u015faf\u0131 t\u0259\u015fviq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 bir s\u0131ra t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r t\u0259qdim edir. Bunlara s\u00fcni z\u0259ka sah\u0259sind\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n ictimai \u015f\u0259kild\u0259 a\u00e7\u0131qlanmas\u0131 mexanizmi, \u00fcmumi s\u00fcni z\u0259ka infrastrukturu, a\u00e7\u0131q m\u0259nb\u0259li s\u00fcni z\u0259ka modell\u0259rinin istifad\u0259si v\u0259 bilikl\u0259rin v\u0259 resurslar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r daxildir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259, s\u00fcni z\u0259ka t\u0259r\u0259qqi, innovasiya v\u0259 \u00fcmumi rifah \u00fc\u00e7\u00fcn katalizator rolunu oynaya bil\u0259r &#8211; amma yaln\u0131z o halda ki, \u00f6lk\u0259l\u0259r bu texnologiyan\u0131n inki\u015faf trayektoriyas\u0131n\u0131 f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015fd\u0131rs\u0131nlar. Strateji investisiyalar, inkl\u00fcziv idar\u0259etm\u0259 v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q s\u00fcni z\u0259kan\u0131n m\u00f6vcud b\u0259rab\u0259rsizlikl\u0259ri d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259d\u0259n, h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 olmas\u0131n\u0131n \u0259sas a\u00e7arlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/texnologiya-xeberleri\/maqnit-saheleri-qalaktikamizin-merkezinde-yeni-ulduzlarin-formalasmasina-imkan-vermirler\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BMT-nin\u00a0Ticar\u0259t\u00a0v\u0259 \u0130nki\u015faf \u00fczr\u0259\u00a0Konfrans\u0131n\u0131n\u00a0(UNCTAD) proqnozuna g\u00f6r\u0259, 2033-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r\u00a0s\u00fcni z\u0259ka\u00a0bazar\u0131n\u0131n h\u0259cmi 4.8 trilyon dollara \u00e7atacaq. Lakin s\u00fcni z\u0259kan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri m\u0259hdud i\u015ftirak\u00e7\u0131 dair\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atan olacaq ki, bu da inki\u015faf etmi\u015f v\u0259 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda f\u0259rqin daha da artmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. UNCTAD hesab edir ki, bu v\u0259ziyy\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":216119,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216118"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=216118"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216118\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":216121,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216118\/revisions\/216121"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/216119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=216118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=216118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=216118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}