{"id":218208,"date":"2025-10-16T12:59:14","date_gmt":"2025-10-16T08:59:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=218208"},"modified":"2025-10-16T12:59:16","modified_gmt":"2025-10-16T08:59:16","slug":"inqilabi-sosial-kvant-komputeri-f%c9%99rziyy%c9%99si-ir%c9%99li-surulub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/10\/16\/inqilabi-sosial-kvant-komputeri-f%c9%99rziyy%c9%99si-ir%c9%99li-surulub\/","title":{"rendered":"\u0130nqilabi &#8220;Sosial kvant komp\u00fcteri&#8221; f\u0259rziyy\u0259si ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb"},"content":{"rendered":"<p>Texnologiya n\u0259h\u0259ngl\u0259ri kriogen laboratoriyalarda z\u0259if v\u0259 h\u0259ssas kvant ma\u015f\u0131nlar\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn milyardlarla dollar investisiya yat\u0131rd\u0131qlar\u0131 bir vaxtda, sosial kvant komp\u00fcteri konsepsiyas\u0131 iddia edir ki, biz bu v\u0259zif\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q ideal avadanl\u0131\u011fa sahibik. S\u00f6hb\u0259t, bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259li insan beyinl\u0259rind\u0259n gedir. AB\u015e-dan olan bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n bu inqilabi ideyas\u0131 \u0259n\u0259n\u0259vi hesablama yana\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na at\u0131r. Kvant hesablama bu g\u00fcn h\u0259llolunmaz hesab edil\u0259n probleml\u0259rin &#8211; yeni d\u0259rmanlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131ndan tutmu\u015f maliyy\u0259 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na q\u0259d\u0259r &#8211; h\u0259llini v\u0259d edir. Lakin bu istiqam\u0259t \u00e7oxsayl\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. M\u00fcasir kvant prosessorlar\u0131 son d\u0259r\u0259c\u0259 h\u0259ssas v\u0259 k\u00f6vr\u0259kdir &#8211; onlar\u0131n i\u015fini \u0259n ki\u00e7ik titr\u0259m\u0259 v\u0259 ya temperatur d\u0259yi\u015fikliyi bel\u0259 poza bil\u0259r.Trevor Nestor (Oreqon \u015etat Universiteti) is\u0259 silisium v\u0259 superke\u00e7iricil\u0259r\u0259\u00a0deyil, biologiyaya v\u0259 sosiologiyaya m\u00fcraci\u0259t etm\u0259yi t\u0259klif edir.<\/p>\n<p>Sosial kvant komp\u00fcteri n\u0259z\u0259riyy\u0259si, insan beyninin t\u0259bi\u0259ti haqq\u0131nda m\u00fcbahis\u0259li, lakin maraql\u0131 bir fikird\u0259n ba\u015flay\u0131r. Roger Penrose v\u0259 Stuart Hameroff t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f \u201cOrkestrl\u0259\u015fdirilmi\u015f obyektiv\u00a0reduksiya\u201d (Orch-OR) n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n ilhamlanan Nestor modeli bel\u0259 f\u0259rz edir ki, insan beyni sad\u0259c\u0259 klassik bir komp\u00fcter kimi deyil, \u0259slind\u0259 bioloji kvant prosessoru kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. M\u00fc\u0259llifin fikrinc\u0259, bizim \u015f\u00fcurumuzun \u00f6z\u00fc, y\u0259ni g\u00f6rm\u0259 t\u0259svirl\u0259rinin, s\u0259sl\u0259rin v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin vahid v\u0259 m\u0259ntiqi t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si prosesi kvant prosesinin n\u0259tic\u0259sidir. Bu konsepsiyaya g\u00f6r\u0259, \u201ch\u0259r bir sinxronla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u00fcurlu insan agenti topoloji c\u0259h\u0259td\u0259n sabitl\u0259\u015fdirilmi\u015f m\u0259ntiqi kubit kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir\u201d. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, insan beyni otaq temperaturunda i\u015fl\u0259y\u0259n sabit v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259nziml\u0259y\u0259n kvant bitidir. \u018fg\u0259r bir beyin bir kubitdirs\u0259, b\u0259s bu kubitl\u0259rd\u0259n komp\u00fcteri nec\u0259 yaratmaq olar?