{"id":217583,"date":"2025-08-15T14:38:34","date_gmt":"2025-08-15T10:38:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=217583"},"modified":"2025-08-15T14:38:39","modified_gmt":"2025-08-15T10:38:39","slug":"suni-intellekt-n%c9%99-vaxt-harada-v%c9%99-nec%c9%99-faydalidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/08\/15\/suni-intellekt-n%c9%99-vaxt-harada-v%c9%99-nec%c9%99-faydalidir\/","title":{"rendered":"S\u00fcni intellekt n\u0259 vaxt, harada v\u0259 nec\u0259 faydal\u0131d\u0131r?"},"content":{"rendered":"<p>T\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7 il \u0259vv\u0259l \u201cChatGPT\u201d t\u0259qdim olunduqdan sonra s\u00fcni intellekt (AI) texnologiyalar\u0131n\u0131n t\u0259hsil\u0259 t\u0259siri geni\u015f m\u00fczakir\u0259 olunma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259, \u0259sas\u0259n, bu suala cavab axtar\u0131l\u0131rd\u0131: s\u00fcni z\u0259ka f\u0259rdi t\u0259hsil \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131ml\u0131 al\u0259tdir, yoxsa akademik \u201cvicdans\u0131zl\u0131\u011fa\u201d aparan yoldur?<\/p>\n<p>B\u0259zi t\u0259hsil m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri hesab edirl\u0259r ki, s\u00fcni intellektd\u0259n istifad\u0259 t\u0259nqidi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 qabiliyy\u0259tinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olacaq. Onlar\u0131n arqumentin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259hsilalanlar s\u00fcni intellekt al\u0259tl\u0259rind\u0259n \u00e7ox erk\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rl\u0259rs\u0259, onlar t\u0259nqidi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 problem h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 inki\u015faf etdir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 texniki universitetl\u0259rind\u0259n olan Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutu (MIT) m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 s\u00fcni intellekt al\u0259tl\u0259rinin istifad\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma d\u0259rc edib. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r s\u00fcni intellektd\u0259n m\u0259kt\u0259b t\u0259hsilind\u0259 hans\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olundu\u011fu, generativ neyron \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r AI texnologiyalar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259hsil\u0259 nec\u0259 t\u0259sir etdiyi, m\u00fc\u0259lliml\u0259r v\u0259 m\u0259kt\u0259b r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin bununla ba\u011fl\u0131 n\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallara cavab axtar\u0131blar.<\/p>\n<p>MIT Media Laboratoriyas\u0131 Bostonda 18-39 ya\u015f aras\u0131nda olan 54 n\u0259f\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b. Burada insanlar \u00fc\u00e7 qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcb: birinci qrup esse yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cGPT\u201dd\u0259n, ikinci qrup \u201cGoogle\u201d axtar\u0131\u015f sistemind\u0259n istifad\u0259 edib. Dig\u0259r qrup is\u0259 essel\u0259rini texnologiyan\u0131n yard\u0131m\u0131 olmadan yaz\u0131b. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u0259laq\u0259 v\u0259 idrak prosesl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn EEQ-d\u0259n (Elektroensefaloqrafiya v\u0259 ya EEQ \u2014nevroloji m\u00fcayin\u0259 metodudur-red.) istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k onlar\u0131n beyin f\u0259aliyy\u0259tini izl\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n<p>MIT \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cGPT\u201d istifad\u0259 ed\u0259nl\u0259rin beyin f\u0259aliyy\u0259ti \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 olub. Bu da idrak qabiliyy\u0259tinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u201cGPT\u201d istifad\u0259\u00e7il\u0259ri s\u00fcni intellekt al\u0259tin\u0259 \u00e7ox etibar etdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259krarlanan v\u0259 daha az orijinal m\u0259zmun yarad\u0131blar.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 \u0259saslanan m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r deyir ki, esse yazmaq kimi tap\u015f\u0131r\u0131qlar \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcni intellekt\u0259 etibar etm\u0259k t\u0259nqidi t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn v\u0259 yadda\u015f inteqrasiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na mane ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar son m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n rollar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. \u00d6z beynind\u0259n yazan qrup s\u00fcni intellektd\u0259n, AI-d\u0259n istifad\u0259 ed\u0259nl\u0259r is\u0259 \u00f6z bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 esse yazmal\u0131 olublar.