{"id":216577,"date":"2025-05-13T13:10:26","date_gmt":"2025-05-13T09:10:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=216577"},"modified":"2025-05-13T13:10:31","modified_gmt":"2025-05-13T09:10:31","slug":"wolf-mukafati-elm-v%c9%99-s%c9%99n%c9%99tin-beyn%c9%99lxalq-zirv%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/05\/13\/wolf-mukafati-elm-v%c9%99-s%c9%99n%c9%99tin-beyn%c9%99lxalq-zirv%c9%99si\/","title":{"rendered":"Wolf M\u00fckafat\u0131: Elm v\u0259 S\u0259n\u0259tin Beyn\u0259lxalq Zirv\u0259si"},"content":{"rendered":"<p>Elm v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisinin \u0259sas s\u00fctunlar\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada bu sah\u0259l\u0259r\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0259m\u0259yi m\u00fcxt\u0259lif m\u00fckafatlarla qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Bu n\u00fcfuzlu m\u00fckafatlardan biri d\u0259 Wolf M\u00fckafat\u0131d\u0131r. Elm al\u0259mind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 tan\u0131nan bu m\u00fckafat, b\u0259z\u0259n \u201cNobel\u0259 ged\u0259n yol\u201d kimi d\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. B\u0259s Wolf M\u00fckafat\u0131 n\u0259dir, kiml\u0259r\u0259 verilir v\u0259 bu m\u00fckafat\u0131 bu q\u0259d\u0259r prestijli ed\u0259n n\u0259dir?<\/p>\n<p>Wolf M\u00fckafat\u0131 1978-ci ild\u0259n etibar\u0259n t\u0259qdim olunur v\u0259 Wolf Fondu t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunur. Fondun qurucusu is\u0259 Alman \u0259silli y\u0259hudi s\u0259naye\u00e7i, ixtira\u00e7\u0131 v\u0259 diplomat Dr. Ricardo Wolfdur. O, h\u0259m\u00e7inin bir vaxtlar Kuban\u0131n Almaniyadak\u0131 s\u0259firi olmu\u015fdur. Elm\u0259 v\u0259 insanl\u0131\u011fa xidm\u0259t ed\u0259n t\u0259dqiqatlar\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259sini h\u0259yat missiyas\u0131 hesab ed\u0259n Dr. Wolf, b\u00fct\u00fcn s\u0259rv\u0259tini bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 ay\u0131raraq, \u0130srail d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 fondu t\u0259sis etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Wolf M\u00fckafat\u0131, elm v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259td\u0259 y\u00fcks\u0259k nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 etmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259ri m\u00fckafatland\u0131rmaqla onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131tma\u011f\u0131 v\u0259 elmi t\u0259r\u0259qqini t\u0259\u015fviq etm\u0259yi h\u0259d\u0259fl\u0259yir. M\u00fckafat\u0131n t\u0259qdimat\u0131nda \u0259sas meyar, namiz\u0259din insanl\u0131\u011fa faydal\u0131 v\u0259 yenilik\u00e7i elmi v\u0259 ya b\u0259dii t\u00f6hf\u0259sidir. Burada din, mill\u0259t, irq v\u0259 ya siyasi bax\u0131\u015flar n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131r. Bu, m\u00fckafat\u0131n obyektivliyini v\u0259 qlobal n\u00fcfuzunu daha da art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Wolf M\u00fckafat\u0131 h\u0259r il alt\u0131 \u0259sas sah\u0259 \u00fczr\u0259 t\u0259qdim olunur k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 elml\u0259ri, kimya,riyaziyyat,tibb,fizika,inc\u0259s\u0259n\u0259t (h\u0259r il f\u0259rqli sah\u0259d\u0259: musiqi, r\u0259ssaml\u0131q, heyk\u0259lt\u0259ra\u015fl\u0131q v\u0259 s.)<\/p>\n<p>Bu sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 laureatlar, beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f ekspertl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan m\u00fcst\u0259qil komit\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n se\u00e7ilir. Se\u00e7im prosesi \u00e7ox ciddi v\u0259 \u015f\u0259ffaf \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>Wolf M\u00fckafat\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 elementl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir diplom \u2013 laureat\u0131n m\u00fckafata layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259sini t\u0259sdiq ed\u0259n r\u0259smi s\u0259n\u0259d,q\u0131z\u0131l medal,pul m\u00fckafat\u0131 ad\u0259t\u0259n 100.000 AB\u015e dollar\u0131 m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir.<\/p>\n<p>Bu m\u00fckafat yaln\u0131z maddi deyil, h\u0259m d\u0259 simvolik bax\u0131mdan olduqca \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. \u00c7\u00fcnki laureatlar d\u00fcnya elminin v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tinin qabaqc\u0131llar\u0131 kimi tan\u0131n\u0131r v\u0259 onlar\u0131n t\u0259dqiqatlar\u0131 v\u0259 ya yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 daha \u00e7ox diqq\u0259t qazan\u0131r.