{"id":217899,"date":"2025-09-20T15:10:24","date_gmt":"2025-09-20T11:10:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=217899"},"modified":"2025-09-20T15:18:20","modified_gmt":"2025-09-20T11:18:20","slug":"az%c9%99rbaycan-riyaziyyatcilari-esr%c9%99f-huseynov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/09\/20\/az%c9%99rbaycan-riyaziyyatcilari-esr%c9%99f-huseynov\/","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131- \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov"},"content":{"rendered":"<p>H\u00fcseynov \u018f\u015fr\u0259f \u0130sg\u0259nd\u0259r o\u011flu, inteqral t\u0259nlikl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n riyazi fizika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan riyaziyyat m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri, akademik, 20 sentyabr 1907-ci ild\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131n\u0131n (indiki F\u00fczuli rayonu) \u018fmirvarl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov 1925-ci ild\u0259 orta t\u0259hsilini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u015fa vurduqdan sonra C\u0259bray\u0131l Rayon T\u0259hsil \u015e\u00f6b\u0259sinin g\u00f6nd\u0259ri\u015fi il\u0259 ali t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan Ali Pedaqoji \u0130nstitutuna q\u0259bul olunmu\u015f, \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259lik ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, 1927-ci ild\u0259 Ali Pedaqoji M\u0259kt\u0259b Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universiteti il\u0259 birl\u0259\u015fdirildikd\u0259n sonra, 1931-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin pedaqoji fak\u00fclt\u0259sinin fizika-riyaziyyat \u015f\u00f6b\u0259sini bitirmi\u015fdir. O, eyni zamanda 1928-ci ild\u0259 f\u0259hl\u0259 kurslar\u0131nda, 1929-cu ild\u0259 s\u0259naye texnikumunda d\u0259rs demi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetini m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 bitirdikd\u0259n sonra, elmi t\u0259dqiqat i\u015fini davam etdirm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 M.V.Lomonosov ad\u0131na Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetin\u0259 ezam olunmu\u015f, aspirantura t\u0259hsilini orada ba\u015fa vurmu\u015fdur. 1931-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunun &#8220;Ali riyaziyyat&#8221; kafedras\u0131nda assistent, 1933-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunun \u201cRiyazi analiz\u201d kafedras\u0131nda dosent, 1934-1938-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 h\u0259min kafedran\u0131n m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov 1940-c\u0131 ild\u0259 Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetinin elmi \u015furas\u0131nda g\u00f6rk\u0259mli riyaziyyat\u00e7\u0131 A.A.Bux\u015ftab\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 &#8220;Potensiallar n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin bir m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 dair&#8221; m\u00f6vzusunda namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir. M\u00fcdafi\u0259d\u0259n sonra Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131r v\u0259 el\u0259 h\u0259min ild\u0259n Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin fizika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sinin dekan\u0131, eyni zamanda funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 h\u0259nd\u0259s\u0259 kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>1945-ci ild\u0259 \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov doktorluq dissertasiyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 Moskvaya ezam olunur. 1948-ci ild\u0259, 41 ya\u015f\u0131nda Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 akademik Andrey Nikolayevi\u00e7 Tixonovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 &#8220;Qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259rin h\u0259llinin varl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 yegan\u0259liyi teoreml\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n b\u0259zi t\u0259tbiql\u0259ri&#8221; m\u00f6vzusunda b\u00f6y\u00fck m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edir. Onun doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131n opponentl\u0259rind\u0259n biri d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim, akademik Mstislav Vsevolodovi\u00e7 Keld\u0131\u015f olmu\u015fdur. \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov \u00f6lk\u0259mizin tarixind\u0259 riyaziyyat \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru olmu\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. O, riyaziyyat\u0131n \u201c\u0130nteqral t\u0259nlikl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n t\u0259tbiql\u0259ri\u201d sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259x\u0259ssis idi.<\/p>\n<p>Onun 1940-1950-ci ill\u0259rd\u0259 qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r sah\u0259sind\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 fundamental n\u0259tic\u0259l\u0259r g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259r A.N.Tixonov, M.V.Keld\u0131\u015f, M.A.Lavrentyev v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilib. Bu n\u0259tic\u0259l\u0259r inteqral t\u0259nlikl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259 s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda bir d\u00f6n\u00fc\u015f yaratm\u0131\u015fd\u0131r, bu istiqam\u0259td\u0259 davam etdirdiyi t\u0259dqiqatlar v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin ald\u0131\u011f\u0131 yeni n\u0259tic\u0259l\u0259r say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda beyn\u0259lxalq miqyasda q\u0259bul olunan, qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r m\u0259kt\u0259bi yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Akademik \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov qeyri-x\u0259tti inteqral t\u0259nlikl\u0259rin t\u0259dqiqind\u0259 t\u0259rp\u0259nm\u0259z n\u00f6qt\u0259 prinsipind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n ilk riyaziyyat\u00e7\u0131, qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin banisi, h\u0259l\u0259 1946-c\u0131 ild\u0259 klassik Riman-Hilbert probleminin lokal h\u0259llinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 isbat ed\u0259n b\u00f6y\u00fck