{"id":219091,"date":"2025-12-24T12:32:02","date_gmt":"2025-12-24T08:32:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=219091"},"modified":"2025-12-24T14:21:12","modified_gmt":"2025-12-24T10:21:12","slug":"riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunda-umuminstitut-seminari-kecirilib-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/12\/24\/riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunda-umuminstitut-seminari-kecirilib-4\/","title":{"rendered":"Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda \u00dcmuminstitut seminar\u0131 ke\u00e7irilib"},"content":{"rendered":"<p>24 dekabr 2025-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda n\u00f6vb\u0259ti \u00dcmuminstitut seminar\u0131 ke\u00e7irilib. Seminarda institutun C\u0259br v\u0259 Riyazi M\u0259ntiq \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, dosent <strong>\u018fli Babayev<\/strong> \u00abEvklidin \u201c\u018fsaslar\u201d \u0259s\u0259rinin II kitab\u0131na N\u0259sir\u0259ddin Tusinin \u015f\u0259rhl\u0259ri v\u0259 d\u00fcz x\u0259tt par\u00e7alar\u0131n\u0131n hasili haqq\u0131nda\u00bb m\u00f6vzusunda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib.<\/p>\n<p>M\u0259ruz\u0259d\u0259 bir s\u0131ra t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n Evklidin \u00ab\u018fsaslar\u00bb \u0259s\u0259rinin II kitab\u0131n\u0131 \u201ch\u0259nd\u0259si c\u0259br\u201d kimi xarakteriz\u0259 etm\u0259sinin elmi bax\u0131mdan d\u00fczg\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131b. Antik d\u00f6vrd\u0259 iki d\u00fcz x\u0259tti bir-birin\u0259 vurmaq anlay\u0131\u015f\u0131 m\u00f6vcud olmam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta Dekart (1596\u20131650) \u00f6z\u00fcn\u00fcn <strong data-start=\"427\" data-end=\"440\">\u201cH\u0259nd\u0259s\u0259\u201d<\/strong> \u0259s\u0259rind\u0259 iki d\u00fcz x\u0259ttin hasilini d\u00fcz x\u0259tt kimi t\u0259yin edir. Elm tarixind\u0259 yaln\u0131z Lejandr h\u0259nd\u0259si k\u0259miyy\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0259d\u0259dl\u0259r aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 birqiym\u0259tli uy\u011funluq yaratd\u0131qdan sonra d\u00fcz x\u0259tt par\u00e7alar\u0131n\u0131n hasilin\u0259 s\u0259th kimi bax\u0131lma\u011fa ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p data-start=\"684\" data-end=\"924\">N. Tusinin <strong data-start=\"695\" data-end=\"715\">\u201cEvklidin \u015f\u0259rhi\u201d<\/strong> \u0259s\u0259rini t\u0259dqiq ed\u0259rk\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, bu \u0259s\u0259rd\u0259 Tusinin d\u00fcz x\u0259tt par\u00e7alar\u0131n\u0131n hasilinin s\u0259th \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirdiyini g\u00f6st\u0259rdiyi ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 olunmu\u015fdur. Evklidin \u015f\u0259rhind\u0259 ikinci m\u0259qal\u0259 bel\u0259 ba\u015flay\u0131r:<\/p>\n<p data-start=\"926\" data-end=\"1121\"><em data-start=\"926\" data-end=\"1121\">\u201cD\u00fczbucaql\u0131 paraleloqram\u0131n h\u0259r hans\u0131 d\u00fcz buca\u011f\u0131ndan birin\u0259 yana\u015f\u0131 olan iki x\u0259tt\u0259 \u0259hat\u0259 ed\u0259nl\u0259r deyilir. Deyir\u0259m v\u0259 t\u0259kid edir\u0259m ki, bu s\u0259th (bu x\u0259tl\u0259rin) birinin dig\u0259rin\u0259 vurulmas\u0131ndan al\u0131n\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n<p data-start=\"1123\" data-end=\"1223\">G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, burada N. Tusi d\u00fcz x\u0259tl\u0259rin hasilind\u0259n s\u0259th \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edir.<\/p>\n<p data-start=\"1225\" data-end=\"1596\"><strong data-start=\"1225\" data-end=\"1245\">\u201cEvklidin \u015f\u0259rhi\u201d<\/strong> \u0259s\u0259ri 1657-ci ild\u0259 Londonda lat\u0131n dilind\u0259 \u00e7ap edilmi\u015fdir. Con Vallis (1616\u20131703) <strong data-start=\"1327\" data-end=\"1350\">\u201cOpera Mathematica\u201d<\/strong> \u0259s\u0259rind\u0259 Evklidin <strong data-start=\"1369\" data-end=\"1382\">\u201c\u018fsaslar\u201d<\/strong> kitab\u0131n\u0131 \u015f\u0259rh ed\u0259rk\u0259n Tusinin bu \u0259s\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etmi\u015fdir. Dem\u0259li, Vallisd\u0259n t\u0259xmin\u0259n 4 \u0259sr, Lejandrdan is\u0259 5\u20136 \u0259sr \u0259vv\u0259l d\u00fcz x\u0259tl\u0259rin hasilinin s\u0259th oldu\u011funu N. Tusi <strong data-start=\"1553\" data-end=\"1573\">\u201cEvklidin \u015f\u0259rhi\u201d<\/strong> \u0259s\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.Bu \u0259s\u0259rd\u0259 N. Tusi