{"id":26880,"date":"2019-10-25T12:50:41","date_gmt":"2019-10-25T08:50:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=26880"},"modified":"2019-10-25T12:51:42","modified_gmt":"2019-10-25T08:51:42","slug":"riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutu-60-ild%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2019\/10\/25\/riyaziyyat-v%c9%99-mexanika-institutu-60-ild%c9%99\/","title":{"rendered":"Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu 60 ild\u0259"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">\u00d6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fcasir riyaziyyat\u0131n \u0259saslar\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 sistemli elmi t\u0259dqiqatlar 1919-cu ild\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259rqind\u0259 ilk d\u00fcny\u0259vi ali m\u0259kt\u0259bin &#8211; Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin yaranmas\u0131 v\u0259 1920-ci ild\u0259 onun t\u0259rkibind\u0259 Fizika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bununla yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycanda s\u0131rf riyazi t\u0259dqiqatlarla m\u0259\u015f\u011ful olan ilk riyaziyyat \u00f6z\u0259yi 1942-ci ilin aprel ay\u0131nda SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n Fizika sektorunda t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. 1940-c\u0131 ild\u0259 namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k, Tiflisd\u0259n Bak\u0131ya g\u0259lmi\u015f Zahid X\u0259lilov onun yegan\u0259 riyaziyyat\u00e7\u0131 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 olmu\u015fdur. 1943-c\u00fc ild\u0259 SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259 m\u00fcst\u0259qil Riyaziyyat Sektorunun yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 riyaziyyat sah\u0259sind\u0259 elmi t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 daha m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dqiqatlara ba\u015flan\u0131ld\u0131. 1945-ci ilin oktyabr ay\u0131nda Fizika \u0130nstitutu il\u0259 Riyaziyyat Sektoru birl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k Fizika v\u0259 Riyaziyyat \u0130nstitutu yarad\u0131ld\u0131. 1950-1957-ci ill\u0259rd\u0259 Zahid X\u0259lilov h\u0259min institutun direktoru v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fizika v\u0259 Riyaziyyat \u0130nstitutunun ilk elmi jurnal\u0131 1940-c\u0131 ild\u0259n n\u0259\u015fr olunan &#8220;\u018fs\u0259rl\u0259r&#8221; jurnal\u0131 idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">14 ild\u0259n sonra Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Sovetinin 1959-cu il 27 aprel tarixli 319 n\u00f6mr\u0259li q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan SSR EA Fizika v\u0259 Riyaziyyat \u0130nstitutunun Riyaziyyat Sektorunun bazas\u0131nda m\u00fcst\u0259qil Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu yarad\u0131ld\u0131. \u0130nstitutun ilk direktoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 akademik Zahid X\u0259lilov t\u0259yin olundu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycanda riyaziyyat\u0131n v\u0259 mexanikan\u0131n bir elm kimi sonrak\u0131 inki\u015faf\u0131nda v\u0259 d\u00fcny\u0259vi riyazi t\u0259hsilin formala\u015fmas\u0131nda akademikl\u0259r Zahid X\u0259lilov, \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov, \u0130brahim \u0130brahimov v\u0259 akademiyan\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Maqsud Cavadovun rolu dan\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1946-c\u0131 ild\u0259 Zahid m\u00fc\u0259llim doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edir v\u0259 ilk az\u0259rbaycanl\u0131 riyaziyyat\u00e7\u0131 elml\u0259r doktoru olur. Akademik Zahid X\u0259lilov funksional analizin, funksional metodlar\u0131n diferensial v\u0259 inteqral t\u0259nlikl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti oldu\u011funu hiss ed\u0259n ilk sovet aliml\u0259rind\u0259n biri idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1967-ci ild\u0259n Zahid X\u0259lilov yenid\u0259n Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutuna qay\u0131tm\u0131\u015f, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r institutun direktoru v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yarand\u0131\u011f\u0131 vaxt institutda alt\u0131 \u015f\u00f6b\u0259, bir laboratoriya v\u0259 Hesablama M\u0259rk\u0259zi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Bunlar &#8220;Funksional analiz&#8221; \u015f\u00f6b\u0259si, &#8220;Funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221; \u015f\u00f6b\u0259si, &#8220;Diferensial t\u0259nlikl\u0259r&#8221; \u015f\u00f6b\u0259si, &#8220;\u0130nteqral t\u0259nlikl\u0259r&#8221; \u015f\u00f6b\u0259si, &#8220;T\u0259qribi analiz&#8221; \u015f\u00f6b\u0259si, &#8220;Elastikiyy\u0259t n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221; \u015f\u00f6b\u0259si, &#8220;Dinamik m\u00f6hk\u0259mlik&#8221; laboratoriyas\u0131 v\u0259\u00a0 &#8220;Hesablama M\u0259rk\u0259zi&#8221;.