alim idi. H\u0259l\u0259 50-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 o, Privalov teoremini Hilbert n\u00fcv\u0259li sinqulyar inteqral operator \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumil\u0259\u015fdirmi\u015f v\u0259 bunun k\u00f6m\u0259yi il\u0259 yeni yaranmaqda olan funksional analiz metodlar\u0131n\u0131 t\u0259tbiq ed\u0259r\u0259k H\u00f6lder f\u0259zalar\u0131nda qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn varl\u0131q v\u0259 yegan\u0259lik teoreml\u0259rini isbat etmi\u015fdi. \u018f\u015fr\u0259f m\u00fc\u0259llimin sonrak\u0131 fundamental n\u0259tic\u0259si a\u00e7\u0131q kontur \u00fczr\u0259 qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. M\u0259hz burada o Ko\u015fi n\u00fcv\u0259li sinqulyar inteqral operatorlara n\u0259z\u0259r\u0259n invariant olan a\u00e7\u0131q intervallarda k\u0259silm\u0259z funksiyalar\u0131n Banax f\u0259zalar\u0131n\u0131 qurmu\u015fdu. El\u0259 bu f\u0259zalar sonralar d\u00fcnyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov f\u0259zalar\u0131 adland\u0131r\u0131l\u0131b. Onun k\u0259\u015ff etdiyi v\u0259 ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan \u201cH\u00fcseynov f\u0259zalar\u0131\u201d riyazi fizikan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif probleml\u0259rinin t\u0259dqiqind\u0259 sonrak\u0131 n\u0259sil riyaziyyat\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00f6rn\u0259k olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>1940-1955-ci ill\u0259rd\u0259 universitetin &#8220;Funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 c\u0259br&#8221; kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri, 1940-1943-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Fizika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sinin dekan\u0131 olmu\u015fdur. 1944-1948 ill\u0259rd\u0259 ADU-nun Fizika v\u0259 Riyaziyyat Elmi T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun Riyaziyyat b\u00f6lm\u0259sinin m\u00fcdiri, 1946-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 akademiyan\u0131n Fizika v\u0259 Riyaziyyat \u0130nstitutunun \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. 1958-ci ild\u0259 Albaniyan\u0131n Tirana Universitetind\u0259 m\u00fchazir\u0259l\u0259r oxumu\u015f, 1955-1965-ci ill\u0259rd\u0259 ADU-nun &#8220;Funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 funksional analiz&#8221; kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri, eyni zamanda Mexanika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sinin dekan\u0131 v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>SSR\u0130 m\u0259kan\u0131nda riyaziyyat sah\u0259sind\u0259 y\u00fcks\u0259k n\u00fcfuza malik\u00a0 olan \u018f\u015fr\u0259f m\u00fc\u0259llim Moskva, Leninqrad, Novosibirsk, Sverdlovsk v\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan tan\u0131nm\u0131\u015f riyaziyyat\u00e7\u0131larla elmi \u0259laq\u0259l\u0259r yarad\u0131b, Az\u0259rbaycan riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bu m\u0259rk\u0259zl\u0259rd\u0259 elmi t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri aparmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259hz onun bu uzaqg\u00f6r\u0259n elmi siyas\u0259tinin n\u0259tic\u0259si olaraq, XX \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda riyaziyyat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259ri &#8211; ehtimal n\u0259z\u0259riyy\u0259si, riyazi iqtisadiyyat, optimal idar\u0259etm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259si, oyunlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu m\u0259nada akademik \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov Az\u0259rbaycanda riyaziyyat sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck elmi m\u0259kt\u0259bin yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri kimi elm tariximiz\u0259 daxil olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>1965-1970-ci ill\u0259rd\u0259 Akademiyan\u0131n Kibernetika \u0130nstitutunun direktoru olmaqla, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r h\u0259min institutda i\u015fl\u0259mi\u015fdir. O, 1962-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, 1978-ci ild\u0259 is\u0259 h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc se\u00e7ilmi\u015fdir. \u018f\u015fr\u0259f m\u00fc\u0259llim riyaziyyata aid 8 kitab\u0131n, 71 elmi \u0259s\u0259rin m\u00fc\u0259llifi olmu\u015fdur. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 30-dan \u00e7ox namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 olunmu\u015f, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin \u00e7oxu sonralar doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Akademik \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov 26 avqust 1980-ci ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015f, ikinci F\u0259xri Xiyabanda d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00fcseynov \u018f\u015fr\u0259f \u0130sg\u0259nd\u0259r o\u011flu, inteqral t\u0259nlikl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n riyazi fizika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan riyaziyyat m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri, akademik, 20 sentyabr 1907-ci ild\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131n\u0131n (indiki F\u00fczuli rayonu) \u018fmirvarl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov 1925-ci ild\u0259 orta t\u0259hsilini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u015fa vurduqdan sonra C\u0259bray\u0131l Rayon T\u0259hsil \u015e\u00f6b\u0259sinin g\u00f6nd\u0259ri\u015fi il\u0259 ali t\u0259hsil almaq [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":217900,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3322],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217899"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=217899"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217899\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":217903,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/217899\/revisions\/217903"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/217900"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=217899"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=217899"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=217899"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}