{"id":31608,"date":"2020-05-10T17:51:30","date_gmt":"2020-05-10T13:51:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=31608"},"modified":"2020-05-10T17:54:34","modified_gmt":"2020-05-10T13:54:34","slug":"dovl%c9%99tcilik-m%c9%99d%c9%99niyy%c9%99timizi-zirv%c9%99y%c9%99-ucaldan-dahi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2020\/05\/10\/dovl%c9%99tcilik-m%c9%99d%c9%99niyy%c9%99timizi-zirv%c9%99y%c9%99-ucaldan-dahi\/","title":{"rendered":"D\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi zirv\u0259y\u0259 ucaldan dahi"},"content":{"rendered":"<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n XX \u0259sr tarixinin b\u00f6y\u00fck bir d\u00f6vr\u00fc dahi Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, onun b\u00f6y\u00fck quruculuq f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyev yeni Az\u0259rbaycan\u0131n qu\u00adrucusu, xalq\u0131m\u0131z\u0131n qurtulu\u015f m\u00fcbariz\u0259sinin qalibidir. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n k\u00fctl\u0259vi v\u0259 \u0259n m\u00fcasir siyasi partiyas\u0131n\u0131 \u2013 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131n\u0131 o yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn on ili \u0259rzind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev do\u011fma xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fcasir, demokratik, h\u00fcquqi v\u0259 d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t yaratm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timiz \u2013 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 ulu \u00f6nd\u0259rin \u015fah \u0259s\u0259ri v\u0259 do\u011f\u00adma xalq\u0131na m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u0259man\u0259tidir.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixi bug\u00fcnk\u00fc n\u0259sill\u0259r\u0259 dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rimizin \u2013 Atro\u00adpatlar, Cavan\u015firl\u0259r, Bab\u0259kl\u0259r, \u015e\u0259ms\u0259ddin Eld\u0259nizl\u0259r, Uzun H\u0259s\u0259nl\u0259r, X\u0259tail\u0259r, \u015eah Abbas\u00adlar, Nadir \u015fahlar\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u0259man\u0259tidir. XX y\u00fczillikd\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 a\u011f\u0131r tarixi \u015f\u0259raitd\u0259 SSR\u0130 kimi n\u0259h\u0259ng bir imperiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olan Az\u0259rbaycan SSR adl\u0131 as\u0131l\u0131 m\u00fctt\u0259fiq respub\u00adlikan\u0131 m\u00fcst\u0259qil idar\u0259 etm\u0259kl\u0259, Sovet \u0130mperiyas\u0131 kimi n\u0259h\u0259ng d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u00addan biri s\u0259viyy\u0259sin\u0259 ucalmaqla Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259tini qoruyub saxlaya bildi. Bu, d\u00fcnyan\u0131n he\u00e7 bir dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 rast g\u0259linm\u0259y\u0259n misilsiz d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyidir. Ulu \u00f6nd\u0259r bunun ard\u0131nca Sovet imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 z\u0259ngin d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 v\u0259 do\u011fma xalq\u0131n\u0131n t\u00fck\u0259nm\u0259z sevgisin\u0259 arxalanaraq Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u0259n m\u00fca\u00adsir respublika tipli m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259tin d\u0259 banisi oldu.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259dqiqatlar s\u00fcbut edir ki, ulu \u00f6nd\u0259rin \u00f6m\u00fcr yolunun h\u0259r bir s\u0259hif\u0259si daha d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259timizin m\u00fcbariz\u0259 yolu ara\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qca n\u0259sill\u0259r\u0259 n\u00fcmun\u0259 olan yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, olduqca z\u0259ngin, m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259tl\u0259r x\u0259zin\u0259sinin sirl\u0259ri a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Fikrimc\u0259, ulu \u00f6nd\u0259rin do\u011fma xalq\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f \u00f6m\u00fcr yolu, ictimai-siyasi v\u0259 z\u0259ngin d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu f\u0259aliyy\u0259ti, bir-biri il\u0259 \u00fczvi sur\u0259td\u0259 ba\u011fl\u0131 olan a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 d\u00f6vrl\u0259ri \u0259hat\u0259 edir:<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\"><strong>Birinci d\u00f6vr \u2013&nbsp;<\/strong>XX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n 1969-cu il\u0259d\u0259k, y\u0259ni Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 g\u0259li\u015fin\u0259 q\u0259d\u0259rki d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 edir. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Heyd\u0259r \u018fliyev son d\u0259r\u0259c\u0259 a\u011f\u0131r mane\u0259l\u0259ri v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri d\u0259f ed\u0259r\u0259k, SSR\u0130-nin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u0259sas daya\u011f\u0131 olan Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin s\u0259dri v\u0259zif\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259ldi. D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin (DTK) az\u0259rbaycanl\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rind\u0259n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si kimi son d\u0259r\u0259c\u0259 \u00e7\u0259tin v\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli i\u015f\u0259 ilk d\u0259f\u0259 \u2013 h\u0259l\u0259 sovet rejiminin \u0259n g\u00fccl\u00fc vaxt\u0131nda m\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyev ba\u015flay\u0131b. Bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131lar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259si ayd\u0131n d\u0259rk etm\u0259li v\u0259 unutmama\u00adl\u0131d\u0131rlar ki, da\u015fnaklar xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri 1918-ci ilin Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan sonra, 1920-ci ilin Sovet i\u015f\u011fal\u0131nda da yax\u0131ndan i\u015ftirak etdil\u0259r. Bol\u015fevik libas\u0131 geyinmi\u015f da\u015fnaklar bu d\u0259f\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131 sovet hakimiyy\u0259tinin \u201cqurucular\u0131\u201d cildin\u0259 gir\u0259r\u0259k q\u0131r\u00add\u0131lar. Onlar D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sind\u0259 v\u0259 Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131nda \u0259sas m\u00f6vqel\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. Erm\u0259ni \u201c\u00e7ekistl\u0259ri\u201d uydurma \u201ccinay\u0259t i\u015fl\u0259ri\u201d qald\u0131\u00adraraq 20-30-cu ill\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi repressiyalar h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r, ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 H\u00fcseyn Cavidl\u0259ri, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiql\u0259ri, Sal\u00adman M\u00fcmtazlar\u0131, \u018fhm\u0259d Cavad\u00adlar\u0131 \u2013 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ziyal\u0131 qayma\u011f\u0131n\u0131 m\u0259hv etdil\u0259r. Bu ba\u00adx\u0131mdan, Heyd\u0259r \u018fliyevin DTK-n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131la\u015fd\u0131rmaq sah\u0259sind\u0259ki xidm\u0259tl\u0259ri V\u0259t\u0259n v\u0259 xalq qar\u015f\u0131s\u0131nda adi xidm\u0259tl\u0259r deyil!