{"id":33716,"date":"2021-01-14T02:18:01","date_gmt":"2021-01-13T22:18:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=33716"},"modified":"2021-01-14T02:19:02","modified_gmt":"2021-01-13T22:19:02","slug":"jurnal-science-2020-ci-ilin-%c9%99n-muhum-elmi-ixtiralarini-aciqladi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2021\/01\/14\/jurnal-science-2020-ci-ilin-%c9%99n-muhum-elmi-ixtiralarini-aciqladi\/","title":{"rendered":"Jurnal Science 2020-ci ilin   \u0259n m\u00fch\u00fcm  elmi ixtiralar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlad\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r \u00f6t\u0259n il he\u00e7 d\u0259 yaln\u0131z koronavirusla m\u00fcbariz\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmay\u0131blar.\u00a0 \u018fslind\u0259 elmin dig\u0259r sah\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, Science v\u0259 Nature jurnallar\u0131 2020-ci ilin bir \u00e7ox elmi ixtiralar\u0131n\u0131 ilk olaraq a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131r. \u00a0Onlardan bir ne\u00e7\u0259sini sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edirik \u0130lk s\u0131ralarda \u00a0he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz SARS-CoV-2 \u0259leyhin\u0259\u00a0 peyv\u0259ndin haz\u0131rlanmas\u0131 oldu. \u00a0\u00a0D\u00fcnyan\u0131 t\u0259siri alt\u0131na alan koronavirus epidemiyas\u0131 il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rin<br \/>\nelmi ictimaiyy\u0259t he\u00e7 vaxt bu q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259tl\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r olmam\u0131\u015f v\u0259 birlikd\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259mi\u015fdi. N\u0259hay\u0259t \u0259ld\u0259 olunan peyv\u0259ndl\u0259r x\u0259st\u0259liyin \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini \u00a0tam dayand\u0131ra bilm\u0259s\u0259d\u0259,\u00a0 b\u0259zil\u0259rinin t\u0259siri art\u0131q x\u0259st\u0259likl\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 ciddi \u00a0d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir ir\u0259lil\u0259yi\u015f qan x\u0259st\u0259likl\u0259rinin yeni\u00a0 m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Bundan \u0259lav\u0259, aliml\u0259r G\u0130\u00c7S infeksiyas\u0131na qar\u015f\u0131 effektiv m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259yin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Yeni antibiotik\u0131n ixtiras\u0131<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur\u00a0\u201cChemical Science\u201d elmi jurnal\u0131n\u0131n titul s\u0259hif\u0259sind\u0259 \u201cBiocev\u201d T\u0259hqiqat M\u0259rk\u0259zinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisi, doktor \u0130rji Yanatan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 avropal\u0131 mikrobioloqlar\u0131n yeni k\u0259\u015ffi bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat d\u0259rc edilib. Aliml\u0259r malyariyadan, yaxud stafilokok v\u0259 ya streptokoklar\u0131n s\u0259b\u0259b oldu\u011fu infeksiyalardan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n pasiyentl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259c\u0259k \u201cCelin\u201d adl\u0131 yeni antibiotik yaratma\u011fa nail olublar.<\/p>\n<p><strong>\u015e\u0259ffaf qoruyucu nano maskalar<\/strong><\/p>\n<p>Minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoyan koronavirusla m\u00fcbariz\u0259d\u0259 profilaktik t\u0259dbir olaraq d\u00fcnya aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n yeni &#8220;Leaf&#8221; adl\u0131 qoruyucu nano maska ixtira olunub. Bu\u00a0 s\u0259ffaf maska dem\u0259k olar ki, silikondan haz\u0131rlan\u0131b v\u0259 havan\u0131 ki\u00e7ik toz hiss\u0259cikl\u0259rind\u0259n bel\u0259 t\u0259mizl\u0259y\u0259n ultramodern\u00a0 bir hepa filtrl\u0259 t\u0259chiz olunub. Bu filtr koronavirusla m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259n t\u0259sirli vasit\u0259 kimi tan\u0131n\u0131r. &#8220;Leaf&#8221; maskas\u0131n\u0131n yegan\u0259 m\u0259nfi t\u0259r\u0259fi\u00a0 odur ki, onun biri 50 dollard\u0131r. Aliml\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, &#8220;Leaf&#8221; nano maskalar\u0131 f\u0259rqliliyi se\u00e7ildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir tendensiyaya \u00e7evril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Spot<\/strong> <strong>robotu<\/strong><\/p>\n<p>Sinqapurun m\u0259\u015fhur &#8220;Boston Dynamics&#8221; \u015firk\u0259ti\u00a0 cihazlar\u0131 il\u0259 texnologiya d\u00fcnyas\u0131nda\u00a0 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m \u00e7evrili\u015f edib. H\u0259min \u015firk\u0259t \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 sadiq qalaraq bu il d\u0259\u00a0 pandemiya il\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259r\u00a0 yeni\u00a0 tip proqramla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f &#8220;Spot robot&#8221;lar\u0131n\u0131 yarad\u0131b. Bu robotlar ad\u0259t\u0259n ictimai yerl\u0259rd\u0259 m\u0259saf\u0259 qaydalar\u0131n\u0131n riay\u0259t olunmas\u0131na diqq\u0259t edir. Parklarda g\u0259z\u0259n robotlar, bir operatorun s\u0259si il\u0259 istirah\u0259t ed\u0259n insanlara- &#8221; G\u0259lin Sinqapurun sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyaq, \u00f6z t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinizi v\u0259 \u0259traf\u0131n\u0131zdak\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k sizd\u0259n xahi\u015f olunur ki,\u0259n az\u0131 bir metr m\u0259saf\u0259ni g\u00f6zl\u0259y\u0259r\u0259k,bir-birinizd\u0259n aral\u0131 durun. Diqq\u0259tiniz\u0259 g\u00f6r\u0259 minn\u0259tdaram&#8221; s\u00f6zl\u0259rini deyir.