{"id":216207,"date":"2025-04-14T13:18:04","date_gmt":"2025-04-14T09:18:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=216207"},"modified":"2025-04-14T13:18:07","modified_gmt":"2025-04-14T09:18:07","slug":"beynin-naqil-diaqrami-v%c9%99-funksional-x%c9%99rit%c9%99si-hazirlandi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/04\/14\/beynin-naqil-diaqrami-v%c9%99-funksional-x%c9%99rit%c9%99si-hazirlandi\/","title":{"rendered":"Beynin naqil diaqram\u0131 v\u0259 funksional x\u0259rit\u0259si haz\u0131rland\u0131"},"content":{"rendered":"<p>\u018fn b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u0259n detall\u0131 beyin naqil diaqram\u0131 v\u0259 funksional x\u0259rit\u0259 t\u0259qdim edilib. Bu elm tarixind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cScience Daily\u201d x\u0259b\u0259r verir ki, layih\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259ri n\u00fcfuzlu \u201cNature\u201d jurnallar\u0131nda 10 t\u0259dqiqat toplusu \u015f\u0259klind\u0259 d\u0259rc olunub v\u0259 ictimaiyy\u0259t\u0259 \u201cMICrONS Explorer\u201d vasit\u0259sil\u0259 t\u0259qdim edilib.<\/p>\n<p>Bir qum d\u0259n\u0259si \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnd\u0259 olan si\u00e7an beyninin bir kub millimetrlik toxuma n\u00fcmun\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lan bu m\u0259lumat d\u0259sti 1,6 petabaytl\u0131q h\u0259cmd\u0259dir. Bu, t\u0259xmin\u0259n 22 il fasil\u0259siz HD videoya b\u0259rab\u0259rdir. Qlobal s\u0259viyy\u0259d\u0259 150-d\u0259n \u00e7ox nevroloq, s\u00fcni intellekt t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 bioloqun i\u015ftirak\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n bu multidissiplinar layih\u0259 beyind\u0259ki neyron \u0259laq\u0259l\u0259r v\u0259 onlar\u0131n funksional \u0259laq\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda indiy\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f anlay\u0131\u015flar t\u0259qdim edir. 1979-cu ild\u0259 Nobel M\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 Fransisk Krik bu c\u00fcr naqil diaqram\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n qeyri-m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu bildirmi\u015fdi. Lakin ke\u00e7mi\u015f IARPA proqram r\u0259hb\u0259ri dr. David A.Markovitzin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, MICrONS-un \u0259ld\u0259 etdiyi n\u0259tic\u0259l\u0259r bu sah\u0259d\u0259 yeni d\u00f6vr a\u00e7\u0131r. Layih\u0259nin elmi metodologiyas\u0131 \u00e7oxpill\u0259li v\u0259 kompleks olub. Baylor Tibb Kollecind\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar si\u00e7an\u0131n g\u00f6rm\u0259 qab\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif vizual stimullara cavab olaraq yaranan beyin f\u0259aliyy\u0259tini qeyd edib, sonra Allen \u0130nstitutu eyni toxuman\u0131 25 mind\u0259n \u00e7ox t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 k\u0259s\u0259r\u0259k elektron mikroskop vasit\u0259sil\u0259 vizualla\u015fd\u0131r\u0131b. Prinston Universitetind\u0259 is\u0259 bu m\u0259lumatlar s\u00fcni intellekt v\u0259 ma\u015f\u0131n \u00f6yr\u0259nm\u0259si il\u0259 3D format\u0131nda yenid\u0259n qurulub. N\u0259tic\u0259d\u0259 200 mind\u0259n \u00e7ox neyron, 4 kilometr uzunlu\u011funda akson v\u0259 523 milyon sinapsdan ibar\u0259t olan d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck funksional konnektomu \u0259ld\u0259 edilib. Dr. Klay Reid (Allen \u0130nstitutu) bu n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201cme\u015f\u0259 kimi kompleks memarl\u0131q\u201d adland\u0131raraq neyron \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 dair m\u00f6vcud n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rin bu m\u0259lumatlarla s\u0131naqdan ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259c\u0259yini vur\u011fulay\u0131b. Layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n tap\u0131nt\u0131lardan biri d\u0259 inhibitor neyronlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131na dair yeni anlay\u0131\u015flar\u0131n k\u0259\u015ffi olub. \u018fvv\u0259ll\u0259r sad\u0259 tormozlay\u0131c\u0131 funksiyaya malik olan bu h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin \u0259slind\u0259 y\u00fcks\u0259k selektivlik v\u0259 koordinasiyaya malik oldu\u011fu a\u015fkar edilib.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u0131n apar\u0131c\u0131 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri olan, Stanford Universitetind\u0259n dr. Andreas Tolias MICrONS-un neyrobiologiyada analiz miqyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirdiyini v\u0259 sinir f\u0259aliyy\u0259tinin molekulyar s\u0259viyy\u0259d\u0259n davran\u0131\u015f s\u0259viyy\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r modell\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 imkan verdiyini qeyd edib. Bu ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r yaln\u0131z elmi fundamental s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil, klinik tibbd\u0259 d\u0259 yeni imkanlar a\u00e7\u0131r. Alsheymer, parkinson, autizm v\u0259 \u015fizofreniya kimi neyrodegenerativ v\u0259 psixi pozuntular\u0131n neyron naqill\u0259rind\u0259ki f\u0259rqlilikl\u0259rin bu c\u00fcr konnektomlarla m\u00fcqayis\u0259si g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 diaqnostika v\u0259 terapiya sah\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fch\u00fcm ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r. Layih\u0259nin u\u011furu yaln\u0131z texnologiya il\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 qlobal \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qla ba\u011fl\u0131d\u0131r. N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, beynin qum d\u0259n\u0259si \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnd\u0259 bir hiss\u0259sinin bu s\u0259viyy\u0259d\u0259 x\u0259rit\u0259l\u0259nm\u0259si yaln\u0131z texniki nailiyy\u0259t deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin, duy\u011fular\u0131n v\u0259 \u015f\u00fcurun m\u0259n\u015f\u0259yini anlamaq yolunda at\u0131lm\u0131\u015f m\u00fch\u00fcm elmi add\u0131md\u0131r. Bir vaxtlar m\u00fcmk\u00fcn hesab edilm\u0259y\u0259n bu i\u015f indi reall\u0131\u011fa daha da yax\u0131nla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/publika.az\/news\/ikt\/564826.html\">publika.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fn b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u0259n detall\u0131 beyin naqil diaqram\u0131 v\u0259 funksional x\u0259rit\u0259 t\u0259qdim edilib. Bu elm tarixind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 say\u0131l\u0131r. \u201cScience Daily\u201d x\u0259b\u0259r verir ki, layih\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259ri n\u00fcfuzlu \u201cNature\u201d jurnallar\u0131nda 10 t\u0259dqiqat toplusu \u015f\u0259klind\u0259 d\u0259rc olunub v\u0259 ictimaiyy\u0259t\u0259 \u201cMICrONS Explorer\u201d vasit\u0259sil\u0259 t\u0259qdim edilib. Bir qum d\u0259n\u0259si \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnd\u0259 olan si\u00e7an beyninin bir kub millimetrlik toxuma n\u00fcmun\u0259sind\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216207"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=216207"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216207\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":216209,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216207\/revisions\/216209"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=216207"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=216207"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=216207"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}