<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Heyd\u0259r \u018fliyev qeyr\u0259tli v\u0259 milli \u0259hval-ruhiyy\u0259li V\u0259t\u0259n o\u011ful\u00adlar\u0131n\u0131 DTK-ya i\u015f\u0259 c\u0259lb etm\u0259kl\u0259, \u0259slind\u0259, xalq\u0131m\u0131z\u0131n namuslu \u00f6vladlar\u0131na qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f n\u00f6vb\u0259ti t\u0259qibl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131rd\u0131. Haz\u0131rda akademiyam\u0131z\u0131n Tarix \u0130nstitu\u00adtunda ulu \u00f6nd\u0259rin bu d\u00f6vrd\u0259ki d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tinin daha d\u0259rind\u0259n t\u0259dqiq olunmas\u0131 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0130kinci d\u00f6vr \u2013&nbsp;<\/strong>1969-1982-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. 1969-cu ild\u0259 \u2013 Az\u0259rbaycan SSR-d\u0259 h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259rin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn h\u00f6kmranl\u0131q etdiyi bir \u015f\u0259raitd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin birinci katibi se\u00e7ildi v\u0259 \u00f6lk\u0259nin ali idar\u0259\u00e7ilik s\u00fckan\u0131 arxas\u0131na ke\u00e7di. Bununla, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n tarixind\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131. Tarixi inki\u015faf\u0131n sonrak\u0131 gedi\u015fi s\u00fcbut etdi ki, bug\u00fcnk\u00fc yeni, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259l\u0259 o zaman qurma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Sovet rejiminin b\u00fct\u00fcn x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olan v\u0259 z\u0259ngin idar\u0259\u00e7ilik t\u0259cr\u00fcb\u0259si qazanm\u0131\u015f Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu \u00e7ox a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259ti add\u0131mlar atma\u011fa ba\u015flad\u0131. O, dahiyan\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259, d\u0259rind\u0259n \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7\u0259r\u0259k, h\u0259m d\u0259 Sovet rejiminin b\u00fct\u00fcn eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259rini \u2013 korrupsiyan\u0131, s\u00fcr\u00fcnd\u00fcrm\u0259\u00e7iliyi, r\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fu c\u0259sar\u0259tl\u0259 t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli, dinamik v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n kompleks inki\u015faf proqramlar\u0131 ha\u00adz\u0131rlatd\u0131 v\u0259 d\u0259rhal onlar\u0131n icras\u0131na ba\u015fland\u0131. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131. Xalq ilk add\u0131mlar\u0131ndanca Heyd\u0259r \u018fliyevi r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131, onu sevdi v\u0259 arxas\u0131nca getdi. Xal\u00adq\u0131n dahi o\u011flu Sovet \u0130ttifaq\u0131 kimi b\u00f6y\u00fck bir d\u00f6vl\u0259tin z\u0259ngin iqtisadi potensial\u0131ndan v\u0259 geni\u015f imkanla\u00adr\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259r\u0259qqi yoluna \u00e7\u0131xarmaq siyas\u0259ti yeritm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc do\u011fma xalq\u0131na h\u0259sr etdi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">B\u00f6y\u00fck siyas\u0259t\u00e7i iqtisadiy\u00adyat v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6z V\u0259t\u0259ninin, xalq\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan \u0259n vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin Siya\u00adsi B\u00fcrosu, M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin plenumlar\u0131, Kommunist Partiya\u00ads\u0131n\u0131n qurultaylar\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u0259lveri\u015fli q\u0259rarlar q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 nail olur, sonra da b\u00fct\u00fcn xalq\u0131\u00adm\u0131z\u0131 h\u0259min q\u0259rarlar\u0131n icras\u0131na s\u0259f\u0259rb\u0259r edir, do\u011fma Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259r\u0259qqisi u\u011frunda yorulma\u00addan, gec\u0259li-g\u00fcnd\u00fczl\u00fc m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcst\u0259qil ya\u015fama\u011fa qadir olan v\u0259 elmi-texniki c\u0259h\u0259td\u0259n y\u00fcks\u0259k t\u0259r\u0259qqi etmi\u015f bir \u00f6lk\u0259y\u0259 \u00e7evirm\u0259k onun planlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnd\u0259 g\u0259lirdi. Bir s\u00f6zl\u0259, V\u0259t\u0259nimizin m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 g\u0259l\u0259n yolunu h\u0259l\u0259 o zaman Heyd\u0259r \u018fliyev ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi h\u0259min ill\u0259rd\u0259 min c\u00fcr mane\u0259l\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Kremld\u0259ki erm\u0259ni qrupla\u015fmas\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyi \u0259ng\u0259ll\u0259ri d\u0259f ed\u0259r\u0259k, Sovet h\u00f6kum\u0259tinin Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u00e7ox m\u00fch\u00fcm q\u0259rarlar q\u0259bul etm\u0259sin\u0259 nail oldu. O, eyni q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 d\u0259 h\u0259min q\u0259rarlar\u0131n yerin\u0259 yetirilm\u0259sini t\u0259min etdi. Xalq\u0131n qurub-yaratmaq d\u00fchas\u0131 tamamil\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcmumi y\u00fcks\u0259li\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259f\u0259rb\u0259r olundu. M\u0259rk\u0259zd\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lan b\u00fcdc\u0259 v\u0259saiti xeyli art\u0131r\u0131ld\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 1970- 1985-ci ill\u0259r Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n tarixin\u0259 \u0259n parlaq quruculuq d\u00f6vr\u00fc kimi daxil oldu. S\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 y\u00fcks\u0259li\u015f ba\u015f verdi. Respublika iqtisadiyyat\u0131nda m\u00fch\u00fcm struktur d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irildi. Yeni v\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi s\u0259naye sah\u0259l\u0259ri yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Heyd\u0259r \u018fliyevin uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259ti, m\u00fcdrik v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259li r\u0259hb\u0259rliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan o zaman b\u00fct\u00fcn Sovet \u0130ttifaq\u0131nda \u0259n qabaqc\u0131l k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 res\u00adpublikas\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qabaqc\u0131l pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck diyar\u0131\u00adna \u00e7evrildi. K\u0259nd z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rinin sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259ti \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycan k\u0259ndind\u0259 misilsiz tikinti, abad\u00adl\u0131q v\u0259 m\u0259d\u0259ni quruculuq i\u015fl\u0259ri apar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">1970-1985-ci ill\u0259rd\u0259, tarix\u0259n q\u0131sa bir d\u00f6vr \u0259rzind\u0259, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 