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1960-c\u0131 ild\u0259 Hesablama M\u0259rk\u0259zi institutdan ayr\u0131laraq akademiyan\u0131n m\u00fcst\u0259qil Hesablama M\u0259rk\u0259zi kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 1965-ci ild\u0259 bu m\u0259rk\u0259z \u0259sas\u0131nda akademiyan\u0131n Kibernetika \u0130nstitutu (indiki \u0130dar\u0259etm\u0259 Sisteml\u0259ri \u0130nstitutu) yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zahid X\u0259lilov 1959-cu ilin oktyabr\u0131nda Akademiyan\u0131n Fizika-Riyaziyyat v\u0259 Texnika Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sin\u0259 akademik-katib se\u00e7ildikd\u0259n sonra, instituta 1959-1963-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131s\u0131 g\u00f6rk\u0259mli riyaziyyat\u00e7\u0131, akademik \u0130brahim \u0130bi\u015f o\u011flu \u0130brahimov r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir. O, 1959-cu ild\u0259n &#8220;Funksiyalar n\u0259z\u0259riyyy\u0259si&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin yarad\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 ilk m\u00fcdiri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130brahim m\u00fc\u0259llim g\u00f6rk\u0259mli riyaziyyat\u00e7\u0131 A.O.Gelfondun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 1939-cu ild\u0259 namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015f v\u0259 riyaziyyat \u00fczr\u0259 ilk az\u0259rbaycanl\u0131 elml\u0259r namiz\u0259di olmu\u015fdur. O, 1947-ci ild\u0259 Moskvada doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir. \u0130brahim m\u00fc\u0259llim d\u00fcnya riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edil\u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f bir alim idi. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u0259qiqi v\u0259 kompleks d\u0259yi\u015f\u0259nli funksiyalar\u0131n yax\u0131nla\u015fmas\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259si, interpolyasiya n\u0259z\u0259riyy\u0259si, tam funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si, funksiyalar sisteminin taml\u0131\u011f\u0131 kimi sah\u0259l\u0259rd\u0259 geni\u015f t\u0259dqiqatlar apar\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bunlar\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si \u0130brahim m\u00fc\u0259llimin yazd\u0131\u011f\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Moskvada \u00e7ap edil\u0259n monoqrafiyalar\u0131na daxil edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1963-1967-ci ill\u0259rd\u0259 instituta professor H\u0259\u015fim Nizam o\u011flu A\u011fayev r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir. O, 1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan SSR EA-n\u0131n Fizika v\u0259 Riyaziyyat \u0130nstitutunun &#8220;Riyaziyyat&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 ba\u015f elmi i\u015f\u00e7i v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, 1948-1950-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 Qiyabi Pedaqoji \u0130nstitutunun &#8220;C\u0259br&#8221; kafedras\u0131na r\u0259hb\u0259rik etmi\u015fdi. 1953-1954-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Bolqar\u0131stana ezam olunmu\u015f v\u0259 orada Sofiya Universitetinin &#8220;Riyazi analiz&#8221; kafedras\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 o, universitetin t\u00fcrk \u015f\u00f6b\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn riyazi terminl\u0259rin l\u00fc\u011f\u0259tini t\u0259rtib etmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259\u015fim m\u00fc\u0259llim 1959-1963-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun elmi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 direktor m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdi. H\u0259\u015fim A\u011fayev x\u00fcsusi t\u00f6r\u0259m\u0259li diferensial t\u0259nlikl\u0259r sah\u0259sind\u0259 y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f alim idi. