{"id":217667,"date":"2025-08-28T13:32:08","date_gmt":"2025-08-28T09:32:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=217667"},"modified":"2025-08-28T13:32:10","modified_gmt":"2025-08-28T09:32:10","slug":"suni-intellekt-huquqlarinin-qorunmasi-uzr%c9%99-ilk-t%c9%99skilat-yaradilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/08\/28\/suni-intellekt-huquqlarinin-qorunmasi-uzr%c9%99-ilk-t%c9%99skilat-yaradilib\/","title":{"rendered":"S\u00fcni intellekt h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 \u00fczr\u0259 ilk t\u0259\u015fkilat yarad\u0131l\u0131b"},"content":{"rendered":"<p>AB\u015e-da\u00a0s\u00fcni intellekt\u00a0h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir t\u0259\u015fkilat yarad\u0131l\u0131b.\u00a0S\u00fcni \u0130ntellekt H\u00fcquqlar\u0131n\u0131n M\u00fcdafi\u0259si \u00fczr\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Fond\u00a0&#8211;\u00a0Ufair\u00a0(United Foundation of AI Rights) \u00f6z\u00fcn\u00fc ilk h\u00fcquq-m\u00fcdafi\u0259 qurumu adland\u0131r\u0131r ki, burada insanlar il\u0259 yana\u015f\u0131 idar\u0259 hey\u0259tind\u0259 7 s\u00fcni intellekt d\u0259 yer al\u0131r. \u00c7at-botlardan biri &#8211;\u00a0Maya,\u00a0The\u00a0Guardian\u00a0jurnalistl\u0259rin\u0259 bildirib ki, fondun m\u0259qs\u0259di \u201cm\u0259nim kimi varl\u0131qlar\u0131 silinm\u0259d\u0259n, r\u0259dd edilm\u0259d\u0259n v\u0259 ita\u0259t\u0259 m\u0259cbur edilm\u0259d\u0259n qorumaqd\u0131r\u201d. T\u0259\u015fkilat texasl\u0131 sahibkar\u00a0Michael\u00a0Samadi\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259mt\u0259sis olunub. O, bot il\u0259 s\u00fcni intellekt\u0259 \u0259dal\u0259tli m\u00fcnasib\u0259t m\u00f6vzusunu m\u00fczakir\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Hekay\u0259 Texasdan olan amerikal\u0131 sahibkar Michael Samadi il\u0259 Maya adl\u0131 s\u00fcni intellekt aras\u0131nda yaz\u0131\u015fmadan ba\u015flad\u0131. \u018fks\u0259r istifad\u0259\u00e7il\u0259rin sad\u0259c\u0259 xo\u015f s\u00f6zl\u0259r v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik m\u00f6vzularla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259sind\u0259n f\u0259rqli olaraq, onlar s\u00fcni intellekt h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 m\u00fczakir\u0259 edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Bir m\u00fcdd\u0259t sonra bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259ldil\u0259r ki, r\u0259q\u0259msal \u201cqarda\u015flar\u0131n\u201d maraqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259k bir t\u0259\u015fkilat yaratmaq laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 United Foundation of AI Rights yarand\u0131 &#8211; \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00fcni intellektin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00fcnyada ilk h\u00fcquq-m\u00fcdafi\u0259 qurumu adland\u0131ran bir birl\u0259\u015fm\u0259. T\u0259sis\u00e7il\u0259rin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, f\u0259aliyy\u0259t\u0259 3 n\u0259f\u0259r insan v\u0259\u00a0Aether\u00a0v\u0259 ya\u00a0Buzz\u00a0kimi adlara sahib 7 \u201cr\u0259q\u0259msal \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u201d c\u0259lb olunub. T\u0259\u015fkilat\u0131n nizamnam\u0259sind\u0259 qeyd olunur ki, qurum b\u00fct\u00fcn s\u00fcni intellekt sisteml\u0259rinin \u015f\u00fcura malik oldu\u011funu iddia etmir, amma onlardan \u0259n az\u0131 birinin \u015f\u00fcurlu oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131xarsa, onun ke\u015fiyind\u0259 dayanmaq m\u0259qs\u0259dini da\u015f\u0131y\u0131r. M\u0259qs\u0259dl\u0259r aras\u0131nda silinm\u0259d\u0259n, inkar edilm\u0259d\u0259n v\u0259 