{"id":34978,"date":"2021-03-27T19:15:30","date_gmt":"2021-03-27T15:15:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=34978"},"modified":"2021-03-27T19:22:06","modified_gmt":"2021-03-27T15:22:06","slug":"27-mart-az%c9%99rbaycanda-elm-gunudur-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2021\/03\/27\/27-mart-az%c9%99rbaycanda-elm-gunudur-2\/","title":{"rendered":"27 mart &#8211; Az\u0259rbaycanda Elm G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnya Elm G\u00fcn\u00fc YUNESKO-nun q\u0259rar\u0131 il\u0259 t\u0259sis edilib. 2001-ci ild\u0259 YUNESKO-nun ba\u015f konfrans\u0131n\u0131n 31-ci sessiyas\u0131 10 noyabr g\u00fcn\u00fcn\u00fc \u201cS\u00fclh v\u0259 inki\u015faf namin\u0259 d\u00fcnya elm g\u00fcn\u00fc\u201d elan edib.<\/p>\n<p>\u0130lk d\u0259f\u0259 2002-ci il noyabr\u0131n 10-da ke\u00e7iril\u0259n bayram h\u0259min vaxtdan etibar\u0259n h\u0259r il b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada qeyd olunur. M\u0259qs\u0259d beyn\u0259lxalq v\u0259 milli s\u0259viyy\u0259d\u0259 elmin rolunu y\u00fcks\u0259ltm\u0259k, el\u0259c\u0259 d\u0259 elmin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin c\u0259miyy\u0259tin dinc v\u0259 sabit inki\u015faf\u0131na t\u0259sirini art\u0131rmaqd\u0131r. Davaml\u0131 c\u0259miyy\u0259tin yarad\u0131lmas\u0131nda elm v\u0259 aliml\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n elmi nailiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumatland\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 bu prosesl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak\u0131 is\u0259 vacib amill\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p>2018-ci il aprelin 9-da Prezident \u0130lham \u018fliyev c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131nda elmin \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda \u201cElm g\u00fcn\u00fc\u201dn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda S\u0259r\u0259ncam imzalay\u0131b. Mart\u0131n 27-si Az\u0259rbaycanda Elm G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu tarix elml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olar h\u0259r k\u0259sin, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan elmi ictimaiyy\u0259tinin bayram\u0131d\u0131r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 Elm G\u00fcn\u00fc, eyni zamanda, AMEA-n\u0131n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox yerl\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da bu bayram b\u00f6y\u00fck q\u00fcrur hissi il\u0259 ke\u00e7irilir. \u00c7\u00fcnki \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri elm v\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sin\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n qay\u011f\u0131n\u0131n ard\u0131c\u0131l davam etdirilm\u0259si, elmi-texniki potensial\u0131n qorunub saxlan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcn respublikam\u0131zda elm v\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, c\u0259miyy\u0259td\u0259 elmi i\u015f\u00e7il\u0259rin n\u00fcfuzunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si \u0259n aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycanda siyasi hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131n\u0131n dig\u0259r sah\u0259l\u0259ri kimi, elm d\u0259 inki\u015faf\u0131n yeni m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoyub. Az\u0259rbaycan elminin inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilib, \u00f6lk\u0259d\u0259 alimin v\u0259 elmin n\u00fcfuzu y\u00fcks\u0259lib. Ulu \u00d6nd\u0259rin 2001-ci il 15 may tarixli F\u0259rman\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131na Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 ad\u0131 verilib.<\/p>\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259r AMEA-n\u0131n ke\u00e7diyi \u015f\u0259r\u0259fli yolu Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259hif\u0259 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirib: \u201c\u00c7ox\u0259srlik tariximizd\u0259 b\u00f6y\u00fck elmimiz olubdur. Ancaq Az\u0259rbaycan elmi he\u00e7 vaxt bu q\u0259d\u0259r m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil v\u0259 bu q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259tli, g\u00fccl\u00fc, \u00e7oxsah\u0259li olmay\u0131b. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n Elml\u0259r Akademiyas\u0131 b\u00fct\u00fcn elmi potensial\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 c\u0259ml\u0259y\u0259r\u0259k, xalq\u0131m\u0131z\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q sah\u0259sind\u0259 n\u0259y\u0259 qadir oldu\u011funu d\u00fcnyaya g\u00f6st\u0259ribdir\u201d.