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n f\u0259ls\u0259fi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f seminar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1970-ci ild\u0259n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna &#8211; 1974-c\u00fc ilin fevral ay\u0131na q\u0259d\u0259r Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutuna, eyni zamanda, &#8220;Funksional analiz&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 akademik Zahid X\u0259lilov r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1974-c\u00fc ild\u0259n \u0130nstituta v\u0259 eyni zamanda, &#8220;Funksional analiz&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 akademik F\u0259ram\u0259z Q\u0259z\u0259nf\u0259r o\u011flu Maqsudov r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir. O d\u00f6vrd\u0259 \u0130nstitutda riyaziyyat v\u0259 mexanika sah\u0259sind\u0259 elml\u0259r doktorlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 i\u015find\u0259 b\u00f6y\u00fck bir canlanma yaranm\u0131\u015fd\u0131. 1959-1974-c\u00fc ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycanda c\u0259mi 3 doktorluq dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edildiyi halda, bundan sonrak\u0131 15 ild\u0259 institutun \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 15 doktorluq dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edilmi\u015fdi. F\u0259ram\u0259z Maqsudov 1976-c\u0131 ild\u0259 akademiyan\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, 1980-ci ild\u0259 is\u0259 h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc se\u00e7ilmi\u015f, 1980-1996-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 akademiyan\u0131n Fizika-Riyaziyyat v\u0259 Texnika Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sinin akademik-katibi, 1997-2000-ci ill\u0259rd\u0259 akademiyan\u0131n prezidenti v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan Nazirl\u0259r Sovetinin 23 iyun 1978-ci il S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun n\u0259zdind\u0259 X\u00fcsusi Konstruktor B\u00fcrosu (XKB) yarad\u0131ld\u0131. XKB-nin \u0259sas m\u0259qs\u0259di elmi v\u0259 t\u0259cr\u00fcbi-konstruktor t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin istismar \u015f\u0259raitin\u0259 \u0259n yax\u0131n olmaq \u015f\u0259rti il\u0259 xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na t\u0259tbiqini i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlamaqdan ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1983-c\u00fc ild\u0259 XKB-n\u0131n bir qrup \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 &#8220;\u00c7atadavaml\u0131l\u0131q kriteriyalar\u0131 \u0259sas\u0131nda enerji avadanl\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259mliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 elmi \u0259saslar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 t\u0259tbiqi&#8221; i\u015fin\u0259 g\u00f6r\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin M\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1970-1980-ci ill\u0259rd\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun 78 n\u0259f\u0259r \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k, fizika-riyaziyyat elml\u0259ri namiz\u0259di, 5 n\u0259f\u0259r doktorluq dissetasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k fizika-riyaziyyat elml\u0259ri doktoru\u00a0 elmi d\u0259r\u0259c\u0259si alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin ilk ill\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n siyasi qar\u015f\u0131durma, iqtisadi t\u0259n\u0259zz\u00fcl, Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si elmin inki\u015faf\u0131na da \u00f6z m\u0259nfi t\u0259sirini g\u00f6rt\u0259rmi\u015fdir. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259r \u00f6lk\u0259ni t\u0259rk etmi\u015f, Akademiyan\u0131n i\u015fin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t o q\u0259d\u0259r d\u0259 yax\u015f\u0131 deyildi, h\u0259tta 1992-ci ild\u0259 o vaxtk\u0131 hakimiyy\u0259t Akademiyan\u0131n ba\u011flanmas\u0131 t\u0259klifini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n 1993-c\u00fc ilin iyun ay\u0131nda xalq\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi m\u00fcdrik daxili v\u0259 xarici siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 siyasi stabillik b\u0259rpa olundu, iqtisadi inki\u015faf\u0131n t\u0259m\u0259li qoyuldu. Elmin inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirildi v\u0259 \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, elm v\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 geni\u015f islahatlara ba\u015flan\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sevindirici hald\u0131r ki, m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra yaranm\u0131\u015f siyasi v\u0259 iqtisadi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 riyaziyyat v\u0259 mexanika sah\u0259l\u0259ri inki\u015faf etmi\u015f, aliml\u0259rimiz \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 elmi t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri apararaq, Az\u0259rbaycan\u0131n ad\u0131n\u0131 daha y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259msil ed\u0259n yeni riyaziyyat\u00e7\u0131 v\u0259 mexanikl\u0259r n\u0259sli yeti\u015fmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1991-2000-ci ill\u0259rd\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun 40 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k, fizika-riyaziyyat elml\u0259ri namiz\u0259di (riyaziyyat \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru) v\u0259 5 n\u0259f\u0259r doktorluq dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k fizika-riyaziyyat elml\u0259ri doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259si alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2001-2010-cu ill\u0259rd\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun 124 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k, fizika-riyaziyyat elml\u0259ri namiz\u0259di (riyaziyyat \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru) v\u0259 24 n\u0259f\u0259r doktorluq dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k fizika-riyaziyyat elml\u0259ri doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259si alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a02013-c\u00fc ild\u0259n \u0130nstituta v\u0259 2015-ci ild\u0259n onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 yarad\u0131lan &#8220;Optimal idar\u0259etm\u0259&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 optimal idar\u0259etm\u0259nin riyazi \u00fcsullar\u0131 v\u0259 variasiya hesab\u0131 sah\u0259sind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f alim, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Misir Cumail o\u011flu M\u0259rdanov r\u0259hb\u0259rlik edir. O, 1996-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin rektoru, 1998-2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n T\u0259hsil naziri, 2011-2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Riyaziyyat C\u0259miyy\u0259tinin prezidenti olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2011-2018-ci ill\u0259rd\u0259 institutun m\u00fcdafi\u0259 \u015furas\u0131nda 89 n\u0259f\u0259r namiz\u0259dlik (riyaziyyat v\u0259 mexanika \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru) dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259min ill\u0259rd\u0259 institutun m\u00fcdafi\u0259 \u015furas\u0131nda 46 n\u0259f\u0259r doktorluq (riyaziyyat v\u0259 mexanika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru) dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Haz\u0131rda Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda elmi t\u0259dqiqatlar Riyaziyyat v\u0259 Mexanika sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 (6-s\u0131 riyaziyyat, 1-i mexanika olmaqla) 7 elmi istiqam\u0259ti \u0259hat\u0259 edir:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">* Harmonik v\u0259 qeyri-harmonik analiz. AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczvl\u0259ri: Bilal Bilalov, Vaqif Quliyev; professor H\u0259midulla Aslanov.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">*\u00a0Ridge funksiyalar v\u0259 neyron \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rl\u0259 yax\u0131nla\u015fmalar. AMEA-n\u0131n professoru V\u00fcqar \u0130smay\u0131lov.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">* Diferensial t\u0259nlikl\u0259rin spektral v\u0259 keyfiyy\u0259t n\u0259z\u0259riyy\u0259si. AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Rauf H\u00fcseynov, professor \u018fkb\u0259r \u018fliyev, dosent \u018fbd\u00fcrr\u0259him Quliyev.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">* Optimal idar\u0259etm\u0259 v\u0259 variasiya hesab\u0131. AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Misir M\u0259rdanov.