{"id":218291,"date":"2025-10-23T15:04:55","date_gmt":"2025-10-23T11:04:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=218291"},"modified":"2025-10-23T15:04:57","modified_gmt":"2025-10-23T11:04:57","slug":"suni-intellekt-ozu-ozunu-insan-beyni-kimi-b%c9%99rpa-etm%c9%99yi-oyr%c9%99nib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/10\/23\/suni-intellekt-ozu-ozunu-insan-beyni-kimi-b%c9%99rpa-etm%c9%99yi-oyr%c9%99nib\/","title":{"rendered":"S\u00fcni intellekt \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc insan beyni kimi b\u0259rpa etm\u0259yi \u00f6yr\u0259nib"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u0259rpa ed\u0259 bil\u0259n v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi modell\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u00f6yr\u0259n\u0259n yeni tip s\u00fcni intellekt t\u0259qdim edibl\u0259r. Sistem insan beyninin sabitliyi qoruma v\u0259 y\u00fckl\u0259nm\u0259d\u0259n sonra b\u0259rpa olunma qabiliyy\u0259tini t\u0259min ed\u0259n homeostaz v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259nziml\u0259m\u0259 prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131r. T\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rd\u0259 bu s\u00fcni intellekt \u201cs\u0259sli\u201d v\u0259 natamam m\u0259lumatlarla i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n y\u00fcks\u0259k dayan\u0131ql\u0131l\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirib &#8211; onun d\u0259qiqliyi m\u00f6vcud neyro\u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 xeyli az azal\u0131b. Bu, tibbi v\u0259 \u0259cza\u00e7\u0131l\u0131q sah\u0259l\u0259rind\u0259 etibarl\u0131 s\u00fcni intellekt sisteml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7a bil\u0259r. M\u00fcasir neyro\u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 z\u0259if t\u0259r\u0259fl\u0259r\u0259 malikdirl\u0259r: veril\u0259nl\u0259rd\u0259ki ki\u00e7ik s\u0259hvl\u0259r v\u0259 ya parametrl\u0259rin balanss\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u201cneyronlar\u0131n \u00f6lm\u0259sin\u0259\u201d, y\u0259ni \u015f\u0259b\u0259k\u0259nin b\u0259zi hiss\u0259l\u0259rinin qeyri-aktiv hala g\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu is\u0259 modelin \u00f6yr\u0259dilm\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar problemi f\u0259rqli istiqam\u0259td\u0259n h\u0259ll etm\u0259y\u0259 q\u0259rar veribl\u0259r &#8211; hesablamalar\u0131 art\u0131rmaq \u0259v\u0259zin\u0259, t\u0259bi\u0259tin \u00f6z\u00fcnd\u0259n ilham al\u0131blar.<\/p>\n<p>Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 BioLogicalNeuron\u00a0adl\u0131 neyro\u015f\u0259b\u0259k\u0259 arxitekturas\u0131n\u0131n yeni elementi yarad\u0131l\u0131b &#8211; bu element bioloji neyronlar\u0131n dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ilhamlanaraq dizayn edilib. \u018fsas ideya homeostaz\u0131n &#8211; beynin \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259nziml\u0259m\u0259 mexanizminin &#8211; imitasiya edilm\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir. BioLogicalNeuron \u201ckalsium s\u0259viyy\u0259si\u201d adlanan virtual g\u00f6st\u0259ricid\u0259n istifad\u0259 edir &#8211; bu, bioloji h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin aktivlik v\u0259 sa\u011flaml\u0131q indikatorunun analoqudur. \u018fg\u0259r bu s\u0259viyy\u0259 norman\u0131 a\u015farsa, neyron daxili \u00f6z\u00fcn\u0259n\u0259zar\u0259t mexanizmini i\u015f\u0259 sal\u0131r: h\u0259ddind\u0259n art\u0131q g\u00fccl\u00fc \u0259laq\u0259l\u0259ri z\u0259ifl\u0259dir, vacib olanlar\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir v\u0259 istifad\u0259 olunmayanlar\u0131 \u201ck\u0259sir\u201d. Bel\u0259likl\u0259, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 \u00f6z\u00fc y\u00fckl\u0259nm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r v\u0259 sabitliyini qoruyur. Model d\u0259rmanlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda istifad\u0259 olunan