{"id":216936,"date":"2025-05-29T14:26:13","date_gmt":"2025-05-29T10:26:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=216936"},"modified":"2025-05-29T14:26:16","modified_gmt":"2025-05-29T10:26:16","slug":"yer-qabiginda-boyuk-h%c9%99cmd%c9%99-t%c9%99miz-enerji-m%c9%99nb%c9%99yi-askar-edilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/05\/29\/yer-qabiginda-boyuk-h%c9%99cmd%c9%99-t%c9%99miz-enerji-m%c9%99nb%c9%99yi-askar-edilib\/","title":{"rendered":"Yer qab\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 t\u0259miz enerji m\u0259nb\u0259yi a\u015fkar edilib"},"content":{"rendered":"<p>Haz\u0131rda insanlar art\u0131q hidrogen qaz\u0131ndan yanacaq m\u0259nb\u0259yi kimi istifad\u0259 edirl\u0259r v\u0259 hidrogen karbon emissiyas\u0131z iqtisadiyyata nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7ar hesab olunur. Y\u0259ni atmosfer\u0259 karbon qaz\u0131 emissiyas\u0131 s\u0131f\u0131ra endiril\u0259c\u0259k. \u0130ndi is\u0259 aliml\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, Yer qab\u0131\u011f\u0131nda t\u0259miz enerji m\u0259nb\u0259yi olan o q\u0259d\u0259r \u00e7ox gizli hidrogen ehtiyatlar\u0131 m\u00f6vcuddur ki, bu ehtiyatlar 10 minl\u0259rl\u0259 il \u0259rzind\u0259 enerji istehsal\u0131na b\u0259s ed\u0259 bil\u0259r. Hidrogen yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u0259n perspektivli t\u0259miz enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir, lakin \u0259vv\u0259lc\u0259 bu hidrogenin istehsal olunmas\u0131 t\u0259l\u0259b olunur ki, enerji m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evrilsin.<\/p>\n<p>Hidrogen, k\u00fctl\u0259 vahidin\u0259 g\u00f6r\u0259 dig\u0259r b\u00fct\u00fcn yanacaq n\u00f6vl\u0259rind\u0259n daha \u00e7ox enerji da\u015f\u0131y\u0131r. Onun yand\u0131r\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 parnik qazlar\u0131 v\u0259 ya \u00e7irkl\u0259ndirici madd\u0259l\u0259r emissiyas\u0131 ba\u015f vermir. Hidrogen kainatda \u0259n \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f kimy\u0259vi elementdir. O, suyun, metan\u0131n v\u0259 bir \u00e7ox \u00fczvi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin t\u0259rkibin\u0259 daxildir. Hidrogend\u0259n elektrik enerjisinin istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, el\u0259c\u0259 d\u0259 n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yanacaq kimi istifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u0259dqiqat\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259ri Yer qab\u0131\u011f\u0131nda hidrogenin t\u0259bii yolla yaranma \u00fcsulunu k\u0259\u015ff edibl\u0259r ki, bu da hidrogen qaz\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck ehtiyatlar\u0131n\u0131 a\u015fkar etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. Aliml\u0259rin hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, bu ehtiyatlar\u0131n istifad\u0259si b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259miz enerji ehtiyaclar\u0131n\u0131 n\u00f6vb\u0259ti 150 000 &#8211; 170 000 il \u0259rzind\u0259 \u00f6d\u0259y\u0259 bil\u0259r.Aliml\u0259r yer qab\u0131\u011f\u0131nda t\u0259miz enerji m\u0259nb\u0259yinin yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259raitin m\u00f6vcud oldu\u011fu yerl\u0259rd\u0259 \u00e7oxlu miqdarda hidrogen yataqlar\u0131n\u0131n ola bil\u0259c\u0259yi ehtimal edil\u0259n \u0259razil\u0259rin x\u0259rit\u0259sini t\u0259rtib edibl\u0259r:<\/p>\n<p>Bu o dem\u0259kdir ki, insanlar art\u0131q hidrogen istehsal\u0131nda karbohidrogenl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259li olmayacaqlar v\u0259 bu da karbon qaz\u0131 emissiyas\u0131n\u0131n azalmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259k. Aliml\u0259r hesab edirl\u0259r ki, milyardlarla il \u0259rzind\u0259 Yer qab\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6y\u00fck miqdarda hidrogen toplan\u0131b v\u0259 bu ehtiyatlar sad\u0259c\u0259 k\u0259\u015ff edilm\u0259yi v\u0259 planetin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lma\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259yir. Hidrogenin k\u0259\u015ff strategiyas\u0131 heliumun axtar\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan strategiya \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlan\u0131b. Aliml\u0259rin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, hidrogen Yer qab\u0131\u011f\u0131nda o zaman yaran\u0131b ki, su d\u0259mir bax\u0131m\u0131ndan z\u0259ngin v\u0259 ya radioaktiv kimy\u0259vi elementl\u0259ri \u00f6zl\u0259rind\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n s\u00fcxurlarla qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sird\u0259 olub.