{"id":219925,"date":"2026-04-03T12:14:51","date_gmt":"2026-04-03T08:14:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=219925"},"modified":"2026-04-03T12:14:52","modified_gmt":"2026-04-03T08:14:52","slug":"suni-intellekt-texnologiyalari-susuzluq-yaradir-yeni-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2026\/04\/03\/suni-intellekt-texnologiyalari-susuzluq-yaradir-yeni-arasdirma\/","title":{"rendered":"S\u00fcni intellekt texnologiyalar\u0131 susuzluq yarad\u0131r? \u2013 Yeni ara\u015fd\u0131rma"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u015firin su ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyi bir vaxtda m\u0259lumat m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin v\u0259 s\u00fcni intellekt texnologiyalar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259si su m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f t\u0259l\u0259bat yarad\u0131r v\u0259 texnologiya s\u0259nayesinin \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirin\u0259 yenid\u0259n bax\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir.<\/p>\n<p>D\u00fcnyadak\u0131 suyun yaln\u0131z 3%-i \u015firin sudur v\u0259 bunun c\u0259mi 0.5%-i insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atan v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizdir. Quraql\u0131qlar is\u0259 suyun \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da azald\u0131r. Eyni zamanda, data m\u0259rk\u0259zi operatorlar\u0131 obyektl\u0259rini soyutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn getdikc\u0259 daha \u00e7ox yer\u00fcst\u00fc v\u0259 yeralt\u0131 su m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Data m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 su istifad\u0259si enerji istehlak\u0131 v\u0259 karbon emissiyalar\u0131 il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Enerji istifad\u0259si artd\u0131qca prosessorlar\u0131n h\u0259ddind\u0259n art\u0131q isinm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox su t\u0259l\u0259b olunur. Eyni zamanda, enerji istifad\u0259sinin artmas\u0131 karbon emissiyalar\u0131n\u0131 da art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Orta \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir data m\u0259rk\u0259zi ild\u0259 110 milyon qallona (1 qallon 3,8 litr) q\u0259d\u0259r su istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259r ki, bu da t\u0259xmin\u0259n 1 000 evin illik su istifad\u0259sin\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. Daha b\u00f6y\u00fck m\u0259rk\u0259zl\u0259r g\u00fcnd\u0259 5 milyon qallona (ild\u0259 1.8 milyard qallona) q\u0259d\u0259r su istifad\u0259 edir \u2014 bu is\u0259 10 000\u201350 000 n\u0259f\u0259rlik bir \u015f\u0259h\u0259rin su ehtiyac\u0131na b\u0259rab\u0259rdir. AB\u015e-d\u0259 m\u00f6vcud olan 5,426 data m\u0259rk\u0259zi birlikd\u0259 h\u0259r il milyardlarla qallona su istifad\u0259 edir. 2021-ci il hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, AB\u015e data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri g\u00fcnd\u0259 449 milyon, ild\u0259 is\u0259 163.7 milyard qallon su s\u0259rf edir. Data m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin say\u0131 v\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc artd\u0131qca su istifad\u0259sinin d\u0259 artaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Kaliforniya Universitetinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259r 100 s\u00f6zl\u00fck s\u00fcni intellekt sor\u011fusu t\u0259xmin\u0259n bir \u015f\u00fc\u015f\u0259 suya (519 ml) b\u0259rab\u0259rdir. Bu ki\u00e7ik g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, d\u00fcnyada milyardlarla insan h\u0259r d\u0259qiq\u0259 s\u00fcni intellekt sisteml\u0259rin\u0259 sor\u011fular g\u00f6nd\u0259rir. B\u00f6y\u00fck dil modell\u0259ri enerji t\u0259l\u0259b ed\u0259n hesablamalar apar\u0131r v\u0259 bu da maye soyutma sisteml\u0259rin\u0259 ehtiyac yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Data m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 su d\u00f6vran\u0131<\/p>\n<p>Data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri suyu \u0259sas\u0259n 3 yerd\u0259n istifad\u0259 edir:<br \/>\n\u2022 \u00f6z daxilind\u0259 (soyutma \u00fc\u00e7\u00fcn),<br \/>\n\u2022 elektrik istehsal ed\u0259n stansiyalarda,<br \/>\n\u2022 \u00e7ipl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131 zaman\u0131.