{"id":218833,"date":"2025-11-06T15:46:00","date_gmt":"2025-11-06T11:46:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=218833"},"modified":"2025-12-09T14:56:15","modified_gmt":"2025-12-09T10:56:15","slug":"riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunda-2025-ci-ild%c9%99-%c9%99ld%c9%99-olunmus-muhum-elmi-n%c9%99tic%c9%99l%c9%99r-muzakir%c9%99-edilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/11\/06\/riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunda-2025-ci-ild%c9%99-%c9%99ld%c9%99-olunmus-muhum-elmi-n%c9%99tic%c9%99l%c9%99r-muzakir%c9%99-edilib\/","title":{"rendered":"Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda 2025-ci ild\u0259 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f m\u00fch\u00fcm elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r m\u00fczakir\u0259 edilib"},"content":{"rendered":"<p>06 noyabr 2025-ci il tarixind\u0259 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun Elmi \u015euras\u0131n\u0131n n\u00f6vb\u0259ti iclas\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir. \u0130clas\u0131 institutun ba\u015f direktoru, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, professor Misir M\u0259rdanov a\u00e7araq \u015fura \u00fczvl\u0259rini g\u00fcnd\u0259likd\u0259 duran m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f etmi\u015f v\u0259 2025-ci ild\u0259 institutda apar\u0131lan elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259sinin elmi bax\u0131mdan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fdir.<\/p>\n<p data-start=\"665\" data-end=\"1476\">\u0130clasda bir ne\u00e7\u0259 istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri t\u0259qdim olunmu\u015f v\u0259 m\u00fczakir\u0259 edilmi\u015fdir. \u0130lk olaraq ikit\u0259rtibli x\u0259tti parabolik t\u0259nlikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rh\u0259d \u015f\u0259rtl\u0259rind\u0259 zamana g\u00f6r\u0259 gecikm\u0259 olan bir\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc qar\u0131\u015f\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin t\u0259dqiqin\u0259 dair ara\u015fd\u0131rma t\u0259qdim olunmu\u015fdur. Bu t\u0259dqiqatda d\u0259yi\u015f\u0259n \u0259msall\u0131 bircins parabolik t\u0259nlik \u00fc\u00e7\u00fcn zamana g\u00f6r\u0259 gecikm\u0259li s\u0259rh\u0259d \u015f\u0259rtli qar\u0131\u015f\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259llinin varl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 yegan\u0259liyi ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, h\u0259ll \u00fc\u00e7\u00fcn kontur inteqral\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 analitik ifad\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin Petrovskinin klassik paraboliklik \u015f\u0259rtl\u0259rini \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259n t\u0259nlikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u201c\u00fcmumil\u0259\u015fmi\u015f parabolik t\u0259nlikl\u0259r\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 bu t\u0259nlikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Dirixle s\u0259rh\u0259d \u015f\u0259rtli qar\u0131\u015f\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259llinin varl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 yegan\u0259liyi s\u00fcbut edilmi\u015fdir. T\u0259dqiqat akademik Yusif M\u0259mm\u0259dov t\u0259r\u0259find\u0259n yerin\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p data-start=\"1478\" data-end=\"2141\">Daha sonra Musielak-Orlic-Morri f\u0259zalar\u0131nda potensial operatorlar\u0131n v\u0259 onlar\u0131n kommutatorlar\u0131n\u0131n m\u0259hdudlu\u011fu il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015f ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri t\u0259qdim edilmi\u015fdir. M\u0259lumat verilmi\u015fdir ki, bu istiqam\u0259td\u0259 Riss potensial\u0131n\u0131n g\u00fccl\u00fc v\u0259 z\u0259if Adams tip m\u0259hdudlu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn kafi \u015f\u0259rtl\u0259r tap\u0131lm\u0131\u015f, parabolik k\u0259sr maksimal operator v\u0259 onun kommutatorunun parabolik total Morri f\u0259zalar\u0131nda m\u0259hdudlu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn meyarlar m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. H\u0259m\u00e7inin stratifikasiya olunmu\u015f Li qruplar\u0131nda maksimal operatorun kommutatorlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tam xarakteristika \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir. Bu n\u0259tic\u0259l\u0259r AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, professor Vaqif Quliyev v\u0259 dosent Mehriban Omarova t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p data-start=\"2143\" data-end=\"2773\">\u0130clasda h\u0259m\u00e7inin \u00e7oxd\u0259yi\u015f\u0259nli funksiyan\u0131n ridge funksiyalar\u0131n c\u0259mi \u015f\u0259klind\u0259 g\u00f6st\u0259rili\u015fi m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 dair t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri d\u0259 t\u0259qdim olunmu\u015fdur. Bu i\u015fd\u0259 bel\u0259 funksiyalar\u0131n ridge funksiyalar\u0131n c\u0259mi kimi ifad\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yeni \u015f\u0259rtl\u0259r al\u0131nm\u0131\u015f, bu \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n A. Pincusun monoqrafiyas\u0131nda qoyulmu\u015f m\u0259s\u0259l\u0259 polinom d\u0259qiqliyi il\u0259 yeni metodla h\u0259ll edilmi\u015fdir. S\u00fcbuta yetirilmi\u015fdir ki, k\u0259silm\u0259z \u00e7oxd\u0259yi\u015f\u0259nli funksiya ist\u0259nil\u0259n tip ridge funksiyalarla g\u00f6st\u0259ril\u0259 bilirs\u0259, o, k\u0259silm\u0259z ridge funksiyalar v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00e7oxd\u0259yi\u015f\u0259nli polinomun c\u0259mi \u015f\u0259klind\u0259 d\u0259 t\u0259qdim oluna bil\u0259r. T\u0259dqiqat r.e.d., professor R\u0259\u015fid \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p data-start=\"2775\" data-end=\"3362\">\u015euran\u0131n g\u00fcnd\u0259liyind\u0259 yer alan n\u00f6vb\u0259ti m\u0259ruz\u0259 \u015eturm\u2013Liouville tipli t\u0259nlikl\u0259rin f\u0259zadan \u00e7\u0131xmaqla operator realizasiyalar\u0131n\u0131n spektral xass\u0259l\u0259rinin t\u0259dqiqin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. M\u0259ruz\u0259d\u0259 s\u0259rh\u0259d \u015f\u0259rtind\u0259 spektral parametr Herqlotz\u2013Nevanlinna tipli funksiyada d\u0259yi\u015f\u0259n \u015eturm\u2013Liouville t\u0259nlikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun Hilbert f\u0259zas\u0131n\u0131n qurulmas\u0131, operatorun dissipativ, akkumlyativ v\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 qo\u015fma geni\u015fl\u0259nm\u0259l\u0259rinin t\u0259yin oblastlar\u0131n\u0131n t\u0259sviri v\u0259 spektral xass\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verilmi\u015fdir. T\u0259dqiqat prof. M\u0259mm\u0259d Bayramo\u011flu v\u0259 prof. Nigar Aslanova t\u0259r\u0259find\u0259n yerin\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p data-start=\"3364\" data-end=\"3949\">Daha sonra m\u0259sam\u0259li m\u00fchitd\u0259 faza \u00e7evrilm\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 ax\u0131nlara maye t\u0259rkibl\u0259rin t\u0259sirl\u0259ri v\u0259 qaz qar\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n fl\u00fcidl\u0259rd\u0259 h\u0259ll olunma mexanizml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u015fura \u00fczvl\u0259rin\u0259 t\u0259qdim edilmi\u015fdir. M\u0259lum olmu\u015fdur ki, karbohidrogenl\u0259 doymu\u015f m\u0259sam\u0259li m\u00fchitl\u0259r\u0259 qaz injeksiyas\u0131 zaman\u0131 ba\u015f ver\u0259n qeyri-stasionar prosesl\u0259r t\u0259dqiq edilmi\u015f, CO\u2082-d\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 enerji, iqtisadi v\u0259 ekoloji bax\u0131mdan daha effektiv h\u0259ll\u0259r t\u0259klif edilmi\u015fdir. Bu istiqam\u0259td\u0259ki n\u0259tic\u0259l\u0259r AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, professor Qeylani P\u0259nahov v\u0259 t.e.d. Eldar Abbasov t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p data-start=\"3951\" data-end=\"4411\">\u0130clas\u0131n sonunda irsi xass\u0259li materiallar\u0131n m\u00fcxt\u0259lif y\u00fckl\u0259nm\u0259l\u0259r alt\u0131nda m\u00fcdd\u0259t m\u00f6hk\u0259mliyinin t\u0259dqiqin\u0259 dair m\u0259ruz\u0259 dinl\u0259nilmi\u015fdir. Apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatda materiallar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259 prosesini xarakteriz\u0259 ed\u0259n yeni funksional modell\u0259r qurulmu\u015f, z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259 kinetikas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n t\u0259nlik al\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 material\u0131n xidm\u0259t m\u00fcdd\u0259tini hesablama\u011fa imkan ver\u0259n riyazi m\u00f6hk\u0259mlik \u015f\u0259rtl\u0259ri \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. Bu i\u015f f.