{"id":39902,"date":"2022-03-14T00:19:41","date_gmt":"2022-03-13T20:19:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=39902"},"modified":"2022-04-06T14:41:21","modified_gmt":"2022-04-06T10:41:21","slug":"elml%c9%99rin-sultani-riyaziyyat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2022\/03\/14\/elml%c9%99rin-sultani-riyaziyyat\/","title":{"rendered":"Elml\u0259rin sultan\u0131 &#8211; riyaziyyat"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>D\u00fcnya &#8211; riyaziyyat dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259z\u0259m\u0259tli bir kitabd\u0131r&#8230;<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Qalileo Qaliley<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Riyaziyyat &#8211; elmin m\u00fcdrikliyinin r\u0259mzidir, elmi ciddiy\u0259tin v\u0259 sad\u0259liyin n\u00fcmun\u0259sidir, elmd\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259lliyin v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyin etalonudur&#8221;. 14 mart &#8211; Beyn\u0259lxalq Riyaziyyat G\u00fcn\u00fc &#8211; d\u00fcnya riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bayram\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar oxucular\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259diyimiz d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimizi tan\u0131nm\u0131\u015f riyaziyyat\u00e7\u0131-alim A.V.Volo\u015finovun riyaziyyat haqq\u0131nda s\u00f6yl\u0259diyi bu d\u0259y\u0259rli s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 ba\u015flamaq ist\u0259rdik.<\/p>\n<p>\u0130ki min ild\u0259n \u00e7oxdur ki, riyaziyyat ger\u00e7\u0259kliyin d\u0259rk edilm\u0259sind\u0259 insan t\u0259dqiqat\u0131n\u0131n \u0259sas hiss\u0259sind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ham\u0131ya m\u0259lumdur ki, XXI \u0259sr texnologiyan\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etdiyi bir \u0259srdir. Biz, \u0259halinin sosial rifah\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n \u0259sas istiqam\u0259ti kimi c\u0259miyy\u0259tin zamanla ayaqla\u015faraq inki\u015faf etdiyi bir informasiya c\u0259miyy\u0259tind\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131q. Riyaziyyat b\u00fct\u00fcn m\u00fcasir texnologiyalar\u0131n v\u0259 elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir, bilikl\u0259r\u0259 \u0259saslanan iqtisadiyyat\u0131n z\u0259ruri bir hiss\u0259sidir. M\u00fcasir informasiya v\u0259 kommunikasiya texnologiyalar\u0131n\u0131n (\u0130KT) yarad\u0131lmas\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 riyazi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 \u0259saslan\u0131r. B\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn riyazi savad &#8211; m\u0259d\u0259niyy\u0259tin, sosial, \u015f\u0259xsi v\u0259 pe\u015f\u0259kar s\u0259ri\u015ft\u0259nin z\u0259ruri bir elementidir. Riyaziyyat, XXI \u0259srd\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir \u00f6lk\u0259nin inki\u015faf\u0131nda vacib bir element, innovativ v\u0259 texnoloji potensial\u0131n \u0259sas\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Riyaziyyat yaln\u0131z t\u0259tbiqi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fccl\u00fc bir vasit\u0259 v\u0259 universal bir elm dili deyil, eyni zamanda, \u00fcmumi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin bir elementidir. Elmin m\u00fcasir inki\u015faf\u0131 h\u0259r c\u00fcr m\u00fcr\u0259kk\u0259b prosesl\u0259ri v\u0259 hadis\u0259l\u0259ri &#8211; fiziki, kimy\u0259vi, bioloji, iqtisadi, sosial v\u0259 dig\u0259rl\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259 ehtiyac\u0131 il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. Riyaziyyat\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda getdikc\u0259 artan t\u0259tbiqi riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sini d\u0259 geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Riyaziyyat fundamental bir elmdir, onun metodlar\u0131 fizika, kimya, biologiya, geologiya, m\u00fch\u0259ndislik, astronomiya, logistika, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, informasiya texnikas\u0131 v\u0259 s. kimi bir \u00e7ox t\u0259bi\u0259t elml\u0259rind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunur.<\/p>\n<p>&#8220;Riyaziyyat\u0131n el\u0259 bir buda\u011f\u0131 yoxdur ki, n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcc\u0259rr\u0259d olursa-olsun, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyada istifad\u0259 sah\u0259si olmas\u0131n&#8221; (\u0130saak Nyuton).