{"id":38981,"date":"2022-01-17T13:05:09","date_gmt":"2022-01-17T09:05:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=38981"},"modified":"2022-01-17T13:06:09","modified_gmt":"2022-01-17T09:06:09","slug":"20-yanvar-umumxalq-huzn-gunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2022\/01\/17\/20-yanvar-umumxalq-huzn-gunu\/","title":{"rendered":"20 Yanvar &#8211; \u00dcmumxalq H\u00fczn G\u00fcn\u00fc"},"content":{"rendered":"<p>1990-c\u0131 il yanvar faci\u0259sin\u0259 aparan yol az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistandak\u0131 tarixi torpaqlar\u0131ndan n\u00f6vb\u0259ti k\u00fctl\u0259vi deportasiyas\u0131n\u0131n, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si c\u0259hdl\u0259rinin geni\u015f v\u00fcs\u0259t ald\u0131\u011f\u0131 1987-ci ild\u0259n ba\u015flay\u0131b. Artan x\u0259tt \u00fczr\u0259 davam ed\u0259n g\u0259rginliyin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u0259v\u0259zin\u0259, Sovet r\u0259hb\u0259rliyi Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli cinay\u0259t i\u015fl\u0259dib.<br \/>\n1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 19-dan 20-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 birba\u015fa Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin ba\u015f katibi MixailQorba\u00e7ovun \u0259mri il\u0259 SSR\u0130 M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyi, D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259si v\u0259 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin qo\u015fun hiss\u0259l\u0259ri Bak\u0131ya v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir ne\u00e7\u0259 rayonuna yeridilib, dinc \u0259hali a\u011f\u0131r texnikadan v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif tipli silahlardan at\u0259\u015f\u0259 tutularaq k\u00fctl\u0259vi q\u0259tl\u0259 yetirilib. Sovet ordusunun x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin v\u0259 daxili qo\u015funlar\u0131n iri kontingentinin Bak\u0131n\u0131 z\u0259bt etm\u0259si x\u00fcsusiq\u0259ddarl\u0131q v\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f v\u0259h\u015filikl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t edilib. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259tbiqi \u0259haliy\u0259 elan olunanad\u0259k h\u0259rbi qulluq\u00e7ular 82 n\u0259f\u0259ri amans\u0131zcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirib, 20 n\u0259f\u0259ri \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaralay\u0131b. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t elan edildikd\u0259n sonra is\u0259 bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 21 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin elan olunmad\u0131\u011f\u0131 rayon v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 \u2013 yanvar\u0131n 25-d\u0259 Neft\u00e7alada v\u0259 yanvar\u0131n 26-da L\u0259nk\u0259randa daha 8 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirilib.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, qo\u015funlar\u0131n qanunsuz yeridilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Bak\u0131da v\u0259 \u0259traf rayonlar\u0131nda 131 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, 744 n\u0259f\u0259r yaralan\u0131b. H\u0259lak olanlar\u0131n aras\u0131nda qad\u0131nlar, u\u015faqlar v\u0259 qocalar, h\u0259m\u00e7inin t\u0259cili yard\u0131m i\u015f\u00e7il\u0259ri v\u0259 milis n\u0259f\u0259rl\u0259ri olub.<br \/>\nQo\u015funlar\u0131n qanunsuz yeridilm\u0259si h\u0259m d\u0259 dinc \u0259hali aras\u0131nda k\u00fctl\u0259vi h\u0259bsl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunub. \u018fm\u0259liyyatlar\u0131n gedi\u015fi boyunca paytaxt Bak\u0131 v\u0259 respublikan\u0131n dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131ndan 841 n\u0259f\u0259r qanunsuz h\u0259bs edilib, onlardan 112-si SSR\u0130-nin m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259ki h\u0259bsxanalara g\u00f6nd\u0259rilib. H\u0259rbi qulluq\u00e7ular t\u0259r\u0259find\u0259n 200 ev\u0259, 80 avtomobil\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259cili yard\u0131m ma\u015f\u0131nlar\u0131na at\u0259\u015f a\u00e7\u0131l\u0131b, yand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi yan\u011f\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u00fclli miqdarda d\u00f6vl\u0259t v\u0259 \u015f\u0259xsi \u0259mlak m\u0259hv edilib.<br \/>\nSovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 1945-1946-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 tarix\u0259 N\u00fcrnberq prosesi kimi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f beyn\u0259lxalq tribunalda pisl\u0259nil\u0259n b\u00fct\u00fcn \u0259lam\u0259tl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib.<br \/>\n1990-c\u0131 il yanvar qurbanlar\u0131 simvolik olaraq \u201c20 Yanvar \u015f\u0259hidi\u201d adlan\u0131r. \u00dcmumilikd\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n 150 n\u0259f\u0259r \u201c20 Yanvar \u015f\u0259hidi\u201d vard\u0131r (<a href=\"http:\/\/files.preslib.az\/projects\/aggression\/m1_4_az.pdf\">onlar\u0131n tam siyah\u0131s\u0131<\/a>).<br \/>\nFaci\u0259d\u0259n d\u0259rhal sonra \u2013 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 21-d\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Moskvadak\u0131 daimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k do\u011fma xalq\u0131 il\u0259 h\u0259mr\u0259y oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirib, SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin t\u00f6r\u0259tdiyi bu qanl\u0131 \u0259m\u0259liyyata k\u0259skin etiraz\u0131n\u0131 bildirib v\u0259 h\u0259min \u0259m\u0259liyyata r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259nl\u0259ri if\u015fa edib: \u201c&#8230;Az\u0259rbaycanda ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259ri m\u0259n h\u00fcquqa, demokratiyaya zidd, humanizm\u0259 v\u0259 &#8230; h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prinsipl\u0259rin\u0259 zidd hesab edir\u0259m&#8230;Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f hadis\u0259l\u0259rinin ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259nin ali partiya siyasi r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n vaxt\u0131nda z\u0259ruri t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcls\u0259 idi, 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 19-dan 20-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 \u00e7oxlu insan q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min d\u0259 yaranmazd\u0131 &#8230;Q\u0131r\u011f\u0131n t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131 layiqinc\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r!\u201d. El\u0259 h\u0259min il noyabr\u0131n 20-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin sessiyas\u0131nda \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev Yanvar faci\u0259sini Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n suveren h\u00fcquqlar\u0131na q\u0259sd kimi qiym\u0259tl\u0259ndirib: \u201cM\u0259n bel\u0259 hesab edir\u0259m ki, 19-20 yanvarda ba\u015f vermi\u015f bu faci\u0259 h\u0259m Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n siyasi r\u0259hb\u0259rliyinin, \u015f\u0259xs\u0259n Qorba\u00e7ovun b\u00f6y\u00fck g\u00fcnah\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir, onun diktatorluq meyill\u0259rind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015f bir hald\u0131r v\u0259 eyni zamanda, Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin xalqa x\u0259yan\u0259ti v\u0259 cinay\u0259tinin n\u0259tic\u0259sidir. M\u0259n bel\u0259 fikird\u0259y\u0259m ki, B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si qurtarandan sonra Sovet \u0130ttifaq\u0131nda, \u00f6lk\u0259nin daxilind\u0259 \u2014 he\u00e7 bir yerd\u0259, he\u00e7 bir regionda bu q\u0259d\u0259r, bu miqyasda qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n olmam\u0131\u015fd\u0131r. Bunu da edib Sovet ordusu. V\u0259 bunun n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck miqyasda olma\u011f\u0131n\u0131 onunla da \u00f6l\u00e7m\u0259k olar ki, bu h\u0259rbi aksiyan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn SSR\u0130 m\u00fcdafi\u0259 naziri Yazov, SSR\u0130 daxili i\u015fl\u0259r naziri Bakatin vaxt\u0131ndan qabaq g\u0259lib. Bak\u0131da oturub, bu \u0259m\u0259liyyatlara r\u0259hb\u0259rlik edibl\u0259r. M\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 h\u0259rbi nazir az-az c\u0259bh\u0259y\u0259 gedirdi, ancaq g\u00f6r\u00fcn bu h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyata bunlar n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck fikir veribl\u0259r, bunun miqyas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck olub ki, mar\u015fal Yazov g\u0259lib Bak\u0131da oturub v\u0259 bu \u0259m\u0259liyyata r\u0259hb\u0259rlik edib. Dem\u0259k, bu, Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259ril\u0259n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fczd\u00fcr, t\u0259hqirdir, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda cinay\u0259tdir\u201d.<br \/>\nYanvar faci\u0259si \u00fcmumxalq h\u00fczn\u00fc olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n irad\u0259sinin sars\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u0259tinliyini g\u00f6st\u0259rdi.Sovet ordusunun amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131na, Bak\u0131da f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t t\u0259tbiq edilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 yanvar\u0131n 22-d\u0259 paytaxt\u0131n \u201cAzadl\u0131q\u201d meydan\u0131nda 20 Yanvar \u015f\u0259hidl\u0259rinin d\u0259fni il\u0259 \u0259laq\u0259dar mat\u0259m y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irib. \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131ndak\u0131 d\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 2 milyona yax\u0131n insan i\u015ftirak edib. Xalq\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin f\u00f6vq\u0259lad\u0259 sessiyas\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin l\u0259\u011fv edilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilib, lakin xalq\u0131n q\u0259z\u0259bind\u0259n qorxuya d\u00fc\u015f\u0259n respublikan\u0131n \u0259ks\u0259r r\u0259hb\u0259r v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259ri h\u0259min sessiyada i\u015ftirak etm\u0259yib.