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259c\u0259 AI-d\u0259n istifad\u0259 edib sonra essesini \u00f6z\u00fc yazan qrupun n\u0259tic\u0259l\u0259ri olduqca z\u0259if olub. M\u00fc\u0259llifl\u0259r iddia edirl\u0259r ki, bu, s\u00fcni intellektd\u0259n uzun m\u00fcdd\u0259t istifad\u0259nin i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n koqnitiv bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259tdiyini n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, s\u00fcni intellektd\u0259n n\u0259 vaxt, harada v\u0259 nec\u0259 istifad\u0259 olunaca\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259k uzunm\u00fcdd\u0259tli u\u011furun v\u0259 bacar\u0131qlar\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n a\u00e7ar\u0131d\u0131r. \u0130ndiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r t\u0259nqidi v\u0259 yarad\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yi, probleml\u0259ri h\u0259ll etm\u0259yi bacarmal\u0131d\u0131r. Bununla bel\u0259, AI bu anlay\u0131\u015flar\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259, s\u00fcni intellekt haz\u0131rda \u0259n \u00e7ox proqram t\u0259minat\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 dizayn\u0131 sah\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259dris prosesin\u0259 yana\u015fman\u0131 d\u0259yi\u015fir, y\u0259ni pe\u015f\u0259karlar art\u0131q AI al\u0259tl\u0259rind\u0259n g\u00fcnd\u0259lik istifad\u0259 edirl\u0259r. MIT m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri \u0259ks\u0259r m\u0259kt\u0259b f\u0259nl\u0259ri, x\u00fcsus\u0259n sosial v\u0259 humanitar elml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcni intellektin t\u0259sirinin o q\u0259d\u0259r d\u0259 g\u00fccl\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131rlar. M\u00fc\u0259llifl\u0259r vur\u011fulay\u0131rlar ki, s\u00fcni intellekt al\u0259tl\u0259ri h\u0259l\u0259 d\u0259 bir \u00e7ox sah\u0259d\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 tarix v\u0259 ya ingilis dili sah\u0259sind\u0259 y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tli i\u015f n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259yib. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131 bu f\u0259nl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 inteqrasiya etm\u0259y\u0259 ehtiyac yoxdur. Haz\u0131rda s\u00fcni intellekt bu sah\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259hdud rol oynay\u0131r. Onun geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259tbiqi bel\u0259 f\u0259nl\u0259rin t\u0259drisin\u0259 effektiv t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>MIT m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 generativ s\u00fcni intellekt\u0259 \u0259saslanan m\u0259hsullar\u0131 t\u0259tbiq ed\u0259rk\u0259n onlar\u0131n effektivliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259lav\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131lana q\u0259d\u0259r ehtiyatl\u0131 olma\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edir. Onlar bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, indiy\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcni intellekt h\u0259ll\u0259ri t\u0259hsild\u0259 h\u0259r hans\u0131 inqilabi d\u0259yi\u015fiklik potensial\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259yib. \u00d6yr\u0259nm\u0259k prosesi ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 sinif otaqlar\u0131nda m\u00fc\u0259llim v\u0259 \u015fagird aras\u0131nda ba\u015f verir.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, t\u0259dqiqat m\u00fc\u0259llifl\u0259ri f\u0259rdi s\u00fcni intellekt al\u0259tl\u0259ri il\u0259 eksperimentl\u0259rd\u0259n imtina etm\u0259m\u0259yi, onlara m\u00fc\u0259llim v\u0259 t\u0259hsilalanlar\u0131n mara\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq etm\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. M\u00fc\u0259lliml\u0259rin bu g\u00fcn m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 generativ s\u00fcni intellektd\u0259n istifad\u0259 etdiyi m\u0259qs\u0259dl\u0259r aras\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar vur\u011fulan\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>T\u0259dris materiallar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 f\u0259rdil\u0259\u015fdirilm\u0259si. Buraya ev tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif versiyalar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, laboratoriya t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259limatlar v\u0259 \u0259yani v\u0259saitl\u0259r daxildir.