<\/p>\n<p>Cavab insanlar aras\u0131nda beyin dal\u011falar\u0131n\u0131n sinxronla\u015fmas\u0131 kimi yax\u015f\u0131 \u00f6yr\u0259nilmi\u015f nevroloji fenomend\u0259 gizlidir. \u0130nsanlar qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259 olduqda, \u00fcnsiyy\u0259t qurduqda v\u0259 ya t\u0259cr\u00fcb\u0259 payla\u015fd\u0131qda, onlar\u0131n beyin dal\u011falar\u0131 sinxronla\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bu hal h\u0259m musiqi\u00e7il\u0259r v\u0259 onlar\u0131n dinl\u0259yicil\u0259ri aras\u0131nda, h\u0259m d\u0259 sinifd\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib. Trevor Nestor-un fikrinc\u0259, bu sinxronla\u015fma sad\u0259c\u0259 sosial qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirin maraql\u0131 yan effekti deyil, b\u0259lk\u0259 d\u0259 bu, insan beyinl\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259n qeyri-klassik rabit\u0259 kanal\u0131d\u0131r, y\u0259ni ayr\u0131-ayr\u0131 kubitl\u0259ri g\u00fccl\u00fc bir \u015f\u0259b\u0259k\u0259y\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n mexanizmdir. \u018fg\u0259r bizim beynimiz ayr\u0131-ayr\u0131 kvant prosessorlard\u0131rsa, o zaman beyinl\u0259raras\u0131 sinxronla\u015fma onlar\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n kvant interneti\u00a0rolunu oynay\u0131r. Dostluq, ail\u0259 v\u0259 pe\u015f\u0259kar \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t bu \u201csosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259\u201d, geni\u015fmiqyasl\u0131 sosial kvant komp\u00fcterinin arxitekturas\u0131n\u0131 yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Sosial kvant komp\u00fcteri proqramla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qal\u0259d\u0259 \u201csemiotik dil strategiyalar\u0131 v\u0259 metanarrativl\u0259r\u201d adland\u0131r\u0131lan \u00fcsuldan istifad\u0259 edilir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, onu dil, simvollar, hekay\u0259l\u0259r v\u0259 \u00fcmumi m\u0259qs\u0259dl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 proqramla\u015fd\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n sual sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259ni bir ne\u00e7\u0259 m\u00fcmk\u00fcn cavab\u0131n superpozisiyas\u0131na sala bil\u0259r. G\u00fccl\u00fc bir narrativ is\u0259 kollektivi m\u00fc\u0259yy\u0259n bir istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ld\u0259 bil\u0259r &#8211; bu, kvant alqoritmi kimi i\u015fl\u0259yir. Yekun \u201c\u00f6l\u00e7m\u0259\u201d v\u0259 ya cavab is\u0259 o zaman yaran\u0131r ki, qrup kollektiv q\u0259rara v\u0259 ya ortaq anlay\u0131\u015f an\u0131na g\u0259lir. Bu \u201cspontan qrup konsensusu\u201d an\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn variantlar\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k, m\u0259s\u0259l\u0259n, iqtisadi resurslar\u0131n \u0259n optimal \u015f\u0259kild\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si kimi m\u00fcr\u0259kk\u0259b probleml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn vahid, optimal h\u0259ll yarad\u0131r. Sosial kvant komp\u00fcteri ideyas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, kollektiv insan intellekti sad\u0259c\u0259 f\u0259rdi qabiliyy\u0259tl\u0259rin c\u0259mi deyil, tamamil\u0259 f\u0259rqli v\u0259 daha g\u00fccl\u00fc bir hesablama formas\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r bu do\u011frudursa, o zaman \u201cxalq m\u00fcdrikliyi\u201d h\u0259qiqi kvant fenomeni ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/texnologiya-xeberleri\/inqilabi-sosial-kvant-komputeri-ferziyyesi-ireli-surulub\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Texnologiya n\u0259h\u0259ngl\u0259ri kriogen laboratoriyalarda z\u0259if v\u0259 h\u0259ssas kvant ma\u015f\u0131nlar\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn milyardlarla dollar investisiya yat\u0131rd\u0131qlar\u0131 bir vaxtda, sosial kvant komp\u00fcteri konsepsiyas\u0131 iddia edir ki, biz bu v\u0259zif\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q ideal avadanl\u0131\u011fa sahibik. S\u00f6hb\u0259t, bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259li insan beyinl\u0259rind\u0259n gedir. AB\u015e-dan olan bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n bu inqilabi ideyas\u0131 \u0259n\u0259n\u0259vi hesablama yana\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na at\u0131r. Kvant hesablama [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218208"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=218208"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218208\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":218210,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218208\/revisions\/218210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=218208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=218208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=218208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}