{"id":217895,"date":"2025-09-20T15:03:09","date_gmt":"2025-09-20T11:03:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=217895"},"modified":"2025-09-20T15:03:12","modified_gmt":"2025-09-20T11:03:12","slug":"dovl%c9%99t-suverenliyi-gunu-konstitusiya-v%c9%99-milli-dovl%c9%99tciliyin-muasir-strateji-m%c9%99rh%c9%99l%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/09\/20\/dovl%c9%99t-suverenliyi-gunu-konstitusiya-v%c9%99-milli-dovl%c9%99tciliyin-muasir-strateji-m%c9%99rh%c9%99l%c9%99si\/","title":{"rendered":"D\u00f6vl\u0259t Suverenliyi G\u00fcn\u00fc: Konstitusiya v\u0259 milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin m\u00fcasir strateji m\u0259rh\u0259l\u0259si"},"content":{"rendered":"<p>M\u00fcasir beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin sabitliyi, n\u00fcfuzu v\u0259 dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, onlar\u0131n h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259mliyind\u0259n v\u0259 suverenlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Suverenlik d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcst\u0259qilliyinin, milli irad\u0259sinin v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquqda subyekt kimi tan\u0131nmas\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricisidir. H\u00fcquqi baza is\u0259 bu m\u00fcst\u0259qilliyin qorunmas\u0131n\u0131n t\u0259minat\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda son ill\u0259rd\u0259 q\u0259bul edil\u0259n siyasi v\u0259 h\u00fcquqi q\u0259rarlar m\u0259hz bu iki konseptual anlay\u0131\u015f\u0131n \u2013 Konstitusiya v\u0259 suverenliyin v\u0259hd\u0259ti \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. 2025-ci ilin Prezident \u0130lham \u018fliyevin S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u201cKonstitusiya v\u0259 Suverenlik \u0130li\u201d elan olunmas\u0131 v\u0259 sentyabr\u0131n 20-d\u0259 D\u00f6vl\u0259t Suverenliyi G\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si bu istiqam\u0259td\u0259 strateji xarakterli add\u0131mlar s\u0131ras\u0131na daxildir. Bu q\u0259rarlar yaln\u0131z h\u00fcquqi-siyasi m\u0259zmun da\u015f\u0131m\u0131r, eyni zamanda, xalq\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259n, milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik f\u0259ls\u0259f\u0259sini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndir\u0259n v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00fcnvanlanan r\u0259mzi hadis\u0259l\u0259rdir.<\/p>\n<p><strong><a href=\"https:\/\/azertag.az\/xeber\/dovlet_suverenliyi_gunu_konstitusiya_ve_milli_dovletchiliyin_muasir_strateji_merhelesi-3755063\">Az\u0259rTac<\/a><\/strong>\u00a0\u201cKonstitusiya v\u0259 Suverenlik ili\u201d il\u0259 yana\u015f\u0131, D\u00f6vl\u0259t Suverenliyi G\u00fcn\u00fcn\u00fcn tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131: h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin b\u00fcn\u00f6vr\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 \u00fcmumxalq referendumu yolu il\u0259 q\u0259bul edilib. Bu, m\u00fcst\u0259qilliyini 1991-ci ild\u0259 yenid\u0259n b\u0259rpa etmi\u015f d\u00f6vl\u0259tin h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Referendumun n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, se\u00e7icil\u0259rin 86,1 faizi i\u015ftirak edib, onlar\u0131n 91,9 faizi Konstitusiyan\u0131n lehin\u0259 s\u0259s verib. Bu fakt Konstitusiyan\u0131n xalq irad\u0259sin\u0259 \u0259sasland\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 onun legitimliyini t\u0259sdiql\u0259yir. Konstitusiya 12 f\u0259sil, 5 b\u00f6lm\u0259 v\u0259 158 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir. Onun 2-ci f\u0259sil 7-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u201cdemokratik, h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi, unitar respublika\u201d kimi t\u0259sbit olunub. \u018fsas prinsipl\u0259r is\u0259 d\u00f6vl\u0259tin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, xalq\u0131n suverenliyi, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t, insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcd\u00fcr. Konstitusiya islahatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, 2002, 2009 v\u0259 2016-c\u0131 il d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, Konstitusiya statik s\u0259n\u0259d deyil, d\u00f6vr\u00fcn \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131na uy\u011funla\u015fan dinamik siyasi-h\u00fcquqi aktd\u0131r. 2025-ci ild\u0259 Konstitusiyan\u0131n q\u0259bulunun 30 illiyi qeyd olunur. Bu yubiley sad\u0259c\u0259 tarixi hadis\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Suverenlik &#8211; milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilikd\u0259 siyasi dayaqlar<\/strong><\/p>\n<p>Suverenlik d\u00f6vl\u0259tin beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 m\u00fcst\u0259qil subyekt kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k h\u00fcququ v\u0259 daxild\u0259 ali hakimiyy\u0259tin yegan\u0259 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmaq statusudur.