<\/p>\n<p>Wolf M\u00fckafat\u0131 alan bir \u00e7ox alim sonradan Nobel M\u00fckafat\u0131 da alm\u0131\u015fd\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, Wolf M\u00fckafat\u0131 \u201cNobel m\u00fckafat\u0131na ged\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. Bu m\u00fckafata layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f m\u0259\u015fhur simalardan b\u0259zil\u0259ri:<\/p>\n<p><strong>Stephen Hawking<\/strong> \u2013 Fizika (1988): Qara d\u0259likl\u0259r v\u0259 kainat\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri il\u0259<\/p>\n<p><strong>Peter Higgs<\/strong> \u2013 Fizika (2004): Higgs bozonu il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 (2013-c\u00fc ild\u0259 Nobel M\u00fckafat\u0131 ald\u0131)<\/p>\n<p><strong>Jean-Pierre Serre<\/strong> \u2013 Riyaziyyat (2000): C\u0259br v\u0259 topologiya sah\u0259sind\u0259 fundamental n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259<\/p>\n<p><strong>Mary-Claire King<\/strong> \u2013 Tibb (2018): \u0130nsan genetikas\u0131 sah\u0259sind\u0259 k\u0259\u015ffl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Wolf M\u00fckafat\u0131 Yerus\u0259lim \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilir, x\u00fcsusi t\u0259\u015fkil olunan r\u0259smi m\u0259rasimd\u0259 \u0130srail Prezidenti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qdim olunur. Bu t\u0259dbir h\u0259m milli, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck maraqla izl\u0259nilir. M\u0259rasim zaman\u0131 laureatlar\u0131n elmi v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q nailiyy\u0259tl\u0259ri geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim olunur v\u0259 onlar\u0131n h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lumatlar payla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Wolf M\u00fckafat\u0131, yaln\u0131z bir m\u00fckafatdan ibar\u0259t deyil \u2013 bu, elm v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t\u0259 veril\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tin, obyektivliyin v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n simvoludur. Bu m\u00fckafata layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259k, bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n v\u0259 ya s\u0259n\u0259tkar\u0131n d\u00fcnya s\u0259viyy\u0259sind\u0259 tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Elm v\u0259 s\u0259n\u0259t yolunda \u0259zm v\u0259 inamla \u00e7al\u0131\u015fan h\u0259r bir insan \u00fc\u00e7\u00fcn Wolf M\u00fckafat\u0131, bir m\u0259qs\u0259d, bir ilham m\u0259nb\u0259yidir.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Pamela Byorkman v\u0259 Jim Eizen\u015fteyn 2025-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn Wolf M\u00fckafat\u0131 laureatlar\u0131 elan edilib. David Baltimore ad\u0131na Biologiya v\u0259 Bioloji M\u00fch\u0259ndislik professoru Pamela Bj\u00f8rkman v\u0259 Frank J. Roshek ad\u0131na Fizika v\u0259 T\u0259tbiqi Fizika \u00fczr\u0259 f\u0259xri professor Jim Eizen\u015fteyn \u00f6z sah\u0259l\u0259rind\u0259 Volf m\u00fckafat\u0131 il\u0259 t\u0259ltif edilibl\u0259r.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Wolf Prize Announcement 2025\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/-bGOsrtxHMY?start=464&#038;feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe> \n<\/div><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u00a0<br>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Elm v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisinin \u0259sas s\u00fctunlar\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada bu sah\u0259l\u0259r\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0259m\u0259yi m\u00fcxt\u0259lif m\u00fckafatlarla qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Bu n\u00fcfuzlu m\u00fckafatlardan biri d\u0259 Wolf M\u00fckafat\u0131d\u0131r. Elm al\u0259mind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 tan\u0131nan bu m\u00fckafat, b\u0259z\u0259n \u201cNobel\u0259 ged\u0259n yol\u201d kimi d\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. B\u0259s Wolf M\u00fckafat\u0131 n\u0259dir, kiml\u0259r\u0259 verilir v\u0259 bu m\u00fckafat\u0131 bu q\u0259d\u0259r prestijli ed\u0259n n\u0259dir? Wolf M\u00fckafat\u0131 1978-ci ild\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":216578,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216577"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=216577"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":216580,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216577\/revisions\/216580"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/216578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=216577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=216577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=216577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}