Evklidin teoreml\u0259rinin \u00e7ox sad\u0259 v\u0259 ayd\u0131n isbatlar\u0131n\u0131 da vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Seminar i\u015ftirak\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n maraqla qar\u015f\u0131lan\u0131b, m\u00f6vzu \u0259traf\u0131nda elmi m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131b v\u0259 suallar cavabland\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<div class='entry-gallery'><div id=\"carousel-1\" class=\"single-carousel carousel slide carousel-219091\" data-ride=\"carousel\"><ol class='carousel-indicators'><li data-target=\"#carousel-1\" data-slide-to=\"0\" class=\"active\"><\/li><li data-target=\"#carousel-1\" data-slide-to=\"1\" class=\"\"><\/li><li data-target=\"#carousel-1\" data-slide-to=\"2\" class=\"\"><\/li><li data-target=\"#carousel-1\" data-slide-to=\"3\" class=\"\"><\/li><\/ol><div class='carousel-inner'><div class=\"carousel-item item active\"><a href='https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/12\/24\/riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunda-umuminstitut-seminari-kecirilib-4\/img_6130\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"467\" height=\"350\" src=\"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/IMG_6130.jpg\" class=\"attachment-620x350 size-620x350\" alt=\"\" \/><\/a><\/div><div class=\"carousel-item item\"><a href='https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/12\/24\/riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunda-umuminstitut-seminari-kecirilib-4\/img_6136\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"467\" height=\"350\" src=\"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/IMG_6136.jpg\" class=\"attachment-620x350 size-620x350\" alt=\"\" \/><\/a><\/div><div class=\"carousel-item item\"><a href='https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/12\/24\/riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunda-umuminstitut-seminari-kecirilib-4\/img_6137\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"467\" height=\"350\" src=\"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/IMG_6137.jpg\" class=\"attachment-620x350 size-620x350\" alt=\"\" \/><\/a><\/div><div class=\"carousel-item item\"><a href='https:\/\/www.imm.az\/exp\/2025\/12\/24\/riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutunda-umuminstitut-seminari-kecirilib-4\/img_6135\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"467\" height=\"350\" src=\"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/IMG_6135.jpg\" class=\"attachment-620x350 size-620x350\" alt=\"\" \/><\/a><\/div><\/div>\n<a class=\"carousel-control-prev\" href=\"#carousel-1\" role=\"button\" data-slide=\"prev\">\n    <span class=\"carousel-control-prev-icon\" aria-hidden=\"true\"><\/span>\n    <span class=\"sr-only\">Previous<\/span>\n  <\/a>\n\n      <a class=\"carousel-control-next\" href=\"#carousel-1\" role=\"button\" data-slide=\"next\">\n    <span class=\"carousel-control-next-icon\" aria-hidden=\"true\"><\/span>\n    <span class=\"sr-only\">Next<\/span>\n  <\/a>\n    \n    <\/div><\/div>\n<p>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>24 dekabr 2025-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda n\u00f6vb\u0259ti \u00dcmuminstitut seminar\u0131 ke\u00e7irilib. Seminarda institutun C\u0259br v\u0259 Riyazi M\u0259ntiq \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, dosent \u018fli Babayev \u00abEvklidin \u201c\u018fsaslar\u201d \u0259s\u0259rinin II kitab\u0131na N\u0259sir\u0259ddin Tusinin \u015f\u0259rhl\u0259ri v\u0259 d\u00fcz x\u0259tt par\u00e7alar\u0131n\u0131n hasili haqq\u0131nda\u00bb m\u00f6vzusunda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. M\u0259ruz\u0259d\u0259 bir s\u0131ra t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n Evklidin \u00ab\u018fsaslar\u00bb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":219095,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3316],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/219091"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=219091"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/219091\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":219100,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/219091\/revisions\/219100"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/219095"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=219091"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=219091"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=219091"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}