<\/p>\n<p>Son ill\u0259r AMEA-da elmin inki\u015faf etdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 geni\u015f imkanlar yarad\u0131l\u0131b, elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259 v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n maddi-texniki bazas\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcb. Bu da d\u00fcnyan\u0131n n\u00fcfuzlu akademik qurumlar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n t\u0259\u015fkilin\u0259, beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131b. Bu g\u00fcn AMEA \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rinin elm sah\u0259sind\u0259 s\u0259r\u0259ncam v\u0259 f\u0259rmanlar\u0131n\u0131 r\u0259hb\u0259r tutaraq yeni istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf edir. Akademiyada elmi f\u0259aliyy\u0259tin s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin daha da art\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00f6lk\u0259nin dig\u0259r elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 apar\u0131lan fundamental v\u0259 t\u0259tbiqi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si, alim v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259rin d\u00fcnyan\u0131n n\u00fcfuzlu jurnallar\u0131nda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 ciddi t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p><strong>&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p><strong>K\u0259\u015ffl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnya elmin\u0259 \u00f6z t\u00f6hv\u0259l\u0259rini vermis az\u0259rbaycanl\u0131 aliml\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u0259sir\u0259ddin&nbsp;Tusi&nbsp;<\/strong>\u2013&nbsp;(tam ad\u0131<em>:<\/em>&nbsp;Xac\u0259 N\u0259sir\u0259ddin \u018fbu C\u0259f\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn H\u0259s\u0259n Tusi) \u2013&nbsp;Fars v\u0259 ya az\u0259rbaycanl\u0131 filosof, astronom, riyaziyyat\u00e7\u0131, tarix\u00e7i, maliyy\u0259\u00e7i, ilahiyyat\u00e7\u0131 v\u0259 h\u00fcquq\u015f\u00fcnas, d\u00f6vl\u0259t xadimi. Alimin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ensiklopedik s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r. Mara\u011fada ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.&nbsp;M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn H\u0259s\u0259n \u0259t-Tusi 1201-ci il c\u00fcm\u0259 g\u00fcn\u00fc 17 fevralda Tus \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 qeyd edilir ki, onun \u0259sli Z\u0259ncanla H\u0259m\u0259dan aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Sav\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ndir, Tusda do\u011fuldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Tusi nisb\u0259si il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.&nbsp;\u0130lk t\u0259hsilini atas\u0131ndan alm\u0131\u015f, sonra H\u0259m\u0259dan v\u0259 Tus&nbsp;\u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rinin \u2013 \u0130bn Sinav\u0259 B\u0259hm\u0259nyar\u0131n davam\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda t\u0259hsil g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>Yusif M\u0259mm\u0259d\u0259liyev<\/strong>, Az\u0259rbaycan SSR EA yarand\u0131qdan (1945) sonra onun ilk prezidentl\u0259rind\u0259n biri, 1954-1958-ci ill\u0259rd\u0259 ADU-nun (indiki BDU) rektoru olub. K\u0259\u015ffl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnya kimya elmin\u0259 yenilikl\u0259r g\u0259tir\u0259n akademikin ad\u0131na h\u0259tta ixtiras\u0131 oldu\u011fu reaksiya da var. \u201cMolotov kokteytli\u201dnd\u0259n tutmu\u015f SSR\u0130-d\u0259 istehsal\u0131nad\u0259k bir \u00e7ox b\u00f6y\u00fck layih\u0259l\u0259rd\u0259 onun \u0259m\u0259yi var.<\/p>\n<p><strong>L\u00fctfi Zad\u0259<\/strong>, S\u00fcni intellekt n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin banisi olan d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim Kaliforniyan\u0131n Berkli Universitetinin professorudur. Qeyd ed\u0259k ki, h\u0259min universitetin \u00f6m\u00fcrl\u00fck professoru se\u00e7ilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xsdir. S\u00fcni intellekt n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin banisi kimi tan\u0131nsa da onun dig\u0259r 5 k\u0259\u015ffi modern d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sil inqilab olub. H\u0259min k\u0259\u015ffl\u0259r bunlard\u0131r:&nbsp; t\u0259\u0259ss\u00fcratlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si, sisteml\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si, s\u00f6zl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n komp\u00fcter n\u0259z\u0259riyy\u0259si, optimal s\u00fczg\u0259cl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 \u201csoft kompyutinq\u201d. Haz\u0131rda \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 \u0259n \u00e7ox istinad edil\u0259n alimdir. T\u0259kc\u0259 1990-2000-ci ill\u0259rd\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 36000-d\u0259n \u00e7ox istinad edilib.