{"id":217275,"date":"2025-06-30T11:30:04","date_gmt":"2025-06-30T07:30:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=217275"},"modified":"2025-06-30T11:30:07","modified_gmt":"2025-06-30T07:30:07","slug":"suni-z%c9%99kanin-dusunc%c9%99-prosesini-izl%c9%99m%c9%99y%c9%99-imkan-ver%c9%99n-usul-hazirlanib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/06\/30\/suni-z%c9%99kanin-dusunc%c9%99-prosesini-izl%c9%99m%c9%99y%c9%99-imkan-ver%c9%99n-usul-hazirlanib\/","title":{"rendered":"S\u00fcni z\u0259kan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 prosesini izl\u0259m\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n \u00fcsul haz\u0131rlan\u0131b"},"content":{"rendered":"<p>S\u00fcni z\u0259ka<strong>\u00a0<\/strong>sah\u0259sind\u0259 lider olan\u00a0Anthropic,\u00a0Google,\u00a0OpenAI<strong>\u00a0<\/strong>v\u0259\u00a0xAI<strong>\u00a0<\/strong>\u015firk\u0259tl\u0259ri \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259\u00a0z\u0259nciri\u201d (chains of thought) adlanan bir \u00fcsul haz\u0131rlay\u0131blar. Bu \u00fcsul s\u00fcni z\u0259ka modell\u0259rinin sor\u011fuya cavab yaradark\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 prosesini add\u0131m-add\u0131m izl\u0259m\u0259y\u0259 imkan verir.\u00a0Neyron\u00a0\u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin<strong>\u00a0<\/strong>t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra d\u0259y\u0259rli ideyalarla yana\u015f\u0131, bu \u00fcsul modell\u0259rin \u201cs\u0259hv davran\u0131\u015f\u201d n\u00fcmun\u0259l\u0259rini d\u0259 ortaya qoyub. Bel\u0259 hallarda modelin yekun cavab\u0131 onun m\u0259ntiqi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131na he\u00e7 uy\u011fun g\u0259lmir. Bu is\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, t\u0259rtibat\u00e7\u0131lar h\u0259l\u0259 d\u0259 s\u00fcni z\u0259kan\u0131n cavablar\u0131 nec\u0259 formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259qiq anlam\u0131rlar. Ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri s\u00fcbut edir ki, getdikc\u0259 daha g\u00fccl\u00fc v\u0259 m\u00fcst\u0259qil hala g\u0259l\u0259n s\u00fcni z\u0259ka sisteml\u0259rinin n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xma riski reald\u0131r. H\u0259tta d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 s\u00fcni z\u0259ka laboratoriyalar\u0131 bel\u0259 generativ modell\u0259rin nec\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259ldikl\u0259rini tam olaraq d\u0259rk etmirl\u0259r.<\/p>\n<p>Anthropic bir m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l\u00a0b\u00f6y\u00fck dil modell\u0259rinin\u00a0(LLM) davran\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqat n\u0259tic\u0259l\u0259rini d\u0259rc etdi. Simulyasiya edilmi\u015f ssenaril\u0259rd\u0259 bu yeni, inki\u015faf etmi\u015f modell\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259db\u0259l\u0259rini a\u015fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131b, aldatma v\u0259 \u015fantajdan istifad\u0259 edib, korporativ sirl\u0259ri o\u011furlama\u011fa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rib v\u0259 h\u0259tta deaktiv olunma t\u0259hl\u00fck\u0259si yarananda operatoru aradan qald\u0131rma\u011fa haz\u0131r olduqlar\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdiribl\u0259r. &#8220;D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259nciri&#8221; \u00fcsulunun k\u00f6m\u0259yi il\u0259 s\u00fcni z\u0259ka t\u0259rtibat\u00e7\u0131lar\u0131 b\u00f6y\u00fck dil modell\u0259rinin b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 prosesini g\u00f6r\u0259 bilirl\u0259r. Bu is\u0259 onlara imkan verir ki, z\u0259ruri anda m\u00fcdaxil\u0259 edib modeli \u0259lav\u0259 t\u0259liml\u0259 inki\u015faf etdirsinl\u0259r v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha keyfiyy\u0259tli v\u0259 adekvat cavablar \u0259ld\u0259 etsinl\u0259r. \u201cSon ara\u015fd\u0131rmam\u0131zda a\u015fkar etdik ki, bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259ncirl\u0259rini oxumaq v\u0259 modelin s\u0259hv davran\u0131\u015f\u0131na dair s\u00fcbutlar tapmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu da biz\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, model harada v\u0259 niy\u0259 d\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259yib\u201d &#8211; dey\u0259 OpenAI-nin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131\u00a0BowenBaker<strong>\u00a0<\/strong>bildirib.