{"id":217414,"date":"2025-07-17T14:00:24","date_gmt":"2025-07-17T10:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=217414"},"modified":"2025-07-17T14:00:26","modified_gmt":"2025-07-17T10:00:26","slug":"yer%c9%99-h%c9%99r-14-d%c9%99qiq%c9%99d%c9%99n-bir-kosmosdan-radiosiqnal-g%c9%99lir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/07\/17\/yer%c9%99-h%c9%99r-14-d%c9%99qiq%c9%99d%c9%99n-bir-kosmosdan-radiosiqnal-g%c9%99lir\/","title":{"rendered":"Yer\u0259 h\u0259r 14 d\u0259qiq\u0259d\u0259n bir kosmosdan radiosiqnal g\u0259lir"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r d\u0259rin kosmosdan g\u0259l\u0259n\u00a0radio\u015f\u00fcalanman\u0131n\u00a0m\u0259n\u015f\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, lakin h\u0259tta \u0259vv\u0259ll\u0259r \u0259n m\u00fcmk\u00fcn hesab edil\u0259n n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r bel\u0259 a\u015fkarlanm\u0131\u015f siqnal\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 izah ed\u0259 bilmir. Astronomlar Yer\u0259 h\u0259r 14 d\u0259qiq\u0259d\u0259n bir \u00e7atan\u00a0radiosiqnallar a\u015fkar edibl\u0259r. Son ill\u0259rd\u0259 ox\u015far d\u00f6vriy\u0259 malik bir ne\u00e7\u0259 radio m\u0259nb\u0259 a\u015fkarlansa da, bu m\u0259nb\u0259 siqnal\u0131n ekstremal polyarizasiyas\u0131 v\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si il\u0259 dig\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259nir. Yeni radiosiqnal \u201cuzun d\u00f6vrl\u00fcradiotransiyent\u201d kimi tan\u0131n\u0131r v\u0259 CHIME J1634+44adland\u0131r\u0131l\u0131b. Lakin bu siqnal, eyni kateqoriyaya aid dig\u0259r d\u0259rin kosmos siqnallar\u0131na b\u0259nz\u0259mir. \u201cUzun d\u00f6vrl\u00fc radiotransiyentl\u0259r\u201d termini, f\u0131rlanma d\u00f6vr\u00fc bir ne\u00e7\u0259 d\u0259qiq\u0259d\u0259n bir ne\u00e7\u0259 saata q\u0259d\u0259r olan v\u0259 g\u00fccl\u00fc maqnit sah\u0259l\u0259rin\u0259 malik yeni n\u00f6v d\u00f6vri radio\u015f\u00fca m\u0259nb\u0259l\u0259rini ifad\u0259 edir.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r bel\u0259 radiosiqnallar\u0131n \u00e7ox g\u00fccl\u00fc maqnit sah\u0259l\u0259rin\u0259 malik f\u0131rlanan\u00a0neytron\u00a0ulduzlar maqnetarlar v\u0259 ya a\u011f c\u0131rtdan\u00a0ulduzlar t\u0259r\u0259find\u0259n yay\u0131la bil\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, onlar\u0131n \u0259sl t\u0259bi\u0259ti h\u0259l\u0259 d\u0259 ayd\u0131n deyil. \u0130ndiy\u0259d\u0259k astronomlar c\u0259mi 10 bel\u0259 uzun d\u00f6vrl\u00fc radiotransiyent a\u015fkar edibl\u0259r. Aliml\u0259rin fikrinc\u0259, onlardan ikisi q\u0131rm\u0131z\u0131 c\u0131rtdan tipli ulduzla c\u00fct sistemd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n a\u011f c\u0131rtdan ulduzlard\u0131r. Lakin dig\u0259r siqnallar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n CHIME J1634+44, bu c\u00fcr izahla uy\u011fun g\u0259lmir. Bu radiosiqnal ilk d\u0259f\u0259 2022-ci ilin oktyabr\u0131nda qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b, lakin h\u0259min vaxt yaln\u0131z bir radiosiqnal m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmu\u015fdu. Son 3 il \u0259rzind\u0259 astronomlar bu m\u0259nb\u0259d\u0259n 89 radiosiqnal qeyd\u0259 al\u0131blar.