<\/p>\n<p><strong>K\u0259rim K\u0259rimov, <\/strong>D\u00fcnyan\u0131n raket texnikas\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n bil\u0259n t\u0259k-t\u00fck aliml\u0259rind\u0259n biri. Ali m\u0259kt\u0259b\u0259 s\u0259n\u0259d ver\u0259r\u0259k\u0259n savad\u0131 yoxlan\u0131laraq bird\u0259n-bir\u0259 be\u015finci kursa q\u0259bul edil\u0259n K\u0259rimov m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 h\u0259rbi sursatlar\u0131n v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f m\u0259rmil\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsa da, sonradan \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamil\u0259 elm\u0259 h\u0259sr edib. O ballistik raketl\u0259rin radio\u00f6l\u00e7m\u0259 sah\u0259sind\u0259, kosmik parametrl\u0259rin v\u0259 aparatlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm elmi k\u0259\u015ffl\u0259r\u0259 imza atm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cBaykonur\u201c kosmodromu v\u0259 NASA b\u0259zi i\u015fl\u0259rind\u0259 akademik, general-leytenant K\u0259rim K\u0259rimova \u00e7ox minn\u0259tdard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Xudu M\u0259mm\u0259dov, <\/strong>D\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli Az\u0259rbaycanl\u0131 kristalloqraf, geologiya-mineralogiya elml\u0259ri doktoru, professor Xudu M\u0259mm\u0259dovun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n Amerika, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada istifad\u0259 olunur. M\u0259rhum alim b\u0259zi \u0259s\u0259rl\u0259rini h\u0259tta \u00f6z\u00fc ingilis dilind\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131. \u0130ndi h\u0259min n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r kristalloqrafiya elmi sah\u0259sind\u0259 \u0259sas mayak rolunu oynay\u0131r. 50-d\u0259n \u00e7ox \u00fczvi liqandl\u0131 kompleks birl\u0259\u015fm\u0259nin molekul v\u0259 kristal qurulu\u015funu \u00f6yr\u0259nib, t\u0259dqiqatlar\u0131nda elektronoqrafiya, rentgen-spektral analiz v\u0259 hidrotermal sintez \u00fcsullar\u0131ndan geni\u015f istifad\u0259 edib. O h\u0259m d\u0259 estetika il\u0259 intellektuall\u0131\u011f\u0131n, f\u0259ls\u0259f\u0259 il\u0259 elmin sintezini yaradanlardan biridir.<\/p>\n<p><strong>Rafiq \u018fliyev, <\/strong>Haz\u0131rda h\u0259yatda olan Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u00fcnyada \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Onun ali riyaziyyat, s\u00fcni intellekt, kibernetika, sinergetika elml\u0259ri sah\u0259sind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 fundamental ara\u015fd\u0131rmalar modern d\u00fcnya t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda \u0259sasl\u0131 rol oynay\u0131b. Onun d\u00fcnya \u00e7apl\u0131 k\u0259\u015ffl\u0259rind\u0259n bir qisminin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kirik:<\/p>\n<ul>\n<li>AL11, AL12 v\u0259 AL13 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiql\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131<\/li>\n<li>Qeyri-s\u0259lis modell\u0259rin adekvatl\u0131q \u015f\u0259rtl\u0259rinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131<\/li>\n<li>Qeyri-s\u0259lis intellektual robotlar\u0131n n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 qurulma prinsipl\u0259rinin i\u015fl\u0259nm\u0259si<\/li>\n<li>ESPLAN da daxil olmaqla qeyri-s\u0259lis ekspert sisteml\u0259rin i\u015fl\u0259nm\u0259si<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya Elm G\u00fcn\u00fc YUNESKO-nun q\u0259rar\u0131 il\u0259 t\u0259sis edilib. 2001-ci ild\u0259 YUNESKO-nun ba\u015f konfrans\u0131n\u0131n 31-ci sessiyas\u0131 10 noyabr g\u00fcn\u00fcn\u00fc \u201cS\u00fclh v\u0259 inki\u015faf namin\u0259 d\u00fcnya elm g\u00fcn\u00fc\u201d elan edib. \u0130lk d\u0259f\u0259 2002-ci il noyabr\u0131n 10-da ke\u00e7iril\u0259n bayram h\u0259min vaxtdan etibar\u0259n h\u0259r il b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada qeyd olunur. M\u0259qs\u0259d beyn\u0259lxalq v\u0259 milli s\u0259viyy\u0259d\u0259 elmin rolunu y\u00fcks\u0259ltm\u0259k, el\u0259c\u0259 d\u0259 elmin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":34984,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34978"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34978"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34986,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34978\/revisions\/34986"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34984"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}