<\/p>\n<p><strong>\u201c5G\u201d \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yeni texnologiya yarad\u0131l\u0131b<\/strong><\/p>\n<p>OPPO\u201d \u015firk\u0259ti \u201cEricsson\u201d v\u0259 \u201cMediaTek\u201d il\u0259 birg\u0259 5-ci n\u0259sil \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259 s\u0259sli v\u0259 videoz\u0259ngl\u0259rin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f yeni \u201cVoNR\u201d (Voice\/Video on New Radio) texnologiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b. Bu yeni texnologiya s\u0259s v\u0259 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn keyfiyy\u0259tini y\u00fcks\u0259ltm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m\u00e7inin s\u00fcr\u0259td\u0259 gecikm\u0259ni azald\u0131r.&#8221;OPPO&#8221; \u015firk\u0259tinin vitse-prezidenti Endu Vunun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cVoNR\u201d texnologiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 5-ci n\u0259sil \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131m olub. Onlar\u0131n m\u0259qs\u0259di istifad\u0259\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn rahat v\u0259 \u0259l\u00e7atan qur\u011fular yaratmaqd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Starship SN5 raketi<\/strong><\/p>\n<p>4-5 avqust 2020-ci il tarixind\u0259 Elon Musk Starship SN5 prototip raketini u\u011furla sinaqdan ke\u00e7irdi. Falcon-9 raketind\u0259n f\u0259rqli olaraq bu ancaq 150 metr y\u00fcks\u0259kliy\u0259 qalxd\u0131. Lakin bu, apar\u0131lan test \u00fc\u00e7\u00fcn kiyaf\u0259t idi. Elon Musk bu hadis\u0259ni &#8220;Twitter&#8221; hesab\u0131nda \u015f\u0259rh ed\u0259r\u0259k, bu s\u00f6zl\u0259ri dedi: &#8221; Art\u0131q Mars daha real g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 tezlikl\u0259 insanlar\u0131n qon\u015fu planetl\u0259r\u0259 u\u00e7u\u015flar\u0131 elmi fantastika kateqoriyas\u0131ndan \u00e7\u0131xacaq.&#8221;<\/p>\n<p><strong>H\u0259kim robotlar<\/strong><\/p>\n<p>S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n\u0131n Cidd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259&#8221; Kral Abdulla&#8221; Tibb M\u0259rk\u0259zind\u0259 COVID-19 virusuna yoluxmu\u015f x\u0259st\u0259l\u0259rin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 h\u0259kim-robotdan istifad\u0259 olunur. Texnologiyan\u0131n \u0259n son nailiyy\u0259ti hesab edil\u0259n bu robot test apar\u0131r v\u0259 koronavirus x\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259masda olmu\u015f insanlara diaqnoz qoyur. Tibb m\u0259rk\u0259zinin r\u0259hb\u0259ri Xalid \u018fl-Cumali bildirib ki, h\u0259kim-robot stetoskop, otoskop aparatlar\u0131, g\u00f6z kameras\u0131 v\u0259 h\u0259ssas linzalar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 d\u0259rini analiz ed\u0259n x\u00fcsusi kamera il\u0259 t\u0259chiz edilib. Robot, h\u0259m\u00e7inin h\u0259kim v\u0259 tibb bac\u0131lar\u0131n\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri l\u0259vazimat da\u015f\u0131y\u0131r, pasiyentl\u0259r\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verir, radioqrafiya g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 onlar\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259rin smartfon \u0259lav\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rir. \u018fl-Cumali \u0259lav\u0259 edib ki, bu y\u00fcks\u0259k texnologiya say\u0259sind\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n xidm\u0259tin keyfiyy\u0259ti v\u0259 s\u00fcr\u0259ti d\u0259 art\u0131b. Bel\u0259 ki, robot karantin palatalar\u0131na daxil olur v\u0259 oran\u0131 t\u0259rk etdikd\u0259 dezinfeksiya i\u015fl\u0259ri d\u0259 apar\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r \u00f6t\u0259n il he\u00e7 d\u0259 yaln\u0131z koronavirusla m\u00fcbariz\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmay\u0131blar.\u00a0 \u018fslind\u0259 elmin dig\u0259r sah\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, Science v\u0259 Nature jurnallar\u0131 2020-ci ilin bir \u00e7ox elmi ixtiralar\u0131n\u0131 ilk olaraq a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131r. \u00a0Onlardan bir ne\u00e7\u0259sini sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edirik \u0130lk s\u0131ralarda \u00a0he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz SARS-CoV-2 \u0259leyhin\u0259\u00a0 peyv\u0259ndin haz\u0131rlanmas\u0131 oldu. \u00a0\u00a0D\u00fcnyan\u0131 t\u0259siri alt\u0131na [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33716"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33716"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33716\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33719,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33716\/revisions\/33719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}