<br \/>\nBu epoxal hadis\u0259 Az\u0259rbaycan milli kimliyinin formala\u015fmas\u0131na h\u0259lledici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib, d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin b\u0259rpa edilm\u0259sind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si olub. M\u0259hz bu faci\u0259d\u0259n sonra milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 tam siyasi reall\u0131\u011fa \u00e7evrilib, d\u00f6nm\u0259z xarakter al\u0131b, xalq \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259yini yaln\u0131z m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycanda g\u00f6r\u00fcb.<br \/>\n1994-c\u00fc il mart\u0131n 29-da \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 20 Yanvar faci\u0259sin\u0259 ali qanunvericilik orqan\u0131 \u2013 Milli M\u0259clis s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259t verilib. Milli M\u0259clisin h\u0259min q\u0259rar\u0131nda deyilir: \u201cAz\u0259rbaycanda v\u00fcs\u0259t tapm\u0131\u015f milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 bo\u011fmaq, demokratik v\u0259 suveren bir d\u00f6vl\u0259t yaratmaq amal\u0131 il\u0259 aya\u011fa qalxan xalq\u0131n inam v\u0259 irad\u0259sini q\u0131rmaq, milli m\u0259nliyini al\u00e7altmaq v\u0259 bel\u0259 bir yola q\u0259d\u0259m qoyan h\u0259r hans\u0131 xalqa sovet h\u0259rb ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 20-d\u0259 Sovet Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 v\u0259 respublikan\u0131n bir ne\u00e7\u0259 rayonuna yeridilm\u0259si, n\u0259tic\u0259d\u0259 haqq v\u0259 \u0259dal\u0259tin m\u00fcdafi\u0259si namin\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f silahs\u0131z adamlar\u0131n q\u0259ddarcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259siAz\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 totalitar kommunist rejimi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz v\u0259 cinay\u0259t kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilsin\u201d.<br \/>\nAz\u0259rbaycan xalq\u0131 20 Yanvar \u015f\u0259hidl\u0259rinin xatir\u0259sini \u0259ziz tutur. H\u0259r il faci\u0259nin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc izdihaml\u0131 ziyar\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t edilir, xalq istiqlal f\u0259dail\u0259rinin m\u0259zarlar\u0131na faci\u0259nin simvoluna \u00e7evrilmi\u015f al q\u0259r\u0259nfill\u0259r d\u00fcz\u00fcr, onlar\u0131 q\u00fcrurla an\u0131r, qatill\u0259rini l\u0259n\u0259tl\u0259yir, bu faci\u0259ni t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r\u0259 d\u0259rin nifr\u0259tini bildirir.<br \/>\nH\u0259r il yanvar\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 saat 12:00-da Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259razisind\u0259 20 Yanvar \u015f\u0259hidl\u0259rinin xatir\u0259si bir d\u0259qiq\u0259lik s\u00fckutla yad olunur, g\u0259mil\u0259rd\u0259n, avtomobill\u0259rd\u0259n v\u0259 qatarlardan s\u0259s siqnallar\u0131 verilir, h\u00fczn \u0259lam\u0259ti olaraq d\u00f6vl\u0259t bayraqlar\u0131 endirilir.<\/p>\n<p><em>mod.gov.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1990-c\u0131 il yanvar faci\u0259sin\u0259 aparan yol az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistandak\u0131 tarixi torpaqlar\u0131ndan n\u00f6vb\u0259ti k\u00fctl\u0259vi deportasiyas\u0131n\u0131n, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si c\u0259hdl\u0259rinin geni\u015f v\u00fcs\u0259t ald\u0131\u011f\u0131 1987-ci ild\u0259n ba\u015flay\u0131b. Artan x\u0259tt \u00fczr\u0259 davam ed\u0259n g\u0259rginliyin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u0259v\u0259zin\u0259, Sovet r\u0259hb\u0259rliyi Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli cinay\u0259t i\u015fl\u0259dib. 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 19-dan 20-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 birba\u015fa Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":38985,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38981"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38981"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38986,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38981\/revisions\/38986"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}