respublika \u0259razisind\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 za\u00advod, fabrik, emal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri, iri istehsal sah\u0259l\u0259ri yarad\u0131ld\u0131. N\u0259h\u0259ng s\u0259naye kompleksl\u0259ri i\u015f\u0259 sal\u0131nd\u0131. Bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm istehsal sah\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan Sovet \u0130ttifaq\u0131nda apar\u0131c\u0131 yerl\u0259rd\u0259n birini tuturdu. Az\u0259rbaycanda istehsal olunan 350 adda m\u0259hsul d\u00fcnyan\u0131n 65 \u00f6lk\u0259sin\u0259 ixrac olunurdu. Bu ill\u0259rd\u0259 istehsal olunan s\u0259naye m\u0259hsullar\u0131 \u00f6z h\u0259cmin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0259vv\u0259lki 50 ild\u0259ki n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 b\u0259rab\u0259r idi. H\u0259min ill\u0259rin Az\u0259rbaycan\u0131 n\u0259h\u0259ng bir tikinti meydan\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131. Bak\u0131n\u0131n v\u0259 respublika rayonlar\u0131\u00adn\u0131n simas\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn d\u0259yi\u015fmi\u015fdi. Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131 b\u00f6y\u00fck sovet m\u0259kan\u0131nda \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f respublikaya \u00e7evirmi\u015f, d\u00fcnyada tan\u0131tm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Ulu \u00f6nd\u0259r bug\u00fcnk\u00fc m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Ordusunun b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini h\u0259l\u0259 o zaman qoyma\u00ad\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. SSR\u0130-nin kosmik u\u00e7u\u015flara haz\u0131rl\u0131q m\u0259rk\u0259zind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncl\u0259rin olmamas\u0131n\u00addan narahatl\u0131q ke\u00e7ir\u0259n Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259ri g\u0259ncl\u0259rin ali t\u0259yyar\u0259\u00e7ilik m\u0259kt\u0259bl\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini \u015f\u0259xsi n\u0259zar\u0259tin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. Yax\u015f\u0131 yad\u0131mdad\u0131r. 70-ci ill\u0259rin sonlar\u0131 idi. Ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulu il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fc\u015favir\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t olunmu\u015fdum. Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259hsil nazirini v\u0259 bir-iki ali m\u0259kt\u0259b rektorunu dinl\u0259dikd\u0259n sonra, \u00dcmumqo\u015fun Komandirl\u0259ri M\u0259kt\u0259binin r\u0259isini \u00e7\u0131x\u0131\u015fa d\u0259v\u0259t etdi v\u0259 ona d\u0259rhal sual verdi: T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 yerli \u0259halinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? Ald\u0131\u011f\u0131 cavabdan, y\u0259ni az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n h\u0259rbi t\u0259hsil\u0259 z\u0259if c\u0259lb olunmas\u0131ndan \u00e7ox naraz\u0131 qalan Heyd\u0259r \u018fliyev \u00dcmumqo\u015fun Komandirl\u0259ri M\u0259kt\u0259binin r\u0259isini \u00e7ox k\u0259skin sur\u0259td\u0259 m\u0259z\u0259mm\u0259t etdi v\u0259 ona konkret tap\u015f\u0131r\u0131qlar verdi. \u0130\u015f el\u0259 g\u0259tirdi ki, sonrak\u0131 il ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 q\u0259bul \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 m\u0259n yenid\u0259n i\u015ftirak etm\u0259li oldum. Heyd\u0259r \u018fliyev \u00dcmumqo\u015fun Komandirl\u0259ri M\u0259kt\u0259binin r\u0259isini yen\u0259 xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u0259 d\u0259v\u0259t etdi. R\u0259is bu d\u0259f\u0259 d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif r\u0259q\u0259ml\u0259r g\u0259tirdi. Heyd\u0259r \u018fliyev, \u0259vv\u0259lki kimi, bu m\u00fch\u00fcm i\u015fin gedi\u015fi, x\u00fcsusil\u0259 yerli \u0259halinin faizi il\u0259 maraqlan\u00add\u0131. M\u00fc\u0259yy\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015f olmas\u0131na baxmayaraq, yen\u0259 naraz\u0131 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Ulu \u00f6nd\u0259rin Az\u0259rbaycana birinci r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi quruculuq i\u015fl\u0259rinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259ti bundan ibar\u0259t idi ki, xalq\u0131m\u0131zda milli q\u00fcrur, milli m\u0259nlik \u015f\u00fcuru oyand\u0131, azadl\u0131q, m\u00fcst\u0259qillik duy\u011fular\u0131 ba\u015f qald\u0131rd\u0131. Bu, Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq\u0131m\u0131z\u0131n istiqlal m\u00fcbariz\u0259si tarixind\u0259 misilsiz xidm\u0259tidir.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Bel\u0259likl\u0259, Sovet rejiminin a\u011f\u0131r \u0259sar\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Moskvadan as\u0131l\u0131 olan \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcst\u0259qil idar\u0259 etm\u0259kl\u0259 h\u0259m d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi ya\u015fatd\u0131, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizin \u0259n parlaq s\u0259hif\u0259sini yazd\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6vr \u2013&nbsp;<\/strong>Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tinin Moskva d\u00f6n\u0259midir. 1982-1987-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n bu d\u00f6vrd\u0259 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 Siyasi B\u00fcronun \u00fczv\u00fc v\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti S\u0259drinin birinci m\u00fcavini kimi t\u0259msil olunan Heyd\u0259r \u018fliyev velikorus \u015foviniz\u00admi v\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik psixologi\u00adyas\u0131n\u0131n h\u00f6kmranl\u0131q etdiyi Kreml rejimin\u0259, bu rejimin yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259qibl\u0259r v\u0259 ayr\u0131-se\u00e7kilik sistemin\u0259 s\u00fcbut etdi ki, he\u00e7 bir q\u00fcvv\u0259 onun z\u0259ngin, t\u00fck\u0259nm\u0259z v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi istedad\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa qadir deyildir. T\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f n\u0259h\u0259ng imperiyan\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r sah\u0259l\u0259rinin idar\u0259 edilm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlara nail olan Heyd\u0259r \u018fliyev az vaxt i\u00e7\u0259risind\u0259 b\u00fct\u00fcn SSR\u0130-d\u0259 b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuz qazand\u0131. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Siyasi B\u00fcroda b\u00fct\u00fcn Sovet d\u00f6vl\u0259tini idar\u0259 etm\u0259y\u0259 v\u0259 onu t\u0259n\u0259zz\u00fcld\u0259n \u00e7\u0131xarma\u011fa qa\u00addir olan yegan\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi idi. Odur ki, s\u0259ri\u015ft\u0259siz v\u0259 bacar\u0131qs\u0131z Kreml r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 M. Qorba\u00e7ov Heyd\u0259r \u018fliyevi \u00f6zl\u0259rin\u0259 ciddi r\u0259qib hesab edirdil\u0259r. Bel\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015f\u0259raitd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, Heyd\u0259r \u018fliyev sovet r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 olark\u0259n do\u011fma V\u0259t\u0259nini h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlay\u0131r, onun inki\u015fa\u00adf\u0131na h\u0259r c\u00fcr qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Xalq\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu o zaman, h\u0259m d\u0259, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Az\u0259rbaycandan qopar\u0131b alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131nda q\u00fcdr\u0259tli mane\u0259, ke\u00e7ilm\u0259z s\u0259dd idi. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, h\u0259l\u0259 Stavropoldan ba\u015flayaraq erm\u0259ni mafiyas\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259 ita\u0259tkar al\u0259t olan Qorba\u00e7ov n\u0259hay\u0259t \u00f6z fitn\u0259kar niyy\u0259tin\u0259 nail ola bildi. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n dahi o\u011flu SSR\u0130-y\u0259 r\u0259hb\u0259rlikd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Bu, \u0259slind\u0259, b\u00fct\u00fcn sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259ri \u0259rzind\u0259 xalq\u0131m\u0131za vurulan \u0259n a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 idi. Sevimli \u015fairimiz B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 bu k\u0259d\u0259rli x\u0259b\u0259ri e\u015fitc\u0259k demi\u015fdi: \u201cEy vah, Moskvadak\u0131 yegan\u0259 v\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck qalam\u0131z y\u0131x\u0131ld\u0131!\u201d. B\u00f6y\u00fck \u015fair s\u0259hv etm\u0259mi\u015fdi. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n Mosk\u00advada \u2013 sovet r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 olan himay\u0259\u00e7isi Heyd\u0259r \u018fliyevin Siyasi B\u00fcrodan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan c\u0259mi 15 g\u00fcn sonra Qorba\u00e7ovlar ail\u0259sinin yax\u0131n dostu olan qat\u0131 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7isi Aqanbek\u00adyan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n tezlikl\u0259 Erm\u0259nistana veril\u0259c\u0259yini elan etdi. Bununla Qorba\u00e7ovun v\u0259 onun \u201cyenid\u0259nqurma siyas\u0259ti\u201dnin i\u00e7 \u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Xalq\u0131m\u0131z\u0131n f\u0259lak\u0259tli g\u00fcnl\u0259ri ba\u015fland\u0131. Erm\u0259nistanda silahs\u0131z h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rimiz\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fccumlar, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 ba\u015fland\u0131. \u00c7ox ke\u00e7m\u0259d\u0259n Erm\u0259nistanda, ata-baba etnik tor\u00adpaqlar\u0131nda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar do\u011fma yurdlar\u0131ndan qovuldular.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri v\u0259 d\u00fcn\u00adyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 onlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri d\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u00ad\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Qorba\u00e7ov bu zaman \u00f6z \u0259lalt\u0131lar\u0131 olan Arutyunyan\u0131 Erm\u0259nistana, V\u0259zirovu is\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259r g\u00f6nd\u0259rdi. Arutyunyan \u0130r\u0259vana \u00e7atan kimi \u201cMiatsum\u201d h\u0259r\u0259kat\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fdi, Erm\u0259nistan\u0131n m\u00fcst\u0259qillik bayra\u011f\u0131n\u0131n qald\u0131r\u0131lmas\u0131na nail oldu. Amma Az\u0259rbaycana g\u00f6nd\u0259ril\u0259n \u201caz\u0259rbaycanl\u0131\u201d is\u0259 n\u0259inki meyda\u00adna d\u00fc\u015f\u00fcb xalqla birl\u0259\u015fm\u0259di, \u0259ksin\u0259, Qorba\u00ad\u00e7ova v\u0259 s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, erm\u0259nil\u0259r\u0259 s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t etdi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Heyd\u0259r \u018fliyevin B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fccadil\u0259sinin&nbsp;<strong>d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u00f6vr\u00fc&nbsp;<\/strong>1987-1990- c\u0131 ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. Bu ill\u0259r Qorba\u00e7ovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi Kreml rejiminin xalq\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011fluna qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi a\u011f\u0131r t\u0259qib ill\u0259ridir. Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6mr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, h\u0259min ill\u0259rd\u0259 d\u0259 do\u011fma xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fam\u0131\u015f, n\u0259h\u0259ng Sovet d\u00f6vl\u0259tinin da\u011f\u0131lmaqda oldu\u011fu \u015f\u0259raitd\u0259 \u00f6z V\u0259t\u0259ni \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131 axtarm\u0131\u015f, \u00f6z\u00fc\u00adn\u00fcn z\u0259ngin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik t\u0259cr\u00fcb\u0259si, m\u00fcdrik m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc a\u011f\u0131r b\u00f6hrandan \u00e7\u0131xarmaqdan \u00f6tr\u00fc b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259sini s\u0259rf etmi\u015fdir. Lakin o zaman Az\u0259rbaycana ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n s\u0259ri\u015ft\u0259siz r\u0259hb\u0259rl\u0259rin Moskva qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 m\u00fctiliyi v\u0259 x\u0259yan\u0259tkar siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bu d\u00f6vrd\u0259 \u00f6z b\u00f6y\u00fck o\u011flunun t\u00fck\u0259nm\u0259z z\u0259ka potensial\u0131ndan m\u0259hrum edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\"><strong>Be\u015finci d\u00f6vr \u2013&nbsp;<\/strong>1990-1993-c\u00fc ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. Bu d\u00f6vr Heyd\u0259r \u018fliyevin V\u0259t\u0259n namin\u0259 m\u00fcbariz\u0259 yolunda x\u00fcsusi yer tutur. H\u0259min d\u00f6vr Az\u0259rbaycan\u0131n tarixind\u0259 \u201colum, ya \u00f6l\u00fcm\u201d m\u00fcbariz\u0259si d\u00f6vr\u00fc idi. Moskvan\u0131n idar\u0259 etdiyi x\u0259yan\u0259tkar r\u0259hb\u0259rl\u0259r v\u0259 onlar\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n, he\u00e7 bir idar\u0259\u00e7ilik bacar\u0131\u011f\u0131 olma\u00adyan Az\u0259rbaycan Xalq C\u0259bh\u0259sinin r\u0259hb\u0259rliyi m\u0259ml\u0259k\u0259ti da\u011f\u0131l\u0131b m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoymu\u015fdu. Az\u0259rbaycan C\u0259nubi Qafqaz\u0131n x\u0259rit\u0259sind\u0259n silinm\u0259k \u00fczr\u0259 idi. Bu zaman \u0259liyal\u0131n xalq\u0131n yegan\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 silah\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev z\u0259kas\u0131 idi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 21-d\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda qoyaraq Az\u0259rbaycan\u0131n Moskvadak\u0131 Daimi N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin\u0259 g\u0259lib do\u011fma xalq\u0131na ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ver\u0259n, Bak\u0131da k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259rin c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev, \u0259slind\u0259, do\u011fma