m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259lumat bazalar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n HIV v\u0259 SPID t\u0259dqiqatlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 veril\u0259nl\u0259rd\u0259 s\u0131naqdan ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>BioLogicalNeuron c\u0259mi 3 t\u0259lim d\u00f6vr\u00fc \u0259rzind\u0259 100% do\u011frulama d\u0259qiqliyin\u0259 nail olub, halbuki \u0259n\u0259n\u0259vi arxitekturalar \u00fc\u00e7\u00fcn bu g\u00f6st\u0259riciy\u0259 \u00e7atmaq 15 d\u00f6vr\u0259 q\u0259d\u0259r vaxt t\u0259l\u0259b edirdi. Bu, yaln\u0131z y\u00fcks\u0259k \u00f6yr\u0259nm\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259liliyini deyil, h\u0259m d\u0259 hesablama resurslar\u0131n\u0131n daha rasional istifad\u0259sini g\u00f6st\u0259rir. Yeni sistem \u201c\u00e7irkli\u201d m\u0259lumatlar \u015f\u0259raitind\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k qabiliyy\u0259tini qoruyur. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar t\u0259lim veril\u0259nl\u0259rin\u0259 q\u0259sd\u0259n s\u0259s (y\u0259ni t\u0259sad\u00fcfi s\u0259hvl\u0259r v\u0259 ya qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q) \u0259lav\u0259 etdikd\u0259, modelin performans\u0131 orta hesabla c\u0259mi 8.6% azal\u0131b, halbuki dig\u0259r neyro\u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 13-17% aras\u0131nda d\u0259yi\u015fib. BioLogicalNeuron s\u00fcni intellektin yarad\u0131lmas\u0131 yana\u015fmas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r. Hesablama g\u00fcc\u00fcn\u00fc v\u0259 m\u0259lumat miqdar\u0131n\u0131 art\u0131rmaq \u0259v\u0259zin\u0259, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar indi beynin f\u0259aliyy\u0259t prinsipl\u0259rin\u0259 &#8211; \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259nziml\u0259m\u0259 v\u0259 b\u0259rpa mexanizml\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131rlar. Bel\u0259 s\u00fcni intellekt \u00f6yr\u0259ndiyi bilikl\u0259ri itirm\u0259d\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 v\u0259 uy\u011funla\u015fma\u011fa qadirdir, h\u0259m d\u0259 nasazl\u0131qlara qar\u015f\u0131 dayan\u0131ql\u0131d\u0131r. Bu x\u00fcsusil\u0259 tibb, d\u0259rman haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n tez-tez natamam olduqlar\u0131 dig\u0259r sah\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox vacibdir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/suni-zeka-ve-elm\/suni-intellekt-ozu-ozunu-insan-beyni-kimi-berpa-etmeyi-oyrenib\">technote.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u0259rpa ed\u0259 bil\u0259n v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi modell\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u00f6yr\u0259n\u0259n yeni tip s\u00fcni intellekt t\u0259qdim edibl\u0259r. Sistem insan beyninin sabitliyi qoruma v\u0259 y\u00fckl\u0259nm\u0259d\u0259n sonra b\u0259rpa olunma qabiliyy\u0259tini t\u0259min ed\u0259n homeostaz v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259nziml\u0259m\u0259 prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131r. T\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rd\u0259 bu s\u00fcni intellekt \u201cs\u0259sli\u201d v\u0259 natamam m\u0259lumatlarla i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n y\u00fcks\u0259k dayan\u0131ql\u0131l\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirib &#8211; onun d\u0259qiqliyi m\u00f6vcud neyro\u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218291"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=218291"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218291\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":218293,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218291\/revisions\/218293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=218291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=218291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=218291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}