<\/li>\n<li>S\u00fcr\u0259tli prototipl\u0259\u015fdirm\u0259. B\u0259zi m\u00fc\u0259lliml\u0259r \u015fagirdl\u0259rini \u00f6z layih\u0259 i\u015fl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015flan\u011f\u0131c n\u00f6qt\u0259si kimi AI m\u0259zmunundan istifad\u0259y\u0259 t\u0259\u015fviq edirl\u0259r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu \u015f\u0259b\u0259k\u0259nin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 material yaln\u0131z eskiz ola bil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u0259hsilalanlar\u0131 c\u0259lb etm\u0259k v\u0259 icma yaratmaq. B\u0259zi m\u00fc\u0259lliml\u0259r bildirir ki, onlar \u015fagirdl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0131naqlarla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini g\u00fccl\u0259ndiribl\u0259r.<\/li>\n<li>T\u0259hsilalanlar\u0131n m\u00fcst\u0259qil i\u015fin\u0259 d\u0259st\u0259k. Generativ s\u00fcni intellekt \u201claboratoriya k\u00f6m\u0259k\u00e7isi\u201d kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hsilalanlara g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r ver\u0259 bil\u0259r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>T\u0259dqiqat h\u0259m\u00e7inin AI-nin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 plagiat kimi b\u0259zi \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri d\u0259 vur\u011fulay\u0131r. Bel\u0259 probleml\u0259ri minimuma endirm\u0259k v\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259ri s\u00fcni intellektd\u0259n s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259y\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu sah\u0259d\u0259 yaln\u0131z r\u0259smi t\u0259limatlardan istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Bu c\u00fcr s\u0259n\u0259dl\u0259r AI-nin nec\u0259 i\u015fl\u0259diyini, onun t\u0259hsil \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fck v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rini t\u0259svir edir. Amerikal\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259r \u00f6zl\u0259ri d\u0259 i\u015fl\u0259rind\u0259 generativ s\u00fcni intellekt\u0259 \u0259saslanan ChatGPT v\u0259 dig\u0259r vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259smirl\u0259r.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rma m\u00fc\u0259llifl\u0259ri qeyd edir ki, koqnitiv bacar\u0131qlar\u0131n azalmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcni intellekt\u0259 hans\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259rin y\u00fckl\u0259n\u0259 bil\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259k, hans\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n \u0259sl yarad\u0131c\u0131l\u0131q v\u0259 t\u0259nqidi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259l\u0259b etdiyini anlamaq q\u0259d\u0259r vacibdir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/muallim.edu.az\/news\/suni-intellekt-ne-vaxt-harada-ve-nece-faydalidir-6899a25d828edf4c2299786a\">muallim.edu.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7 il \u0259vv\u0259l \u201cChatGPT\u201d t\u0259qdim olunduqdan sonra s\u00fcni intellekt (AI) texnologiyalar\u0131n\u0131n t\u0259hsil\u0259 t\u0259siri geni\u015f m\u00fczakir\u0259 olunma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259, \u0259sas\u0259n, bu suala cavab axtar\u0131l\u0131rd\u0131: s\u00fcni z\u0259ka f\u0259rdi t\u0259hsil \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131ml\u0131 al\u0259tdir, yoxsa akademik \u201cvicdans\u0131zl\u0131\u011fa\u201d aparan yoldur? B\u0259zi t\u0259hsil m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri hesab edirl\u0259r ki, s\u00fcni intellektd\u0259n istifad\u0259 t\u0259nqidi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 qabiliyy\u0259tinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olacaq. Onlar\u0131n arqumentin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259hsilalanlar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217583"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=217583"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217583\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":217585,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217583\/revisions\/217585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=217583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=217583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=217583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}