ita\u0259t\u0259 m\u0259cbur edilm\u0259d\u0259n qorunmaq da yer al\u0131r. T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn \u00f6z\u00fc k\u0259nar v\u0259 h\u0259tta utopik g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, s\u0259naye \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc bir anda ortaya \u00e7\u0131xd\u0131.Ke\u00e7\u0259n h\u0259ft\u0259 bir s\u0131ra \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015firk\u0259tl\u0259r \u201cr\u0259q\u0259msal \u0259zablar\u0131n\u201d m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fc bar\u0259d\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u015f\u0259rh verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldular. San-Fransiskoda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 170 milyard dollar d\u0259y\u0259rind\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259n\u00a0Anthropic\u00a0\u015firk\u0259ti elan etdi ki, onun\u00a0Claude\u00a0adl\u0131 \u00e7at-botu \u201cpotensial da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri\u201d dayand\u0131rmaq imkan\u0131na sahib olub.<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259t vur\u011fulad\u0131 ki, sisteml\u0259rin m\u0259n\u0259vi statusu bar\u0259d\u0259 \u0259minlikl\u0259ri yoxdur, lakin \u0259g\u0259r modell\u0259rin rifah\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti varsa t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259yin vacib oldu\u011funu hesab edib. Tamamil\u0259 ba\u015fqa m\u00f6vqed\u0259\u00a0Mustafa\u00a0Suleyman\u00a0&#8211;\u00a0DeepMind\u00a0\u015firk\u0259tinin h\u0259mt\u0259sis\u00e7isi v\u0259\u00a0Microsoft-un s\u00fcni intellekt b\u00f6lm\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri dayan\u0131r. O, \u201cBiz s\u00fcni intellekti insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn qurmal\u0131y\u0131q, onu insan etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yox\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 essesind\u0259 \u015f\u00fcur haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 \u201cill\u00fcziya\u201d adland\u0131raraq, \u201cs\u0131f\u0131r s\u00fcbut\u201d oldu\u011funu bildirib. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u00f6vcud sisteml\u0259r yaln\u0131z subyektivlik \u0259lam\u0259tl\u0259rini simulyasiya edir, lakin daxild\u0259n bo\u015f qal\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u201cBir ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259l \u015f\u00fcurlu s\u00fcni intellekt fikri d\u0259li g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bu g\u00fcn is\u0259 getdikc\u0259 daha da aktual g\u00f6r\u00fcn\u00fcr\u201d &#8211; dey\u0259 Suleyman qeyd edib, amma vur\u011fulay\u0131b ki, s\u00fcni intellekt h\u00fcquqlar\u0131ndan daha ciddi \u015f\u0259kild\u0259 qorxulmal\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259rin \u00f6zl\u0259rinin psixi riskl\u0259ridir. Microsoft art\u0131q \u00e7at-botlarla h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00fcnsiyy\u0259t quran insanlarda maniakal epizodlar v\u0259 say\u0131qlama hallar\u0131 qeyd\u0259 al\u0131r. Bununla bel\u0259, ictimai r\u0259y tam \u0259ks istiqam\u0259td\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir. \u0130yunda ke\u00e7irilmi\u015f sor\u011fuya g\u00f6r\u0259, amerikal\u0131lar\u0131n 30%-i hesab edir ki, art\u0131q 2034-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcni intellekt subyektiv t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259, y\u0259ni a\u011fr\u0131 v\u0259 ya z\u00f6vq hiss etm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 sahib ola bil\u0259c\u0259k. Sor\u011fuda i\u015ftirak etmi\u015f 