<\/p>\n<p>Bu su m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259lir: yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc sular, \u015f\u0259h\u0259r su sistemi v\u0259 ya t\u0259krar emal olunmu\u015f su.<\/p>\n<p>Data m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 istifad\u0259 olunan suyun b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si geri qaytar\u0131lm\u0131r, \u00e7\u00fcnki buxarlan\u0131r v\u0259 ya istifad\u0259y\u0259 yarars\u0131z olur. Bu da x\u00fcsusil\u0259 su az olan yerl\u0259rd\u0259 problem yarad\u0131r.<br \/>\nSu istifad\u0259si bir ne\u00e7\u0259 \u015feyd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r:<br \/>\n\u2022 iqlim (isti yerl\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox su laz\u0131md\u0131r),<br \/>\n\u2022 m\u0259rk\u0259zin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc,<br \/>\n\u2022 istifad\u0259 olunan texnologiya.<\/p>\n<p>Serverl\u0259ri s\u0259rin saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn su il\u0259 soyutma istifad\u0259 olunur. Bu ya buxarlanma yolu il\u0259, ya da birba\u015fa maye il\u0259 edilir. Maye il\u0259 soyutma daha yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259yir v\u0259 daha az su istifad\u0259 edir, amma bahad\u0131r. N\u0259tic\u0259 olaraq, su az olan yerl\u0259rd\u0259 daha s\u0259m\u0259r\u0259li soyutma \u00fcsullar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259k daha yax\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Daha s\u0259m\u0259r\u0259li h\u0259ll\u0259r<\/p>\n<p>\u018fks\u0259r data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri h\u0259l\u0259 d\u0259 \u015firin suya v\u0259 su-t\u0259l\u0259b ed\u0259n soyutma \u00fcsullar\u0131na \u0259saslan\u0131r. Lakin daha davaml\u0131 alternativl\u0259r m\u00f6vcuddur:<br \/>\n\u2022 Qapal\u0131 d\u00f6vriyy\u0259 soyutma sisteml\u0259ri (70%-\u0259 q\u0259d\u0259r su q\u0259na\u0259ti)<br \/>\n\u2022 Immersion soyutma<br \/>\n\u2022 Hava il\u0259 soyutma<br \/>\n\u2022 T\u0259krar emal olunmu\u015f suyun istifad\u0259si.<\/p>\n<p>T\u0259bii soyutma \u00fcsulu is\u0259 soyuq iqliml\u0259rd\u0259 xarici havadan istifad\u0259 edir v\u0259 suya olan ehtiyac\u0131 minimuma endirir.<br \/>\nBundan \u0259lav\u0259, g\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 k\u00fcl\u0259k enerjisi kimi b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7id su istifad\u0259sini ciddi \u015f\u0259kild\u0259 azalda bil\u0259r. AB\u015e tamamil\u0259 b\u0259rpa olunan enerjiy\u0259 ke\u00e7s\u0259, milyardlarla qallon \u015firin suya q\u0259na\u0259t etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olar.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/muallim.edu.az\/suni-intellekt-texnologiyalari-susuzluq-yaradir-yeni-arasdirma\">muallim.edu.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u015firin su ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyi bir vaxtda m\u0259lumat m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin v\u0259 s\u00fcni intellekt texnologiyalar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259si su m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f t\u0259l\u0259bat yarad\u0131r v\u0259 texnologiya s\u0259nayesinin \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirin\u0259 yenid\u0259n bax\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir. D\u00fcnyadak\u0131 suyun yaln\u0131z 3%-i \u015firin sudur v\u0259 bunun c\u0259mi 0.5%-i insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atan v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizdir. Quraql\u0131qlar is\u0259 suyun \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da azald\u0131r. Eyni [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":219926,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/219925"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=219925"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/219925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":219928,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/219925\/revisions\/219928"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/219926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=219925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=219925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=219925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}