-r.e.d., professor L\u0259tif Tal\u0131bl\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yerin\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130clasda institutun \u201cMaye v\u0259 qaz mexanikas\u0131\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 \u2013 AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, professor Qeylani P\u0259nahov v\u0259 texnika elml\u0259ri doktoru, dosent Eldar Abbasov t\u0259r\u0259find\u0259n yerin\u0259 yetirilmi\u015f t\u0259tbiqi xarakterli elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r haqq\u0131nda da m\u0259lumat t\u0259qdim edilmi\u015fdir. M\u0259ruz\u0259d\u0259 karbohidrogen yataqlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si zaman\u0131 laylar\u0131n quyudibi zonalar\u0131nda kolmatant y\u0131\u011f\u0131lmalar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n istismar m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 toxunulmu\u015fdur. T\u0259dqiqat i\u015find\u0259 termoqazkimy\u0259vi \u0259sasland\u0131rmalara s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k m\u0259sam\u0259li m\u00fchitl\u0259rd\u0259 yaranan t\u0131xaclar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan texnoloji \u00fcsullar qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f v\u0259 suffoziyal\u0131 t\u0259mizl\u0259m\u0259 metodunun dig\u0259r \u00fcsullara nisb\u0259t\u0259n daha effektiv oldu\u011fu elmi olaraq \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p data-start=\"949\" data-end=\"1514\">T\u0259qdimat zaman\u0131 qeyd edilmi\u015fdir ki, haz\u0131rlanm\u0131\u015f yeni texnoloji metod \u201cBinagadi Oil\u201d \u015firk\u0259tinin yata\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n 220100 v\u0259 223107 sayl\u0131 istismar quyular\u0131nda s\u0131naqdan ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 u\u011furla t\u0259tbiq edilmi\u015fdir. Apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259-s\u0259naye i\u015fl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u00fcsulun y\u00fcks\u0259k istehsal s\u0259m\u0259r\u0259liliyini t\u0259sdiql\u0259mi\u015f, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 quyu m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131nda n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 edilmi\u015fdir. Bel\u0259 ki, orta maye hasilat\u0131 sutkada 0,5 m\u00b3-d\u0259n 4,3\u20134,7 m\u00b3-\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. Bu n\u0259tic\u0259l\u0259r \u201cBinagadi Oil\u201d \u015firk\u0259tinin 27 may 2025-ci il tarixli r\u0259smi protokolu il\u0259 d\u0259 t\u0259sdiq olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p data-start=\"1516\" data-end=\"1678\">\u0130clas i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 bu n\u0259tic\u0259nin praktik \u0259h\u0259miyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015f, t\u0259tbiqi elmin real s\u0259naye prosesl\u0259rin\u0259 verdiyi t\u00f6hf\u0259l\u0259rin vacibliyini vur\u011fulam\u0131\u015flar.<\/p>\n<p data-start=\"4413\" data-end=\"4589\">\u0130clasda t\u0259qdim olunan b\u00fct\u00fcn elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r Elmi \u015eura t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f v\u0259 2025-ci ilin elmi-t\u0259dqiqat f\u0259aliyy\u0259tinin m\u00fch\u00fcm nailiyy\u0259tl\u0259ri kimi t\u0259sdiq olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>06 noyabr 2025-ci il tarixind\u0259 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun Elmi \u015euras\u0131n\u0131n n\u00f6vb\u0259ti iclas\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir. \u0130clas\u0131 institutun ba\u015f direktoru, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, professor Misir M\u0259rdanov a\u00e7araq \u015fura \u00fczvl\u0259rini g\u00fcnd\u0259likd\u0259 duran m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f etmi\u015f v\u0259 2025-ci ild\u0259 institutda apar\u0131lan elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259sinin elmi bax\u0131mdan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fdir. \u0130clasda bir ne\u00e7\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218833"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=218833"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218833\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":218836,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218833\/revisions\/218836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=218833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=218833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=218833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}