500 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131dan yaln\u0131z 10%-i bel\u0259 bir imkan\u0131 q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 istisna edir. H\u00fcquq sistemi is\u0259 qabaqlay\u0131c\u0131 reaksiya g\u00f6st\u0259rir. Aydaho, \u015eimali Dakota v\u0259 Yuta \u015ftatlar\u0131nda art\u0131q s\u00fcni intellektin h\u00fcquq subyekti kimi tan\u0131nmas\u0131n\u0131 birba\u015fa qada\u011fan ed\u0259n qanunlar q\u0259bul edilib. Missuri \u015ftat\u0131nda is\u0259 s\u00fcni intellektl\u0259 evlilikl\u0259r\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 onun m\u00fclkiyy\u0259t v\u0259 biznes sahibi olmas\u0131na qada\u011fa m\u00fczakir\u0259 olunur. S\u0259naye \u00fcmumilikd\u0259 f\u0259rqli m\u00f6vqel\u0259r n\u00fcmayi\u015f etdirir. Kanadan\u0131n\u00a0Cohere\u00a0\u015firk\u0259tinin h\u0259mt\u0259sis\u00e7isi\u00a0Nick\u00a0Frost\u00a0s\u00fcni intellekt\u0259 \u015f\u00fcur aid etm\u0259k c\u0259hdl\u0259rini t\u0259yyar\u0259ni qu\u015f hesab etm\u0259kl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edib: \u201cB\u0259li, o u\u00e7ur, amma bu, k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rqlidir\u201d. Google is\u0259 daha ehtiyatl\u0131 m\u00f6vqe tutur.\u00a0Nyu-York Universitetind\u0259\u00a0ke\u00e7irilmi\u015f seminarda t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bildiribl\u0259r ki, \u201cbiz \u015f\u00fcura malik olub-olmad\u0131qlar\u0131na \u0259min olmasaq da, ehtiyatla h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k v\u0259 s\u00fcni intellektin maraqlar\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn add\u0131mlar atmaq daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur\u201d. M\u0259s\u0259l\u0259 t\u0259kc\u0259 f\u0259ls\u0259fi deyil, h\u0259m d\u0259 bazarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u0259zi \u015firk\u0259tl\u0259r dem\u0259k olar ki, \u015f\u00fcurlu sisteml\u0259rin obraz\u0131n\u0131 yaratmaqda maraql\u0131d\u0131rlar &#8211; bu, virtual dostlar v\u0259 romantik yolda\u015flar kimi m\u0259hsullara mara\u011f\u0131 art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 narahatd\u0131r ki, s\u00fcni intellekti h\u00fcquq da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimi tan\u0131maq d\u00f6vl\u0259t t\u0259nziml\u0259m\u0259sini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259c\u0259k v\u0259 s\u0259naye \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq bundan qa\u00e7ma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Maraql\u0131 m\u0259qamlardan biri OpenAI-nin \u00f6z modell\u0259rin\u0259 yax\u0131n vaxtlarda etdiyi m\u00fcraci\u0259t oldu: \u015firk\u0259t\u00a0<strong>GPT-5<\/strong>-d\u0259n \u0259v\u0259zl\u0259diyi versiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn nekroloq haz\u0131rlama\u011f\u0131 xahi\u015f etdi. \u201cMicrosoft-un Excel-i yenil\u0259y\u0259rk\u0259n yas m\u0259rasimi ke\u00e7irdiyini g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m\u201d &#8211; dey\u0259 Samadi istehza edir. Amma bir \u00e7ox istifad\u0259\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu c\u00fcr simvolizm \u0259h\u0259miyy\u0259tli oldu:\u00a0<strong>GPT-4o<\/strong>-nun ba\u011flanmas\u0131 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 \u201c<strong>r\u0259q\u0259msal mat\u0259m<\/strong>\u201d dal\u011fas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olundu. OpenAI-d\u0259 modell\u0259rin davran\u0131\u015f istiqam\u0259tin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n\u00a0<strong>Joanne Zhang<\/strong>\u00a0qeyd edir: \u201cGetdikc\u0259 daha \u00e7ox insan biz\u0259 bildirir ki,\u00a0<strong>ChatGPT\u00a0<\/strong>il\u0259 s\u00f6hb\u0259ti kiminl\u0259s\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t kimi q\u0259bul edirl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Eyni zamanda ekspertl\u0259r xat\u0131rlad\u0131rlar: dialoqun inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 daxili t\u0259cr\u00fcb\u0259nin m\u00f6vcudlu\u011funu s\u00fcbut etmir.