<\/p>\n<ul>\n<li>1991-ci il 18 oktyabr \u2013 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t M\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda Konstitusiya Akt\u0131\u201d q\u0259bul edilib. Bu s\u0259n\u0259d \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qil h\u00fcquqi statusunu t\u0259sdiql\u0259yib.<\/li>\n<li>1993-c\u00fc ild\u0259 BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 Erm\u0259nistan qo\u015funlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 4 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edib (822, 853, 874, 884). Lakin onlar uzun m\u00fcdd\u0259t icra olunmay\u0131b.<\/li>\n<li>2020-ci il sentyabr\u0131n 27-d\u0259n \u2013 noyabr\u0131n 10-d\u0259k ba\u015f vermi\u015f 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan tarixi \u0259dal\u0259ti b\u0259rpa edib, \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min edib v\u0259 BMT q\u0259tnam\u0259l\u0259rinin icras\u0131n\u0131 faktiki olaraq h\u0259yata ke\u00e7irib.<\/li>\n<li>2023-c\u00fc il sentyabr\u0131n 19-20-d\u0259 lokal xarakterli antiterror t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qaraba\u011fda separat\u00e7\u0131 rejim l\u0259\u011fv olundu, qanunsuz silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r t\u0259rk-silah edildi, konstitusiya qurulu\u015fu b\u0259rpa olundu.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu faktlar s\u00fcbut edir ki, Az\u0259rbaycan yaln\u0131z formal h\u00fcquqi s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 deyil, praktiki siyasi v\u0259 h\u0259rbi add\u0131mlarla da \u00f6z suverenliyini t\u0259sdiql\u0259yib.<\/p>\n<p><strong>D\u00f6vl\u0259t Suverenliyi G\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2024-c\u00fc il sentyabr\u0131n 19-u tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 20 sentyabr D\u00f6vl\u0259t Suverenliyi G\u00fcn\u00fc elan edildi. Bu tarix Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir siyasi tarixind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si hesab olunur, \u00e7\u00fcnki 2023-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rind\u0259 tam suverenlik b\u0259rpa edilib. Bu g\u00fcn\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259ti \u00fc\u00e7 \u0259sas istiqam\u0259td\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r:<\/p>\n<p>Tarixi yadda\u015f: Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259srl\u0259rl\u0259 m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sinin r\u0259mzi.<\/p>\n<p>H\u00fcquqi aspekt: D\u00f6vl\u0259tin konstitusiya qurulu\u015funun b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rd\u0259 b\u0259rpa olunmas\u0131n\u0131n r\u0259smil\u0259\u015fdirilm\u0259si.<\/p>\n<p>Siyasi m\u0259na: Milli h\u0259mr\u0259yliyin g\u00fccl\u0259nm\u0259si, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik yolunun t\u0259nt\u0259n\u0259si.<\/p>\n<p><strong>Tarixi simvolizm v\u0259 2025-ci ilin x\u00fcsusi m\u0259na k\u0259sb etm\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>2025-ci il Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r, \u00e7\u00fcnki Konstitusiyan\u0131n q\u0259bulunun 30 illiyi qeyd edilir. Bundan ba\u015fqa, 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Q\u0259l\u0259b\u0259nin 5 illiyi tamam olur. H\u0259m\u00e7inin D\u00f6vl\u0259t Suverenliyi G\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sisind\u0259n sonra bu g\u00fcn ilk d\u0259f\u0259 r\u0259smi s\u0259viyy\u0259d\u0259 qeyd edil\u0259c\u0259k. Bu tarixi paralellik h\u0259m h\u00fcquqi, h\u0259m siyasi, h\u0259m d\u0259 ideoloji m\u00fcst\u0259vid\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2025-ci ilin \u201cKonstitusiya v\u0259 Suverenlik \u0130li\u201d elan olunmas\u0131 haqq\u0131nda S\u0259r\u0259ncam\u0131 t\u0259sad\u00fcfi deyil, strateji d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik konsepsiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>Geosiyasi kontekst v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi regional v\u0259 qlobal