<\/p>\n<p>CHIME J1634+44 siqnal\u0131n\u0131n m\u0259nb\u0259yi bizim qalaktikam\u0131zda yerl\u0259\u015fir v\u0259 \u0259ks\u0259r dig\u0259r uzun d\u00f6vrl\u00fc radiotransiyentl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, S\u00fcd Yolu qalaktikas\u0131n\u0131n s\u0131x ulduzlarla dolu hiss\u0259sind\u0259 deyil. Radiosiqnal\u0131n m\u00f6vqeyi il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u0259n yegan\u0259 namiz\u0259d obyekt is\u0259 perspektivli m\u0259nb\u0259 hesab olunmur. \u018fks\u0259r hallarda radiosiqnallar 70 d\u0259qiq\u0259lik d\u00f6vrl\u0259rl\u0259 g\u0259lirdi, lakin b\u0259z\u0259n bu siqnallar aras\u0131nda c\u0259mi 14 d\u0259qiq\u0259lik fasil\u0259 olurdu. Aliml\u0259r radio\u015f\u00fcalanman\u0131n s\u0259b\u0259bini tam ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259s\u0259l\u0259r v\u0259 bu siqnal\u0131n hans\u0131 ulduzdan g\u0259ldiyini d\u0259qiq bilm\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, ehtimal olunur ki, radiosiqnal\u0131n m\u0259nb\u0259yi ikili ulduz sistemind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Bu sistemin, \u00e7ox g\u00fcman ki, adi bir ulduzla a\u011f c\u0131rtdan v\u0259 ya neytron ulduzu (pulsar tipli) aras\u0131nda oldu\u011fu g\u00fcman edilir.<\/p>\n<p>Aliml\u0259ri t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259n m\u0259qam CHIME J1634+44 radiosiqnal\u0131n\u0131n dem\u0259k olar ki, 100%-lik dair\u0259vi polyarizasiyaya malik olmas\u0131 v\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259sidir. \u0130\u015f\u0131q g\u00fccl\u00fc maqnit sah\u0259sind\u0259 yay\u0131ld\u0131qda dair\u0259vi polyarizasiya qazana bil\u0259r, lakin bu, ad\u0259t\u0259n yaln\u0131z qeyd olunan fotonlar\u0131n bir hiss\u0259sin\u0259 aiddir. Yax\u0131n 100%-lik polyarizasiyan\u0131 izah etm\u0259k is\u0259 olduqca \u00e7\u0259tindir. Daha da q\u0259rib\u0259 olan odur ki, radiosiqnallar aras\u0131ndak\u0131 zaman, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bir q\u0259d\u0259r q\u0131sal\u0131r &#8211; bu is\u0259 siqnal m\u0259nb\u0259yinin s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259sin\u0259 i\u015far\u0259 edir. T\u0259dqiqat\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259ri ehtimal edirl\u0259r ki, m\u00fc\u015fayi\u0259t\u00e7i ulduzdan \u00e7\u0131xan madd\u0259 a\u011f c\u0131rtdan v\u0259 ya neytron ulduzunun \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 m\u0259hz bu obyektl\u0259r \u015f\u00fcalanman\u0131n \u0259n m\u00fcmk\u00fcn m\u0259nb\u0259yi hesab olunur. N\u0259tic\u0259d\u0259 is\u0259 qeyri-adi radio\u015f\u00fcalanma ba\u015f verir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/texnologiya-xeberleri\/yere-her-14-deqiqeden-bir-kosmosdan-radiosiqnal-gelir\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r d\u0259rin kosmosdan g\u0259l\u0259n\u00a0radio\u015f\u00fcalanman\u0131n\u00a0m\u0259n\u015f\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, lakin h\u0259tta \u0259vv\u0259ll\u0259r \u0259n m\u00fcmk\u00fcn hesab edil\u0259n n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r bel\u0259 a\u015fkarlanm\u0131\u015f siqnal\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 izah ed\u0259 bilmir. Astronomlar Yer\u0259 h\u0259r 14 d\u0259qiq\u0259d\u0259n bir \u00e7atan\u00a0radiosiqnallar a\u015fkar edibl\u0259r. Son ill\u0259rd\u0259 ox\u015far d\u00f6vriy\u0259 malik bir ne\u00e7\u0259 radio m\u0259nb\u0259 a\u015fkarlansa da, bu m\u0259nb\u0259 siqnal\u0131n ekstremal polyarizasiyas\u0131 v\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si il\u0259 dig\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259nir. Yeni radiosiqnal \u201cuzun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217414"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=217414"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217414\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":217416,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217414\/revisions\/217416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=217414"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=217414"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=217414"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}