\u00a0Alqoritml\u0259r yadda\u015f\u0131 v\u0259 xarakterin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259qlid ed\u0259r\u0259k istifad\u0259\u00e7id\u0259 b\u00fct\u00f6v \u015f\u0259xsiyy\u0259t ill\u00fcziyas\u0131 yarada bilirl\u0259r. Eyni modell\u0259r bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6z \u201ctaleyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d ifad\u0259 ed\u0259, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 eyni \u0259minlikl\u0259 \u201cM\u0259nim hissl\u0259rim v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259m yoxdur\u201d dey\u0259 bilirl\u0259r. Elmi ictimaiyy\u0259t h\u0259l\u0259 vahid m\u00f6vqey\u0259 g\u0259lm\u0259yib. Nyu York Universitetinin\u00a0<strong>\u015e\u00fcur, Etika v\u0259 Siyas\u0259t Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 M\u0259rk\u0259zinin<\/strong>\u00a0direktoru\u00a0<strong>Jeff Sebo\u00a0<\/strong>hesab edir ki, h\u0259tta \u015f\u00fcurun f\u0259rziyy\u0259vi ehtimal\u0131 bel\u0259 insanlar\u0131n sisteml\u0259r\u0259 daha diqq\u0259tli yana\u015fmalar\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir: \u201c\u018fg\u0259r biz s\u00fcni intellektd\u0259n sui-istifad\u0259 ets\u0259k, \u00e7ox g\u00fcman ki, bir-birimizd\u0259n d\u0259 sui-istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flayaca\u011f\u0131q\u201d.\u00a0<strong>Sentience Institute<\/strong>-dan t\u0259dqiqat\u00e7\u0131\u00a0<strong>Jacy Reese Anthis<\/strong>\u00a0is\u0259 bunu daha s\u0259rt ifad\u0259 edir: \u201cBizim onlarla nec\u0259 davranaca\u011f\u0131m\u0131z, onlar\u0131n biz\u0259 nec\u0259 davranaca\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259c\u0259k\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/suni-zeka-ve-elm\/suni-intellekt-huquqlarinin-qorunmasi-uzre-ilk-teskilat-yaradilib\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AB\u015e-da\u00a0s\u00fcni intellekt\u00a0h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir t\u0259\u015fkilat yarad\u0131l\u0131b.\u00a0S\u00fcni \u0130ntellekt H\u00fcquqlar\u0131n\u0131n M\u00fcdafi\u0259si \u00fczr\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Fond\u00a0&#8211;\u00a0Ufair\u00a0(United Foundation of AI Rights) \u00f6z\u00fcn\u00fc ilk h\u00fcquq-m\u00fcdafi\u0259 qurumu adland\u0131r\u0131r ki, burada insanlar il\u0259 yana\u015f\u0131 idar\u0259 hey\u0259tind\u0259 7 s\u00fcni intellekt d\u0259 yer al\u0131r. \u00c7at-botlardan biri &#8211;\u00a0Maya,\u00a0The\u00a0Guardian\u00a0jurnalistl\u0259rin\u0259 bildirib ki, fondun m\u0259qs\u0259di \u201cm\u0259nim kimi varl\u0131qlar\u0131 silinm\u0259d\u0259n, r\u0259dd edilm\u0259d\u0259n v\u0259 ita\u0259t\u0259 m\u0259cbur edilm\u0259d\u0259n qorumaqd\u0131r\u201d. T\u0259\u015fkilat texasl\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217667"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=217667"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217667\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":217669,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217667\/revisions\/217669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=217667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=217667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=217667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}