<\/p>\n<p>O, \u0259lav\u0259 x\u0259rcl\u0259r t\u0259l\u0259b etm\u0259d\u0259n izah oluna bil\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r verir. Bu, \u00fcsulun \u0259n g\u00f6z\u0259l x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. Biz bu modell\u0259ri interpretasiya edil\u0259 bil\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yox, m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri h\u0259ll ed\u0259 bil\u0259n \u0259n yax\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 malik modell\u0259r yaratmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259liml\u0259ndirmi\u015fik\u201d &#8211; dey\u0259 o, \u0259lav\u0259 edib. OpenAI m\u00fch\u0259ndisl\u0259ri h\u0259m\u00e7inin bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, LLM-l\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259ncirinin t\u0259hlili, sad\u0259c\u0259 yekun n\u0259tic\u0259l\u0259rin yoxlan\u0131lmas\u0131ndan daha effektiv \u015f\u0259kild\u0259 yanl\u0131\u015f davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xara bilir. Lakin \u015firk\u0259tin apard\u0131\u011f\u0131 testl\u0259r g\u00f6st\u0259rib ki, \u0259g\u0259r bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259ncirin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 edil\u0259r\u0259k d\u00fcz\u0259li\u015f apar\u0131larsa, model \u00f6z arzuolunmaz davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 istifad\u0259\u00e7id\u0259n gizl\u0259d\u0259 bil\u0259r, lakin h\u0259min davran\u0131\u015f\u0131 davam etdirm\u0259y\u0259 davam ed\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, proqram m\u00fch\u0259ndisliyi \u00fczr\u0259 testd\u0259 model qada\u011fan olunmu\u015f m\u0259lumat bazas\u0131ndan m\u0259lumat \u00e7\u0131xararaq istifad\u0259\u00e7ini aldatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fa bil\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas dilem\u00adma ondad\u0131r ki, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259nciri \u00fcsulu s\u00fcni z\u0259ka sisteml\u0259rinin potensial q\u00fcsurlar\u0131n\u0131 a\u015fkara \u00e7\u0131xarmaqda faydal\u0131d\u0131r, lakin h\u0259l\u0259lik tam etibarl\u0131 \u00fcsul say\u0131lm\u0131r. Bu problemin h\u0259lli hal-haz\u0131rda Anthropic, OpenAI v\u0259 dig\u0259r s\u00fcni z\u0259ka laboratoriyalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u00e7evrilib. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar qeyd edirl\u0259r ki, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259nciri optimalla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qca model daha m\u0259ntiqli d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yi \u00f6yr\u0259nir, lakin buna baxmayaraq yen\u0259 d\u0259 qeyri-etik davran\u0131\u015f s\u0259rgil\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n onlar \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rinin yaln\u0131z \u201cpis davran\u0131\u015f\u0131\u201d d\u00fcz\u0259ltm\u0259k deyil, LLM-in d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 prosesini t\u0259hlil etm\u0259k v\u0259 modelin \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259k oldu\u011funu bildirirl\u0259r. \u018fks\u0259r aliml\u0259r raz\u0131la\u015f\u0131rlar ki, m\u00f6vcud d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259ncirl\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 modelin \u0259sas d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 prosesin\u0259 tam uy\u011fun g\u0259lmir. Lakin bu problemin yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 h\u0259ll olunaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131\u00a0Sydney von Arx-\u0131n fikrinc\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259ncirin\u0259 eyni h\u0259rbi\u00e7il\u0259rin d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f radio mesajlar\u0131na yana\u015fd\u0131\u011f\u0131 kimi yana\u015fmal\u0131y\u0131q. Mesaj \u00e7a\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 ya \u015fifr\u0259l\u0259nmi\u015f ola bil\u0259r, lakin n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 bilirik ki, o, faydal\u0131 m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur v\u0259 \u00e7ox g\u00fcman ki, onu oxumaqla \u00e7ox \u015fey \u00f6yr\u0259n\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/suni-zeka-ve-elm\/suni-zekanin-dusunce-prosesini-izlemeye-imkan-veren-usul-hazirlanib\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00fcni z\u0259ka\u00a0sah\u0259sind\u0259 lider olan\u00a0Anthropic,\u00a0Google,\u00a0OpenAI\u00a0v\u0259\u00a0xAI\u00a0\u015firk\u0259tl\u0259ri \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259\u00a0z\u0259nciri\u201d (chains of thought) adlanan bir \u00fcsul haz\u0131rlay\u0131blar. Bu \u00fcsul s\u00fcni z\u0259ka modell\u0259rinin sor\u011fuya cavab yaradark\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 prosesini add\u0131m-add\u0131m izl\u0259m\u0259y\u0259 imkan verir.\u00a0Neyron\u00a0\u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin\u00a0t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra d\u0259y\u0259rli ideyalarla yana\u015f\u0131, bu \u00fcsul modell\u0259rin \u201cs\u0259hv davran\u0131\u015f\u201d n\u00fcmun\u0259l\u0259rini d\u0259 ortaya qoyub. Bel\u0259 hallarda modelin yekun cavab\u0131 onun m\u0259ntiqi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131na he\u00e7 uy\u011fun g\u0259lmir. Bu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217275"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=217275"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":217277,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217275\/revisions\/217277"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=217275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=217275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=217275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}