{"id":218009,"date":"2025-10-01T11:07:50","date_gmt":"2025-10-01T07:07:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=218009"},"modified":"2025-10-01T11:07:50","modified_gmt":"2025-10-01T07:07:50","slug":"aliml%c9%99r-kosmosda-ai-data-m%c9%99rk%c9%99zl%c9%99ri-yaradila-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/10\/01\/aliml%c9%99r-kosmosda-ai-data-m%c9%99rk%c9%99zl%c9%99ri-yaradila-bil%c9%99r\/","title":{"rendered":"Aliml\u0259r: Kosmosda AI data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri yarad\u0131la bil\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>M\u00fcasir r\u0259q\u0259msal iqtisadiyyat\u0131n \u0259saslar\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n, az adam h\u0259r \u015feyi m\u00fcmk\u00fcn ed\u0259n kosmik data m\u0259rk\u0259zi haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u0130nternet qeyri-maddi bir \u015feyin \u015f\u0259kill\u0259rini canland\u0131r\u0131r, lakin h\u0259qiq\u0259t daha \u0259sasl\u0131d\u0131r v\u0259 o, enerjiy\u0259 can at\u0131r. H\u0259r bir \u201cGoogle\u201d axtar\u0131\u015f\u0131, \u201cNetflix\u201dd\u0259 yay\u0131mlanan video, s\u00fcni intellekt t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lan \u015f\u0259kil, t\u0259hl\u00fck\u0259siz buludda saxlan\u0131lan m\u0259xfi d\u00f6vl\u0259t s\u0259n\u0259di heyr\u0259tamiz s\u00fcr\u0259tl\u0259 elektrik enerjisi istehlak ed\u0259n n\u0259h\u0259ng serverl\u0259r \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259n ke\u00e7ir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri art\u0131q d\u00fcnyan\u0131n \u00fcmumi elektrik t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 1-2%-ni t\u0259\u015fkil edir, s\u00fcni intellekt, 5G v\u0259 IOT m\u0259lumat ax\u0131n\u0131 v\u0259 saxlanmas\u0131n\u0131 davaml\u0131 olaraq inki\u015faf etdirdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn bu pay\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 artaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. Enerjid\u0259n k\u0259narda ikinci, eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 aktual problem var: soyutma. Bu n\u0259h\u0259ng server t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131 idar\u0259 edilm\u0259li olan b\u00f6y\u00fck istilik yarad\u0131r, \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00e7ox vaxt hesablama aparat\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc q\u0259d\u0259r enerji istehlak ed\u0259n soyutma texnologiyalar\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t darbo\u011fazla \u00fczl\u0259\u015fir: d\u00fcnyan\u0131n m\u0259lumat acl\u0131\u011f\u0131 doymaq bilmir, lakin yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 daim daha b\u00f6y\u00fck data m\u0259rk\u0259zl\u0259rini davaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 qurmaq imkan\u0131m\u0131z m\u0259hduddur. Bu suala s\u0259b\u0259b olur: yeni m\u0259kan kosmosdurmu?<\/p>\n<p>M\u00fch\u0259ndisl\u0259r g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sil data m\u0259rk\u0259zl\u0259rini harada yerl\u0259\u015fdirm\u0259k bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259, m\u0259kan se\u00e7imi kosmik f\u0259zan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fib. Yerd\u0259 torpaq \u00fcz\u0259rind\u0259 hipermiqyasl\u0131 qurulan bu m\u0259rk\u0259zl\u0259r \u00e7oxlu qiym\u0259tli da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak istehlak edir v\u0259 tikildiyi yerd\u0259 ekoloji g\u0259rginlik yarad\u0131r. Kosmos bu problemd\u0259n xalidir. A\u015fa\u011f\u0131 Yer orbitind\u0259 (LEO) v\u0259 ya geostasionar orbitd\u0259 (GEO) m\u00f6vcud olan orbital \u201cda\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u201d effektiv \u015f\u0259kild\u0259 sonsuz m\u0259kan t\u0259min edir. Yerin \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00fcz\u0259c\u0259k bu serverl\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri v\u0259 k\u0259nd yerl\u0259rini enerji q\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan xilas ed\u0259c\u0259k, yer\u00fcst\u00fc torpaqlar\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 insanlar\u0131n h\u0259qiq\u0259t\u0259n ya\u015faya bil\u0259c\u0259yi s\u0259naye \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259y\u0259 daha yararl\u0131 hala g\u0259tir\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/azertag.az\/xeber\/alimler_kosmosda_ai_data_merkezleri_yaradila_biler-3773739\">azertag.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcasir r\u0259q\u0259msal iqtisadiyyat\u0131n \u0259saslar\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n, az adam h\u0259r \u015feyi m\u00fcmk\u00fcn ed\u0259n kosmik data m\u0259rk\u0259zi haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u0130nternet qeyri-maddi bir \u015feyin \u015f\u0259kill\u0259rini canland\u0131r\u0131r, lakin h\u0259qiq\u0259t daha \u0259sasl\u0131d\u0131r v\u0259 o, enerjiy\u0259 can at\u0131r. H\u0259r bir \u201cGoogle\u201d axtar\u0131\u015f\u0131, \u201cNetflix\u201dd\u0259 yay\u0131mlanan video, s\u00fcni intellekt t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lan \u015f\u0259kil, t\u0259hl\u00fck\u0259siz buludda saxlan\u0131lan m\u0259xfi d\u00f6vl\u0259t s\u0259n\u0259di heyr\u0259tamiz s\u00fcr\u0259tl\u0259 elektrik enerjisi istehlak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218009"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=218009"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218009\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":218011,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218009\/revisions\/218011"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=218009"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=218009"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=218009"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}