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">* Qeyri-x\u0259tti dinamika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 idar\u0259etm\u0259nin vizualla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 kompyuter texnologiyalar\u0131. Dosent H\u0259s\u0259n Na\u011f\u0131yev.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">* Az\u0259rbaycanda riyaziyyat\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixi. Dosent \u018fli Babayev, professor Ramiz Aslanov, riyaziyyat \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Emina\u011fa M\u0259mm\u0259dov.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">* Deformasiya olunan b\u0259rk cism, maye v\u0259 qaz mexanikas\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259ri v\u0259 t\u0259tbiqi probleml\u0259ri. AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Qeylani P\u0259nahov, professorlar: C\u0259f\u0259r A\u011falarov, Vaqif Hac\u0131yev, Qabil \u018fliyev, L\u0259tif Tal\u0131bl\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Haz\u0131rda institutda 213 n\u0259f\u0259r \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Onlardan 127-si elmi i\u015f\u00e7i, 47-si elml\u0259r doktoru, 61-i f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, 5-i AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Haz\u0131rda institutda 14 \u015f\u00f6b\u0259 v\u0259 1 laboratoriya f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir: &#8220;Funksional analiz&#8221;, &#8220;Riyazi analiz&#8221;, &#8220;Funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221;, &#8220;Diferensial t\u0259nlikl\u0259r&#8221;, &#8220;Optimal idar\u0259etm\u0259&#8221;, &#8220;Riyazi-fizika t\u0259nlikl\u0259ri&#8221;, &#8220;Qeyri-harmonik analiz&#8221;, &#8220;S\u0259br v\u0259 riyazi m\u0259ntiq&#8221;, &#8220;Hesablama riyaziyyat\u0131 v\u0259 informatika&#8221;, &#8220;Maye v\u0259 qaz mexanikas\u0131&#8221;, &#8220;Elastiklik v\u0259 plastiklik n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221;, &#8220;Dal\u011fa dinamikas\u0131&#8221;, &#8220;S\u00fcr\u00fcnc\u0259klik n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221;, &#8220;T\u0259tbiqi riyaziyyat&#8221; \u015f\u00f6b\u0259l\u0259ri v\u0259 &#8220;Siqnallar\u0131n emal\u0131n\u0131n riyazi probleml\u0259ri&#8221; laboratoriyas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Haz\u0131rda institutda 4 elmi jurnal n\u0259\u015fr olunur: &#8220;Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun \u018fs\u0259rl\u0259ri&#8221;, &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (riyaziyyat burax\u0131l\u0131\u015f\u0131), &#8220;Az\u0259rbaijan Journal of Mathematics&#8221;, &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun &#8220;\u018fs\u0259rl\u0259ri&#8221; jurnal\u0131 1946-c\u0131 ild\u0259n, &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (riyaziyyat v\u0259 mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) jurnal\u0131 1992-ci ild\u0259n, &#8220;Azerbaijan Journal of Mathematics&#8221; jurnal\u0131 is\u0259 2011-ci ild\u0259n n\u0259\u015fr olunur. H\u0259r \u00fc\u00e7 jurnal ild\u0259 iki d\u0259f\u0259 olmaqla ingilis dilind\u0259 \u00e7ap olunur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259l\u0259 1970-ci ill\u0259rd\u0259 &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (riyaziyyat v\u0259 mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) jurnal\u0131 Thomson Reutersin (Clarivate Analiytcs) bazas\u0131na daxil idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">22 dekabr 2015-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Riyaziyyat C\u0259miyy\u0259tinin Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda \u00e7ap olunan &#8220;Azerbaijan Journal of Mathematics&#8221; jurnal\u0131 Clarivate Analytics agentliyinin &#8220;Emerging Sources Citation \u0130ndex&#8221; (ESC\u0130) bazas\u0131na daxil edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1 iyun 2016-c\u0131 il tarixind\u0259 AMEA Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun &#8220;Proceedings of the Institute of Mathematics and Mechanics&#8221; jurnal\u0131 Clarivate Analytics agentliyinin &#8220;Emerging Sources Citation \u0130ndex&#8221; (ESC\u0130) bazas\u0131na daxil edilmi\u015fdir. Bu, Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n 70 illik tarixind\u0259 AMEA \u0130nstitutlar\u0131n\u0131n jurnallar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 h\u0259min bazaya daxil olmu\u015f ilk elmi jurnald\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; jurnal\u0131 (fizika-riyaziyyat v\u0259 texnika elml\u0259ri seriyas\u0131) 2015-ci