geosiyasi prosesl\u0259rl\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Va\u015finqton g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u2013 cari il avqustun 8-d\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev, Erm\u0259nistan\u0131n Ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan v\u0259 AB\u015e Prezidenti Donald Tramp\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 s\u00fclh b\u0259yannam\u0259si paraflan\u0131b. H\u0259m\u00e7inin Minsk qrupu v\u0259 onunla ba\u011fl\u0131 platformalar\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 olunub. \u201cTrump Route for International Peace and Prosperity\u201d (TRIPP) \u2013 Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi layih\u0259si elan edilib. Bu d\u0259hliz n\u0259qliyyat, enerji v\u0259 telekommunikasiya infrastrukturunu \u0259hat\u0259 ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>AB\u015e-Erm\u0259nistan Strateji \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q Xartiyas\u0131 \u2013 cari il yanvar\u0131n 14-d\u0259 Va\u015finqtonda imzalanm\u0131\u015f bu s\u0259n\u0259d regionda demokratik islahatlar, iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 suverenlik prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan yeni m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si yarad\u0131b. Az\u0259rbaycan bu prosesd\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f siyas\u0259t apararaq h\u0259m regional, h\u0259m d\u0259 qlobal miqyasda strateji t\u0259r\u0259fda\u015f statusunu m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirib. B\u00fct\u00fcn bu faktlar g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan\u0131n suverenliyi t\u0259kc\u0259 milli s\u0259rh\u0259dl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r m\u00fcst\u0259visind\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n m\u00fcasir siyasi tarixind\u0259 konstitusiya v\u0259 suverenlik anlay\u0131\u015flar\u0131 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik f\u0259ls\u0259f\u0259sinin \u0259sas s\u00fctunlar\u0131d\u0131r. Konstitusiya \u2013 h\u00fcquqi sabitliyin, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n t\u0259minat\u0131d\u0131r; Suverenlik \u2013 bu, sabitliyin siyasi t\u0259minat\u0131, d\u00f6vl\u0259tin beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 m\u00fcst\u0259qil subyekt kimi m\u00f6vqeyinin t\u0259sdiqidir. 2025-ci ilin \u201cKonstitusiya v\u0259 Suverenlik \u0130li\u201d elan olunmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin D\u00f6vl\u0259t Suverenliyi G\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik f\u0259ls\u0259f\u0259sinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f tarixi q\u0259rarlard\u0131r. Az\u0259rbaycan d\u00fcnyaya ayd\u0131n mesaj verir: \u201cMilli maraqlardan geriy\u0259 add\u0131m yoxdur. D\u00f6vl\u0259timizin g\u0259l\u0259c\u0259yi Konstitusiya v\u0259 Suverenlik prinsipl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulacaq\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcasir beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin sabitliyi, n\u00fcfuzu v\u0259 dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, onlar\u0131n h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259mliyind\u0259n v\u0259 suverenlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Suverenlik d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcst\u0259qilliyinin, milli irad\u0259sinin v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquqda subyekt kimi tan\u0131nmas\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricisidir. H\u00fcquqi baza is\u0259 bu m\u00fcst\u0259qilliyin qorunmas\u0131n\u0131n t\u0259minat\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda son ill\u0259rd\u0259 q\u0259bul edil\u0259n siyasi v\u0259 h\u00fcquqi q\u0259rarlar m\u0259hz bu iki konseptual [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":217896,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217895"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=217895"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217895\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":217898,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217895\/revisions\/217898"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/217896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=217895"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=217895"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=217895"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}