{"id":35317,"date":"2021-04-14T01:09:42","date_gmt":"2021-04-13T21:09:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=35317"},"modified":"2021-04-14T01:29:08","modified_gmt":"2021-04-13T21:29:08","slug":"artiq-dusunc%c9%99l%c9%99r-oxuna-bil%c9%99c%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2021\/04\/14\/artiq-dusunc%c9%99l%c9%99r-oxuna-bil%c9%99c%c9%99k\/","title":{"rendered":"Art\u0131q d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r oxuna bil\u0259c\u0259k"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r \u00a0beyni oxuyan v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri dan\u0131\u015f\u0131\u011fa \u00e7evir\u0259n cihaz haz\u0131rlay\u0131b. Kaliforniya Universitetind\u0259 ara\u015fd\u0131rma ed\u0259n komanda bu texnologiyan\u0131n h\u0259y\u0259canverici oldu\u011funu bildirib. \u201cNature\u201d jurnal\u0131nda yay\u0131mlanan ara\u015fd\u0131rmada qeyd olunur ki, dan\u0131\u015f\u0131q\u00a0qabiliyy\u0259tini itirmi\u015f x\u0259st\u0259l\u0259r d\u0259 bu cihazdan\u00a0istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 oxuma texnologiyas\u0131 iki m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259yir. \u0130lk m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 beynin dodaqlar\u0131, dili, q\u0131rtlaq v\u0259 \u00e7\u0259n\u0259ni h\u0259r\u0259k\u0259t etdir\u0259n hiss\u0259sin\u0259 elektrotlar yerl\u0259\u015fdirilir v\u0259 beynin bu b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki elektrik siqnallar\u0131 a\u015fkar edilir. Komp\u00fcterd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259sl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131z v\u0259 bo\u011faz h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri kopyalan\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u201cvirtual audio cihaz\u201ddan sintetik dan\u0131\u015f\u0131q e\u015fidilir. H\u0259r bir s\u00f6z kodunun elektrik siqnallar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn beyni skan etm\u0259yin daha asan oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259rsiniz, amma bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r tam m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tli olmad\u0131.<\/p>\n<p>A\u011f\u0131z formas\u0131na v\u0259 s\u0259sl\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259r\u0259k aliml\u0259r ilk\u0259 imza at\u0131b. Uzmanlardan biri professor Edward Chang deyib:\u00a0\u201c\u0130lk d\u0259f\u0259 olaraq bu i\u015f bir insan\u0131n beyin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259n c\u00fcml\u0259l\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7d\u0131. Bu texnologiya s\u00fcbut edir ki, cihaz nitq qabiliyy\u0259tini itir\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r.\u201d\u00a0\u00a0 Cihazda olan \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlardan biri dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ayd\u0131n e\u015fidilm\u0259m\u0259sidir. Be\u015f insan\u0131n qo\u015fuldu\u011fu t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 c\u00fcml\u0259 aras\u0131ndan dinl\u0259yicil\u0259r dan\u0131\u015f\u0131lanlar\u0131n 70%-ni ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bilib.<\/p>\n<p>Qur\u011fu dan\u0131\u015f\u0131q itirilm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7an neyron x\u0259st\u0259liyi, beyind\u0259ki z\u0259d\u0259l\u0259ri, q\u0131rtlaq x\u0259r\u00e7\u0259ngi, iflic, parkinson kimi x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259 faydal\u0131 ola bil\u0259r. Ancaq texnologiya dodaqlar\u0131n, dilin, q\u0131rtla\u011f\u0131n v\u0259 \u00e7\u0259n\u0259nin d\u00fczg\u00fcn \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etdirilm\u0259si zaman\u0131 i\u015fl\u0259yir. \u0130flic olan b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259r bundan istifad\u0259 ed\u0259 bilmir. Chang onu da qeyd edib ki, bu cihaz \u00fcnsiyy\u0259t qurmayan h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259ll yolu deyil. H\u0259kiml\u0259r yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 he\u00e7 dan\u0131\u015fmayan insanlar\u0131n da bu formada cihazla dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259 bil\u0259c\u0259yini bildiribl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259rc\u00fcb\u0259y\u0259 qat\u0131lanlara \u00f6z\u0259l a\u011f\u0131z h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri etm\u0259m\u0259k tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131b. Onlara b\u0259zi c\u00fcml\u0259l\u0259ri oxumalar\u0131 deyilib.\u00a0\u00a0 B\u0259s, \u00f6z\u0259l d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri ba\u015fqalar\u0131 oxuya bilirmi? Haz\u0131rda bu, \u00e7\u0259tin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Chang\u0131n bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0cavab\u0131 bel\u0259dir: \u201cBiz v\u0259 dig\u0259r t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar sad\u0259c\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri oxuma\u011f\u0131 yoxlad\u0131q, ancaq bu, \u00e7ox \u00e7\u0259tin prosesdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 biz insanlar\u0131n n\u0259 dem\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131na diqq\u0259t etdik.\u201d B\u0259zi aliml\u0259r is\u0259 bunun etik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir.<\/p>\n<p>bbc.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r \u00a0beyni oxuyan v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri dan\u0131\u015f\u0131\u011fa \u00e7evir\u0259n cihaz haz\u0131rlay\u0131b. Kaliforniya Universitetind\u0259 ara\u015fd\u0131rma ed\u0259n komanda bu texnologiyan\u0131n h\u0259y\u0259canverici oldu\u011funu bildirib. \u201cNature\u201d jurnal\u0131nda yay\u0131mlanan ara\u015fd\u0131rmada qeyd olunur ki, dan\u0131\u015f\u0131q\u00a0qabiliyy\u0259tini itirmi\u015f x\u0259st\u0259l\u0259r d\u0259 bu cihazdan\u00a0istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259r. D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 oxuma texnologiyas\u0131 iki m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259yir. \u0130lk m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 beynin dodaqlar\u0131, dili, q\u0131rtlaq v\u0259 \u00e7\u0259n\u0259ni h\u0259r\u0259k\u0259t etdir\u0259n hiss\u0259sin\u0259 elektrotlar yerl\u0259\u015fdirilir v\u0259 beynin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35317"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35317"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35327,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35317\/revisions\/35327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}