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, m\u00fc\u0259yy\u0259n temperatur, t\u0259zyiq v\u0259 zamanla ba\u011fl\u0131 kriteriyalar da t\u0259min olunmal\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu amill\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq v\u0259 onlar\u0131n Yer \u00fcz\u0259rind\u0259ki yay\u0131lmas\u0131n\u0131 x\u0259rit\u0259l\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k, aliml\u0259r bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, Yer qab\u0131\u011f\u0131nda hidrogenin miqdar\u0131 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck ola bil\u0259r. Lakin indi bu ehtiyatlar\u0131 tapmaq laz\u0131md\u0131r. Aliml\u0259r art\u0131q Yer qab\u0131\u011f\u0131nda t\u0259miz enerji m\u0259nb\u0259yi kimi hidrogenin yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rtl\u0259rin m\u00f6vcud oldu\u011fu m\u00fcmk\u00fcn yataqlar\u0131n x\u0259rit\u0259sini t\u0259rtib edibl\u0259r. Dig\u0259r t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259ki da\u011f silsil\u0259l\u0259rind\u0259 litosfer plit\u0259l\u0259rinin h\u0259r\u0259k\u0259ti v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015f geni\u015f hidrogen ehtiyatlar\u0131 kilidl\u0259nmi\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 ola bil\u0259r.Haz\u0131rda ekspertl\u0259r hesab edirl\u0259r ki, hidrogen qaz\u0131na olan t\u0259l\u0259bat k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artacaq v\u0259 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r bu r\u0259q\u0259m 500 milyon tonun \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131xacaq. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd ed\u0259k ki, 2022-ci ild\u0259 d\u00fcnya \u00fczr\u0259 hidrogen\u0259 olan t\u0259l\u0259bat t\u0259xmin\u0259n 100 milyon ton t\u0259\u015fkil edirdi. Hidrogenin s\u00fcni yolla \u0259ld\u0259 edilm\u0259 \u00fcsullar\u0131 m\u00f6vcuddur, lakin bu \u00fcsullar baha ba\u015fa g\u0259lir v\u0259 \u0259lav\u0259 \u00e7irkl\u0259ndirici madd\u0259l\u0259r yarad\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 aliml\u0259r hesab edirl\u0259r ki, \u0259g\u0259r Yer qab\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 t\u0259bii hidrogen ehtiyatlar\u0131 a\u015fkar olunsa, bu, bizi b\u00f6y\u00fck miqdarda t\u0259miz enerji \u0259ld\u0259 etm\u0259kl\u0259 karbon emissiyas\u0131z iqtisadiyyata yax\u0131nla\u015fd\u0131ra bil\u0259r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/texnologiya-xeberleri\/yer-qabiginda-boyuk-hecmde-temiz-enerji-menbeyi-askar-edilib\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haz\u0131rda insanlar art\u0131q hidrogen qaz\u0131ndan yanacaq m\u0259nb\u0259yi kimi istifad\u0259 edirl\u0259r v\u0259 hidrogen karbon emissiyas\u0131z iqtisadiyyata nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7ar hesab olunur. Y\u0259ni atmosfer\u0259 karbon qaz\u0131 emissiyas\u0131 s\u0131f\u0131ra endiril\u0259c\u0259k. \u0130ndi is\u0259 aliml\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, Yer qab\u0131\u011f\u0131nda t\u0259miz enerji m\u0259nb\u0259yi olan o q\u0259d\u0259r \u00e7ox gizli hidrogen ehtiyatlar\u0131 m\u00f6vcuddur ki, bu ehtiyatlar 10 minl\u0259rl\u0259 il \u0259rzind\u0259 enerji [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":216937,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216936"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=216936"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216936\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":216939,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216936\/revisions\/216939"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/216937"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=216936"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=216936"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=216936"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}