xalq\u0131n\u0131n qurtulu\u015f m\u00fcbariz\u0259sinin \u00f6n\u00fcn\u0259 ke\u00e7di. Bununla Heyd\u0259r \u018fliyevin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n qurtulu\u015f m\u00fcbariz\u0259si ba\u015fland\u0131. Dahi siyas\u0259t\u00e7i xalq\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r g\u00fcn\u00fcnd\u0259 Kremlin t\u0259qibl\u0259rind\u0259n yaxa qurtar\u0131b 1990-c\u0131 il iyulun 20-d\u0259 V\u0259t\u0259n\u0259 d\u00f6nd\u00fc. Lakin Bak\u0131da tariximizin \u0259n r\u00fcsvay\u00e7\u0131 faktlar\u0131ndan biri ba\u015f verdi: xalq\u0131n xilaskar o\u011fluna vaxtil\u0259 onun qurub-yaratd\u0131\u011f\u0131 paytaxtda qalmaq, a\u011f\u0131r f\u0259lak\u0259t an\u0131nda do\u011fma xalq\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 olmaq, ona yol g\u00f6st\u0259rm\u0259k imkan\u0131 verilm\u0259di. B\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t xadimi Bak\u0131ya g\u0259li\u015find\u0259n iki g\u00fcn sonra \u2013 1990-c\u0131 il iyulun 22-d\u0259 do\u011fuldu\u00ad\u011fu Nax\u00e7\u0131vana p\u0259nah aparmal\u0131 oldu. Heyd\u0259r \u018fliyev Nax\u00e7\u0131vanda b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n qurtulu\u015f m\u00fcbariz\u0259sini davam etdirdi. Muxtar respublikan\u0131n ad\u0131ndan \u201csovet\u201d v\u0259 \u201csosialist\u201d s\u00f6zl\u0259rinin \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b at\u0131lmas\u0131, Nax\u00e7\u0131van \u201cAli Sovet\u201dinin \u201cAli M\u0259clis\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131n\u0131n ilk d\u0259f\u0259 burada Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131 kimi q\u0259bul olunmas\u0131 v\u0259 qald\u0131r\u0131lmas\u0131, Kommunist Partiyas\u0131 yerli orqanlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin da\u00adyand\u0131r\u0131lmas\u0131, SSR\u0130-nin saxlan\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 referendumdan imtina olunmas\u0131, 1990-c\u0131 ilin Yanvar q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na siyasi qiym\u0259t verilm\u0259si, D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n H\u0259mr\u0259ylik G\u00fcn\u00fcn\u00fcn qeyd olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 tarixi q\u0259rar \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, yeni iqtisadi-t\u0259s\u0259rr\u00fcfat sistemi\u00adnin qurulmas\u0131na ba\u015flanmas\u0131, habel\u0259 bir \u00e7ox dig\u0259r c\u0259sar\u0259tli add\u0131mlar Nax\u00e7\u0131van\u0131 qurtulu\u015f m\u00fccadil\u0259mizin \u00f6n\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">1992-ci ild\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n dahi o\u011flu Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259qibl\u0259r v\u0259 zorak\u0131l\u0131qlar kampa\u00adniyas\u0131 ke\u00e7iril\u0259rk\u0259n, partiya \u00fczvl\u0259ri p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n sal\u0131nark\u0259n, bir ziyal\u0131 kimi m\u0259n d\u0259 haqq\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalxm\u0131\u015f, konkret \u0259m\u0259li add\u0131mlar atm\u0131\u015f v\u0259 m\u0259tbuatda \u00f6z m\u00f6vqeyimi bel\u0259 bir ba\u015fl\u0131qla a\u00e7\u0131q bildirmi\u015fdim: \u201c\u018fg\u0259r Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131 elan etdiyi yolla ged\u0259rs\u0259, onun tezlikl\u0259 \u0259n k\u00fctl\u0259vi partiya ola\u00adca\u011f\u0131na \u015f\u00fcbh\u0259m yoxdur!\u201d Bu g\u00fcn m\u0259n d\u0259rin iftixar hissi ke\u00e7irir\u0259m ki, ilk \u00fczvl\u0259rind\u0259n biri oldu\u011fum Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131 elan et\u00addiyi yolla getdi, \u00f6t\u0259n d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n taley\u00fckl\u00fc probleml\u0259rinin h\u0259llind\u0259 misilsiz rol oynad\u0131, n\u0259hay\u0259t, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin apar\u0131c\u0131 v\u0259 istiqam\u0259tverici q\u00fcvv\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">90-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 Zaqatalada, b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259ki b\u00f6lg\u0259sind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, do\u011fuldu\u011fum Ba\u015f G\u00f6yn\u00fck k\u0259ndind\u0259, Qaxda, Balak\u0259nd\u0259, L\u0259nk\u0259randa, F\u00fczulid\u0259, \u00f6lk\u0259mizin \u015fimal b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyind\u0259n s\u00f6hb\u0259t d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 ham\u0131 \u0259ll\u0259rini a\u00e7araq tribunaya yax\u0131nla\u015f\u0131b deyirdi: \u201cAllah Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 cansa\u011fl\u0131\u011f\u0131 versin, bizi o, xilas ed\u0259c\u0259k\u201d. M\u0259n b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u015f\u0259xs\u0259n \u015fahidiy\u0259m&#8230;<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">O zaman\u0131n s\u0259rt tarixi h\u0259qiq\u0259ti bel\u0259 idi: 1993-c\u00fc ilin iyununda \u2013 Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z tarixinin \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n birini ya\u015fay\u0131rd\u0131. C\u0259bh\u0259d\u0259 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r, x\u0259yan\u0259tl\u0259r, satq\u0131nl\u0131q, v\u0259zif\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259s torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259rraca qoyulmas\u0131 adi hal alm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6lk\u0259d\u0259, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, hakimiyy\u0259tsizlik idi. Siyasi h\u0259rc-m\u0259rclik ba\u015f al\u0131b gedirdi. B\u00f6lg\u0259l\u0259rimizd\u0259, ra\u00adyonlarda, paytaxt\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rind\u0259 faktiki olaraq ayr\u0131-ayr\u0131 silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r h\u00f6kmranl\u0131q edirdil\u0259r. Xalq vahim\u0259 v\u0259 t\u0259\u015fvi\u015f i\u00e7\u0259risind\u0259 idi. At\u0131\u015fma s\u0259sl\u0259rind\u0259n camaat evind\u0259 rahat yata bilmirdi. Girov g\u00f6t\u00fcrm\u0259 kimi \u00e7irkin qazanc vasit\u0259si adi hala \u00e7ev\u00adrilmi\u015fdi. O d\u00f6vr\u00fcn ba\u015fab\u0259la r\u0259hb\u0259rl\u0259ri t\u0259yyar\u0259l\u0259rini haz\u0131r saxlay\u0131r, v\u0259ziyy\u0259t bir az m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015f\u0259n kimi qa\u00e7\u0131b aradan \u00e7\u0131x\u0131r\u00add\u0131lar. 90-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 \u201cprezidentl\u0259ri qa\u00e7\u0131b aradan \u00e7\u0131xan d\u00f6vl\u0259t\u201d kimi tan\u0131y\u0131rd\u0131lar. Talan\u00e7\u0131l\u0131q ba\u015f al\u0131b gedir\u00addi. Faktiki olaraq d\u00f6vl\u0259t yox idi. \u00d6lk\u0259ni xalq ad\u0131ndan idar\u0259 ed\u0259n, \u0259slind\u0259 is\u0259 he\u00e7 bir s\u0259ri\u015ft\u0259si olmayan, \u0259n adi idar\u0259\u00e7ilik qaydalar\u0131\u00adn\u0131n bel\u0259 n\u0259 oldu\u011funu bilm\u0259y\u0259n v\u0259 xaricd\u0259ki a\u011falar\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n m\u0259hdud bir qrup m\u0259ml\u0259k\u0259ti milli f\u0259lak\u0259t h\u0259ddin\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. \u0130dar\u0259\u00e7ilik s\u00fckan\u0131 sahibsiz qalm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si v\u0259 etnik toqqu\u015fmalar meydan\u0131na \u00e7evrilm\u0259kd\u0259 idi. C\u0259bh\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131q idi. Ulular\u0131m\u0131\u00adz\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u0259man\u0259ti olan V\u0259t\u0259n torpaqlar\u0131 h\u0259rraca qoyulmu\u015fdu. Az\u0259rbaycan xarici al\u0259md\u0259ki olan-qalan n\u00fcfuzunu da tamamil\u0259 itirmi\u015fdi. Xalq \u00fcmidsizlik v\u0259 t\u0259la\u015f i\u00e7\u0259risind\u0259 idi. Sabaha inam qalmam\u0131\u015fd\u0131. \u018fn t\u0259hl\u00fck\u0259li c\u0259h\u0259t is\u0259 bundan ibar\u0259t idi ki, Az\u0259rbaycan\u0131n xaricd\u0259ki ya\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri daxild\u0259ki satq\u0131n\u00adlarla birl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r. Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 etnik \u0259lam\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 par\u00e7alan\u0131b yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda qalm\u0131\u015fd\u0131. Bak\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u2013 Navah\u0131 k\u0259ndind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin ilk g\u00fcll\u0259l\u0259ri at\u0131lm\u0131\u015f, qarda\u015f qan\u0131 ax\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si art\u0131q ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Bax, bu f\u0259lak\u0259t an\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n, V\u0259t\u0259nin yegan\u0259 \u00fcmid yeri Heyd\u0259r \u018fliyev idi. M\u00fcdrik xalq\u0131m\u0131z, o zaman q\u0259ti v\u0259 s\u0259rrast h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k yegan\u0259 d\u00fczg\u00fcn add\u0131m\u0131 atd\u0131 \u2013 d\u00fcnyan\u0131n bu b\u00f6y\u00fck siyas\u0259t adam\u0131n\u0131 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirdi. Bununla da Az\u0259rbaycan\u0131n xarici v\u0259 daxili d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rinin oxu da\u015fa d\u0259ydi, b\u0259dxahlar\u0131m\u0131z\u0131n arzular\u0131 g\u00f6zl\u0259rind\u0259 qald\u0131. M\u0259hz o zaman \u2013 1993-c\u00fc ilin iyun g\u00fcnl\u0259rind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Qurtulu\u015f m\u00fcbariz\u0259sind\u0259 h\u0259lledici d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015f verdi. M\u00fcdrik d\u00f6vl\u0259t xadimi bir ne\u00e7\u0259 siyasi gedi\u015fd\u0259n sonra v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259sini aradan qald\u0131rd\u0131. Xarici v\u0259 daxili d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin Az\u0259rbaycan\u0131 par\u00e7alay\u0131b yox etm\u0259k, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizi aradan qald\u0131r\u00admaq planlar\u0131 pu\u00e7a \u00e7\u0131xd\u0131. D\u00f6vl\u0259timizin, xalq\u0131\u00adm\u0131z\u0131n tarixi m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131n idar\u0259\u00e7ilik s\u00fckan\u0131 dahi d\u00f6vl\u0259t adam\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7di. V\u0259t\u0259n, mill\u0259t, b\u00fct\u00fcn xalq\u0131m\u0131z m\u0259krli d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 f\u0259lak\u0259t u\u00e7urumuna yuvarlanma\u00add\u0131, f\u0259lak\u0259td\u0259n, \u00f6l\u00fcm q\u0259zas\u0131ndan yan ke\u00e7di. Qurtulu\u015f sava\u015f\u0131nda q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 do\u011fru d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">D\u00f6vl\u0259ti olmayan xalq \u00f6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkumdur. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti bizim \u201colum, ya \u00f6l\u00fcm\u201d m\u0259s\u0259l\u0259mizdir. Ulu \u00f6nd\u0259rin q\u0259dirbil\u0259n xalq\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131nda, tariximiz qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259ti budur ki, bu b\u00f6y\u00fck d\u00fcha torpaqlar\u0131m\u0131za yiy\u0259l\u0259nm\u0259k \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u0259n k\u0259skin geosiyasi ziddiyy\u0259tl\u0259rin m\u00f6vcud oldu\u011fu bir \u015f\u0259raitd\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini xilas etdi, Az\u0259rbaycan var\u00adl\u0131\u011f\u0131n\u0131 par\u00e7alan\u0131b yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n qurtard\u0131. D\u00f6vl\u0259timizin qorunub saxlanmas\u0131 is\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n, m\u00fcst\u0259qilliyimizin qorunub saxlanmas\u0131 dem\u0259kdir. Qurtulu\u015f dem\u0259kdir!..<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">1992-ci ilin may\u0131nda Xalq C\u0259bh\u0259sinin r\u0259hb\u0259rliyi Bak\u0131da hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. \u018fb\u00fclf\u0259z El\u00e7ib\u0259yin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Xalq C\u0259bh\u0259si h\u00f6kum\u0259ti d\u0259 b\u00f6y\u00fck siyas\u0259t\u00e7i Heyd\u0259r \u018fliyevi d\u00f6vl\u0259tin idar\u0259 olunmas\u0131na yax\u0131n buraxmad\u0131, onun z\u0259ngin t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259di. \u018fksin\u0259, onu Nax\u00e7\u0131vana r\u0259hb\u0259rlikd\u0259n k\u0259nar etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn silahl\u0131 c\u0259hd d\u0259 g\u00f6st\u0259rirdi. Lakin Nax\u00e7\u0131van \u0259halisi sevimli r\u0259hb\u0259ri m\u00fcdafi\u0259 etdi, onu V\u0259t\u0259nimizin daha a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn qoruyub saxlad\u0131. 1993-c\u00fc ilin iyun g\u00fcnl\u0259rind\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131qda xalq\u0131m\u0131z q\u0259ti h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259timizin idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131 m\u00fcdrik siyas\u0259t\u00e7i Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 etibar etdi. Bel\u0259likl\u0259, \u00fcmum\u00admilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev ikinci d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Onun Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 1993-c\u00fc il iyunun 15-d\u0259 oldu. H\u0259min g\u00fcn o, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Parlamen\u00adtinin S\u0259dri se\u00e7ildi. Bir ne\u00e7\u0259 aydan sonra is\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ildi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\"><strong>Alt\u0131nc\u0131 d\u00f6vr \u2013&nbsp;<\/strong>1993-2003-c\u00fc ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. Bu, Heyd\u0259r \u018fliyevin B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fccadil\u0259sind\u0259 onun \u00f6z \u015fah \u0259s\u0259rini \u2013 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 adlanan bug\u00fcnk\u00fc m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizi yaratd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u00fcr. Bu d\u00f6vrd\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b daxili \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin \u2013 a\u011f\u0131r siyasi s\u0131naqlar\u0131n, sui-q\u0259sd t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rinin, daxili v\u0259 beyn\u0259lxalq irtican\u0131n birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin bitib-t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259n fitn\u0259karl\u0131qlar\u0131n\u0131n, son d\u0259r\u0259c\u0259 a\u011f\u0131r iqtisadi-maliyy\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rinin \u00fcz\u0259rind\u0259n, dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u00f6z\u00fc demi\u015fk\u0259n, \u201cinc\u0259 siya\u00adsi tell\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259n\u201d ke\u00e7\u0259r\u0259k m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tini qurdu.