ild\u0259n &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (riyaziyyat burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) v\u0259 &#8220;AMEA-n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; (mexanika burax\u0131l\u0131\u015f\u0131) ad\u0131 il\u0259 d\u0259rc olunur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1 yanvar 2018-ci il tarixind\u0259 AMEA Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun &#8220;Transactions of National Academy of Sciences of Azerbaijan&#8221; (series of physical-technical and mathematical sciences, issue mathematics) jurnal\u0131 Scopus bazas\u0131na daxil edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son 4 ild\u0259 institut \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n 200-d\u0259n \u00e7ox m\u0259qal\u0259si Web of Science v\u0259 Scopusun siyah\u0131s\u0131na daxil olan elmi jurnallarda \u00e7ap olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">AMEA Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan g\u00fcnd\u0259n h\u0259r h\u0259ft\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc saat 10:00-da \u00dcmuminstitut elmi seminar\u0131 ke\u00e7irilir. Seminarda institutun \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, respublika v\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259lmi\u015f tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259r m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1968-ci ild\u0259n hal-haz\u0131ra kimi institutda namiz\u0259dlik (f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru) v\u0259 doktorluq (elml\u0259r doktoru) dissertasiya \u015furas\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 649 n\u0259f\u0259r dissertasiya m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015f, onlardan 556-s\u0131 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, 93-\u00fc elml\u0259r doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rini alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2015-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq magistratura yarad\u0131lm\u0131\u015f, Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunda &#8220;T\u0259hsil&#8221; v\u0259 &#8220;Beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259r&#8221; \u015f\u00f6b\u0259l\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu AB\u015e, Almaniya, Belarus, \u00c7in Xalq Respublikas\u0131, Fransa, G\u00fcrc\u00fcstan, Hindistan, \u0130ngilt\u0259r\u0259, \u0130ran, \u0130taliya, Qazax\u0131stan, Misir \u018fr\u0259b Respublikas\u0131, \u00d6zb\u0259kistan, Pol\u015fa, Rusiya Federasiyas\u0131, T\u00fcrkiy\u0259, Ukrayna, Yaponiya v\u0259 Asiyan\u0131n dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rinin elmi t\u0259dqiqat m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">60 il \u0259rzind\u0259 Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutu \u015f\u0259r\u0259fli bir yol ke\u00e7mi\u015f, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 riyaziyyat v\u0259 mexanika elml\u0259rinin inki\u015faf\u0131 yolunda x\u00fcsusi rol oynam\u0131\u015f, dig\u0259r elml\u0259rin inki\u015faf\u0131na h\u0259lledici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Misir M\u0259rdanov<\/strong>,<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun direktoru, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/525.az\/site\/?name=xeber&amp;duzelis=0&amp;news_id=128595#gsc.tab=0\"><strong>525-ci q\u0259zet<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fcasir riyaziyyat\u0131n \u0259saslar\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 sistemli elmi t\u0259dqiqatlar 1919-cu ild\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259rqind\u0259 ilk d\u00fcny\u0259vi ali m\u0259kt\u0259bin &#8211; Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin yaranmas\u0131 v\u0259 1920-ci ild\u0259 onun t\u0259rkibind\u0259 Fizika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycanda s\u0131rf riyazi t\u0259dqiqatlarla m\u0259\u015f\u011ful olan ilk riyaziyyat \u00f6z\u0259yi 1942-ci ilin aprel ay\u0131nda SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n Fizika [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26880"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26880"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26880\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26883,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26880\/revisions\/26883"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}