{"id":218554,"date":"2025-11-13T16:16:00","date_gmt":"2025-11-13T12:16:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=218554"},"modified":"2025-11-13T17:19:43","modified_gmt":"2025-11-13T13:19:43","slug":"aliml%c9%99r-ilk-beyin-atlasi-t%c9%99rtib-edibl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/11\/13\/aliml%c9%99r-ilk-beyin-atlasi-t%c9%99rtib-edibl%c9%99r\/","title":{"rendered":"Aliml\u0259r ilk beyin atlas\u0131 t\u0259rtib edibl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r beyin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6vl\u0259rinin erk\u0259n embrional v\u0259 d\u00f6l m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n yetkinlik ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 yetkinl\u0259\u015fdiyini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn iddial\u0131 bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsd\u0259 u\u011fur \u0259ld\u0259 edibl\u0259r. Bu bilikl\u0259r autizm v\u0259 \u015fizofreniya kimi beyinl\u0259 \u0259laq\u0259li m\u00fc\u0259yy\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259yin yeni yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0415\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar inki\u015faf ed\u0259n insan v\u0259 m\u0259m\u0259li heyvan beyninin atlaslar\u0131n\u0131n ilk layih\u0259sini tamamlad\u0131qlar\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r. T\u0259dqiqat insan v\u0259 si\u00e7an\u0131n beyin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259lib, meymunun beyin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 b\u0259zi i\u015fl\u0259r apar\u0131l\u0131b. Aliml\u0259r ilkin layih\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v beyin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131n\u0131 x\u0259rit\u0259l\u0259\u015fdirib, onlar\u0131n nec\u0259 do\u011fuldu\u011funu, f\u0259rql\u0259ndiyini v\u0259 unikal funksiyalara malik m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6vl\u0259r\u0259 nec\u0259 \u00e7evrildiyini izl\u0259yibl\u0259r. H\u0259m\u00e7inin onlar zamanla bu h\u00fcceyr\u0259l\u0259rd\u0259 genl\u0259rin nec\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 ya s\u00f6nd\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259 \u00f6yr\u0259nibl\u0259r.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r beyin prosesl\u0259rini idar\u0259 ed\u0259n \u0259sas genl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edib, insan v\u0259 heyvan beyinl\u0259ri aras\u0131nda h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131n\u0131n b\u0259zi ortaq c\u0259h\u0259tl\u0259rini, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r m\u0259lum olmayan h\u00fcceyr\u0259 n\u00f6vl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, insan beyninin b\u0259zi unikal aspektl\u0259ri a\u015fkar edilib.<\/p>\n<p>Yeni k\u0259\u015ff \u201cNature\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f t\u0259dqiqatlar toplusunda \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edilib.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat AB\u015e Milli S\u0259hiyy\u0259 \u0130nstitutunun BRAIN H\u00fcceyr\u0259 Atlas\u0131 \u015e\u0259b\u0259k\u0259sinin v\u0259 ya BICAN-\u0131n bir hiss\u0259sidir. Bu, insan beyninin h\u0259rt\u0259r\u0259fli atlas\u0131n\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq elmi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cBeynimizd\u0259 h\u00fcceyr\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 funksiyalar\u0131nda f\u00f6vq\u0259lad\u0259 m\u00fcxt\u0259lifliy\u0259 malik minl\u0259rl\u0259 n\u00f6v h\u00fcceyr\u0259 var v\u0259 onlar m\u00fcxt\u0259lif davran\u0131\u015flar, emosiyalar v\u0259 idrak yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn birlikd\u0259 i\u015fl\u0259yir\u201d, &#8211; dey\u0259 Sietld\u0259ki Allen \u0130nstitutunun alimi Honkui Jenq bildirib.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar si\u00e7an beynind\u0259 5 mind\u0259n \u00e7ox h\u00fcceyr\u0259 n\u00f6v\u00fc a\u015fkar edibl\u0259r. \u0130nsan beynind\u0259 \u0259n az\u0131 bir o q\u0259d\u0259r h\u00fcceyr\u0259 n\u00f6v\u00fc oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. \u201c\u0130nki\u015faf ed\u0259n beyin inan\u0131lmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 sirli bir qurulu\u015fdur, \u00e7\u00fcnki ona daxil olmaq \u00e7\u0259tindir, \u00e7oxlu f\u0259rqli h\u00fcceyr\u0259 n\u00f6vl\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir v\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015fir. Beynin inki\u015faf\u0131 zaman\u0131 ba\u015f ver\u0259n \u00fcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rini bils\u0259k d\u0259, indi bu atlas say\u0259sind\u0259 h\u0259min prosesl\u0259ri daha \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 anlay\u0131r\u0131q\u201d, &#8211; dey\u0259 t\u0259dqiqat\u0131n dig\u0259r i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, AB\u015e nevroloqu Aparna Bhaduri bildirib.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rma g\u00f6st\u0259rib ki, insan\u0131n beyin \u015fi\u015fl\u0259rind\u0259ki h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin bir alt qrupu embrional progenitora b\u0259nz\u0259yir v\u0259 bu, bu b\u0259dxass\u0259li \u015fi\u015fl\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar insan beyninin b\u0259zi unikal aspektl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Bir n\u00fcmun\u0259 heyvanlarda daha s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf qrafiki il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 d\u00f6ld\u0259n yeniyetm\u0259liy\u0259 q\u0259d\u0259r insan beyninin uzun inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc s\u0259b\u0259bind\u0259n kortikal h\u00fcceyr\u0259 n\u00f6vl\u0259rind\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli differensiasiya prosesi il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Yeni m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f beyin h\u00fcceyr\u0259 n\u00f6vl\u0259ri aras\u0131nda h\u0259r\u0259k\u0259ti v\u0259 b\u0259zi dig\u0259r funksiyalar\u0131 idar\u0259 ed\u0259n neokorteks v\u0259 striatum b\u00f6lg\u0259sin\u0259 aid olanlar da var.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/azertag.az\/xeber\/alimler_ilk_beyin_atlasi_tertib_edibler-3851827\">azertag.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r beyin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6vl\u0259rinin erk\u0259n embrional v\u0259 d\u00f6l m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n yetkinlik ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 yetkinl\u0259\u015fdiyini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn iddial\u0131 bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsd\u0259 u\u011fur \u0259ld\u0259 edibl\u0259r. Bu bilikl\u0259r autizm v\u0259 \u015fizofreniya kimi beyinl\u0259 \u0259laq\u0259li m\u00fc\u0259yy\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259yin yeni yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. \u0415\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar inki\u015faf ed\u0259n insan v\u0259 m\u0259m\u0259li heyvan beyninin atlaslar\u0131n\u0131n ilk layih\u0259sini tamamlad\u0131qlar\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218554"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=218554"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":218556,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218554\/revisions\/218556"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=218554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=218554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=218554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}