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Bu a\u011flas\u0131\u011fmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00e7\u0259tin bir tarixi v\u0259zif\u0259 idi. Bunu d\u0259rind\u0259n-d\u0259rin\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259miz\u0259 r\u0259hb\u0259rliy\u0259 qay\u0131dan kimi, d\u0259rhal, bir ne\u00e7\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcdrik v\u0259 c\u0259sar\u0259tli t\u0259dbir g\u00f6rd\u00fc. Yurdumuzda v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si qorxusunu aradan qald\u0131rd\u0131. Xalq\u0131m\u0131z rahat n\u0259f\u0259s ald\u0131. Xarici v\u0259 daxili d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin Az\u0259rbaycan\u0131 par\u00e7alay\u0131b m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizi yox etm\u0259k planlar\u0131 pozuldu. Ulu \u00f6nd\u0259rin bir s\u00f6z\u00fc bel\u0259 b\u00f6y\u00fck bir problemin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t idi. Biz \u201cTal\u0131\u015f\u2013Mu\u011fan Respublikas\u0131\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131 hadis\u0259l\u0259rd\u0259 bunu g\u00f6rd\u00fck. Bir b\u0259yanat kifay\u0259t etdi ki, xalq h\u0259min prosesin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 als\u0131n.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00f6lk\u0259mizin r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin idar\u0259\u00e7ilik s\u00fckan\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259li, m\u00fcdrik, uzaqg\u00f6r\u0259n d\u00f6vl\u0259t xadiminin \u0259lin\u0259 ke\u00e7di.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">1993-c\u00fc ilin iyun g\u00fcnl\u0259rind\u0259, m\u0259hz o zaman, Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 Nax\u00e7\u0131vandan ba\u015flanm\u0131\u015f qur\u00adtulu\u015f m\u00fcbariz\u0259si \u00f6z\u00fcn\u00fcn yeni \u2013 h\u0259lledici m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu, b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n qurtulu\u015fu ba\u015fland\u0131. Bununla, art\u0131q qeyd etdiyimiz kimi, Heyd\u0259r \u018fliyevin V\u0259t\u0259n namin\u0259 m\u00fccadil\u0259sind\u0259 alt\u0131nc\u0131 d\u00f6vr ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. 1993-c\u00fc ilin iyununda ba\u015f\u00adlanm\u0131\u015f v\u0259 2003-c\u00fc il\u0259d\u0259k davam etmi\u015f bu d\u00f6vr \u2013 mahiyy\u0259tc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 u\u011frun\u00adda m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 Yeni, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n qurulmas\u0131 d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131dan kimi dahi bir strateq olaraq erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya\u00addak\u0131 havadarlar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc, \u00f6lk\u0259mizin azad ya\u015famas\u0131n\u0131 ist\u0259m\u0259y\u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin planlar\u0131n\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259ti d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndirdi. D\u0259rind\u0259n \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7di. G\u00f6t\u00fcr-qoy etdi. A\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq c\u0259bh\u0259d\u0259 at\u0259\u015fin k\u0259silm\u0259sin\u0259 nail oldu.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">B\u00f6y\u00fck r\u0259hb\u0259rin s\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259min-amanl\u0131q yarand\u0131. Bu is\u0259 xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri, sahibkarlar\u0131, firma\u00adlar\u0131, \u015firk\u0259tl\u0259ri \u00f6lk\u0259miz\u0259 maliyy\u0259 v\u0259saiti, maya qoyma\u011fa h\u0259v\u0259sl\u0259ndirdi. \u018fvv\u0259ll\u0259r Az\u0259rbaycanda \u0259min-amanl\u0131\u011f\u0131n olmayaca\u00ad\u011f\u0131ndan ehtiyat ed\u0259r\u0259k bura v\u0259sait qoymaq ist\u0259m\u0259y\u0259n xarici sahibkarlar, \u015firk\u0259tl\u0259r, firma\u00adlar \u00f6lk\u0259miz\u0259 ax\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. 1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin iri neft \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d adlanan neft m\u00fcqavil\u0259si imzaland\u0131. Bu tarixi nailiyy\u0259t idi. \u00c7\u00fcnki X\u0259z\u0259rin t\u0259kinin v\u0259 s\u0259thinin b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 sahil\u00adyan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 probleml\u0259rin h\u0259ll olunmad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 bu d\u0259nizin taleyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n bu g\u00fcn d\u0259 ba\u015fa \u00e7atmad\u0131\u011f\u0131 bir tarixi \u015f\u0259raitd\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r d\u00fcnyan\u0131n n\u0259h\u0259ng neft \u015firk\u0259tl\u0259rini X\u0259z\u0259rin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n m\u0259nims\u0259nilm\u0259sin\u0259 c\u0259lb ed\u0259 bildi. Bu, Heyd\u0259r \u018fliyev diplomatiyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259ti idi. Bu tarixi nailiyy\u0259tin ard\u0131nca dig\u0259r m\u00fcqavil\u0259l\u0259r d\u0259 ba\u011fland\u0131. M\u00fcst\u0259qilliyimiz m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi v\u0259 Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin q\u0259tiyy\u0259ti 1994-c\u00fc ilin oktyabr v\u0259 1995-ci ilin mart sui-q\u0259sdl\u0259ri zaman\u0131 a\u011f\u0131r s\u0131naqlardan q\u0259l\u0259b\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. B\u00f6y\u00fck az\u0259rbaycanl\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev and\u0131na sadiq qalan, dar ayaqda V\u0259t\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyi, xalq\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 namin\u0259 \u015f\u0259hid olma\u011fa haz\u0131r olan prezident oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Dar ayaqda xalq\u0131n\u0131, V\u0259t\u0259nini qoyub qa\u00e7\u00admad\u0131. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n q\u0259tiyy\u0259ti xalqa ruh y\u00fcks\u0259kliyi g\u0259tirdi, inam\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 qay\u00adtard\u0131. Az\u0259rbaycan \u00f6l\u00fcm-dirim burul\u011fan\u0131ndan \u00e7\u0131xd\u0131. Sabitlik v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q yarand\u0131. B\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t xadimi kimi Heyd\u0259r \u018fliyevin dig\u0259r tarixi q\u0259l\u0259b\u0259si m\u0259hz budur \u2013 sabitlik\u00addir. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 sabitlik yaratmaqla Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z g\u00fcc\u00fcn\u0259, t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 g\u00fcv\u0259n\u0259n dahi siyas\u0259t\u00e7i kimi d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 s\u00f6yl\u0259diyi m\u0259\u015fhur k\u0259lam\u0131na sadiq qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut etdi: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi \u0259b\u0259di olacaqd\u0131r, sars\u0131lmaz olacaqd\u0131r, d\u00f6nm\u0259z ola\u00adcaqd\u0131r v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc g\u0259nc n\u0259sli g\u0259l\u0259c\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131 daha da y\u00fcks\u0259kl\u0259r\u0259 qald\u0131racaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Bununla 1993-c\u00fc ild\u0259 m\u00fcdrik xalq\u0131\u00adm\u0131z aya\u011fa qalxaraq, yekdillikl\u0259 v\u0259 q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 anarxiyaya, h\u0259rc-m\u0259rcliy\u0259, \u00f6lk\u0259ni v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sin\u0259, par\u00e7alanma\u011fa do\u011fru s\u00fcr\u00fckl\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 \u201cYox!\u201d dedi. \u00d6z taleyini, Prezident s\u00fckan\u0131n\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 etibar etdi. Mill\u0259timizin m\u00fcdrik se\u00e7imi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizi xilas etdi.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan xalq\u0131 on ild\u0259n sonra 2003-c\u00fc ild\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 yenid\u0259n daha bir a\u011f\u0131r s\u0131naq qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131. Ulu \u00f6nd\u0259rin x\u0259st\u0259liyind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n radikal m\u00fcxalif\u0259t, onlar\u0131n xaricd\u0259ki havadarlar\u0131 \u201cb\u0259lk\u0259 d\u0259 qaytard\u0131lar\u201d x\u00fclyas\u0131 il\u0259 yenid\u0259n f\u0259alla\u015fd\u0131lar. Xalq yen\u0259 se\u00e7im qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131 v\u0259 yen\u0259 d\u0259 1993-c\u00fc ild\u0259 oldu\u011fu kimi aya\u011fa qalxaraq yekdillikl\u0259 v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 \u00f6lk\u0259ni anarxiya v\u0259 h\u0259rc-m\u0259rclik d\u00f6vr\u00fcn\u0259 qaytarmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 yenid\u0259n \u201cYox!\u201d dedi. Mill\u0259timiz bu d\u0259f\u0259 \u00f6lk\u0259nin ali r\u0259hb\u0259rliyini \u0130lham \u018fliyev\u0259 etibar etdi. Bununla xalq\u0131\u00adm\u0131z h\u0259m \u00f6z\u00fcn\u0259 yeni Prezident se\u00e7di, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik tariximizd\u0259 q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 bird\u0259f\u0259lik hakimiyy\u0259ti zorak\u0131l\u0131qla \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 son qoydu v\u0259 bug\u00fcn\u00adk\u00fc u\u011furlar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu&#8230;<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n \u0259n s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf ed\u0259n \u00f6lk\u0259sidir. C\u0259nubi Qaf\u00adqaz\u0131n lider d\u00f6vl\u0259tidir. Art\u0131q V\u0259t\u0259nimiz d\u00fcn\u00adyan\u0131n kosmik ara\u015fd\u0131rmalar aparan d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri s\u0131ras\u0131na qo\u015fulmu\u015fdur. Yurdumuzun \u0259ld\u0259 etdiyi b\u00fct\u00fcn tarixi nailiyy\u0259tl\u0259r z\u0259man\u0259mizin b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t xadimi Prezident \u0130lham \u018fliyevin Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi kursunu d\u00f6nm\u0259d\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. \u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 b\u0259yan edir: Az\u0259rbaycan Heyd\u0259r \u018fliyev yolundan d\u00f6nm\u0259y\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">\u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n Heyd\u0259r \u018fliyev ideya\u00adlar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n tarixi \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011fun olaraq yarad\u0131c\u0131l\u0131qla z\u0259nginl\u0259\u015fdirm\u0259si, \u00e7evik, q\u0259tiyy\u0259tli v\u0259 m\u00fcdrik siyas\u0259ti yurdumuzu q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r ard\u0131nca yeni q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 qovu\u015fdu\u00adrur.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Vaxtil\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev korrupsiyaya, s\u00fcr\u00fcnd\u00fcrm\u0259\u00e7iliy\u0259, r\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fa qar\u015f\u0131 nec\u0259 ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131sa, bug\u00fcn \u0130lham \u018fliyev eyni islahatlar\u0131 daha s\u0259rt ard\u0131c\u0131ll\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irir.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\">Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnl\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin, \u00f6lk\u0259 Prezidentinin etimad\u0131n\u0131 do\u011frultmayan korrupsioner, s\u00fcr\u00fcnd\u00fcrm\u0259\u00e7i, r\u00fc\u015fv\u0259txor m\u0259murlar yen\u0259, Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 oldu\u011fu kimi, t\u0259\u015fvi\u015f i\u00e7\u0259risind\u0259dirl\u0259r. Xalq \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bu ard\u0131c\u0131l islahat\u00e7\u0131l\u0131q t\u0259dbirl\u0259rini b\u00f6y\u00fck r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131r v\u0259 \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 daha b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259 bax\u0131r. Bu, h\u0259m dahi Heyd\u0259r \u018fliyev ideyalar\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin u\u011furlu d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik siyas\u0259tinin b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259sidir.<\/p>\n<p class=\"sizeable\" style=\"text-align: justify;\"><strong>Yaqub MAHMUDOV,&nbsp;<\/strong>AMEA-n\u0131n Tarix \u0130nstitutunun direktoru, \u018fm\u0259kdar elm xadimi, akademik<\/p>\n<p class=\"sizeable\"><strong><a class=\"sizeable\" href=\"http:\/\/xalqqazeti.com\/az\/news\/47315\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">&#8220;Xalq q\u0259zeti&#8221;<\/a><\/strong>, 10 may 2020-ci il<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n XX \u0259sr tarixinin b\u00f6y\u00fck bir d\u00f6vr\u00fc dahi Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, onun b\u00f6y\u00fck quruculuq f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyev yeni Az\u0259rbaycan\u0131n qu\u00adrucusu, xalq\u0131m\u0131z\u0131n qurtulu\u015f m\u00fcbariz\u0259sinin qalibidir. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n k\u00fctl\u0259vi v\u0259 \u0259n m\u00fcasir siyasi partiyas\u0131n\u0131 \u2013 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131n\u0131 o yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn on ili \u0259rzind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev do\u011fma xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fcasir, demokratik, h\u00fcquqi v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31608"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31608"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31612,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31608\/revisions\/31612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}