<\/p>\n<p>Riyazi \u00fcsullar\u0131n t\u0259tbiqi bir \u00e7ox bilik sah\u0259l\u0259rini modell\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 v\u0259 bu modell\u0259ri riyazi \u00fcsullarla ara\u015fd\u0131rma\u011fa imkan yarad\u0131r. Riyazi \u00fcsullar\u0131n t\u0259tbiqi say\u0259sind\u0259 hadis\u0259l\u0259ri qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k, proqnozlar verm\u0259k, ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r haqq\u0131nda daha anla\u015f\u0131lan v\u0259 daha d\u0259qiq n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n T\u0259hsil, Elm v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t \u00fczr\u0259 qurumu olan UNESCO 3 sentyabr 2019-cu ild\u0259 Paris \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, h\u0259r ilin 14 mart tarixinin Beyn\u0259lxalq Riyaziyyat G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fdir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, UNESCO h\u0259r ilin 14 mart tarixini d\u00fcnya riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bayram g\u00fcn\u00fc elan etmi\u015fdir. F\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib, d\u00fcnya riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 bu bayram m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 \u00fcr\u0259kd\u0259n t\u0259brik edir v\u0259 onlara \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri elmi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rind\u0259 daha b\u00f6y\u00fck u\u011furlar arzu edirik.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, Beyn\u0259lxalq Riyaziyyat G\u00fcn\u00fcn\u00fcn h\u0259r il qeyd edilm\u0259si elml\u0259r aras\u0131nda yeni, daha m\u00f6hk\u0259m k\u00f6rp\u00fcl\u0259rin qurulmas\u0131na, aliml\u0259r aras\u0131nda dialoqun inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259, c\u0259miyy\u0259td\u0259 riyaziyyat\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tinin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259, onun dig\u0259r elm sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131nda rolunun art\u0131r\u0131lmas\u0131na, d\u00fcnyada h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si v\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf\u0131na imkan ver\u0259c\u0259k, m\u00fcasir riyaziyyat\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k, onun b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisind\u0259 rolunu daha da art\u0131racaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259r il 14 mart Beyn\u0259lxalq &#8220;Pi&#8221; G\u00fcn\u00fc kimi riyaziyyat\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd edilir. O da maraql\u0131d\u0131r ki, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u0259\u015fhur aliml\u0259rind\u0259n biri olan Albert Eyn\u015fteyn h\u0259min g\u00fcn, 14 mart 1879-cu ild\u0259 anadan olmu\u015fdur. &#8220;Pi&#8221; g\u00fcn\u00fc 1987-ci ild\u0259 San-Fransiskodak\u0131 Eksploratorium Elm Muzeyind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan amerikal\u0131 fizik Larri \u015eou (1939-2017) t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259klif edilmi\u015fdir. Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015f tarix format\u0131na \u0259sas\u0259n, 14 mart tarixinin (3\/14) v\u0259 d\u0259qiq saat\u0131n 1:59:26 &#8220;Pi&#8221; \u0259d\u0259dinin (3,1415926 &#8230;) ilk r\u0259q\u0259ml\u0259ri il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si onun diqq\u0259tini \u00e7\u0259kmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&#8220;Pi&#8221; \u0259d\u0259di riyaziyyat al\u0259mind\u0259 olduqca geni\u015f istifad\u0259 olunan v\u0259 m\u0259\u015fhur sirl\u0259rl\u0259 dolu bir sabitdir. 1706-c\u0131 ild\u0259 ingilis riyaziyyat\u00e7\u0131s\u0131 Cons Uilyam (1675-1749) \u00e7evr\u0259nin uzunlu\u011funun onun diametrin\u0259 olan nisb\u0259tini i\u015far\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;p&#8221; simvolundan (yunan h\u0259rfi p) istifad\u0259 etm\u0259yi t\u0259klif etmi\u015fdir. &#8220;Pi&#8221; \u0259d\u0259dinin i\u015far\u0259si q\u0259dim yunanca \u00e7evr\u0259 m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n &#8220;perimetron&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr v\u0259 bu s\u0259b\u0259bl\u0259 d\u0259 elmi \u0259d\u0259biyyatda &#8220;p&#8221; simvolu il\u0259 ifad\u0259 olunur. Lakin bu simvolun indiki m\u0259nada geni\u015f yay\u0131lmas\u0131, ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bkar\u0131 m\u0259\u015fhur riyaziyyat\u00e7\u0131 Leonard Eyler olmu\u015fdur. 1737-ci ild\u0259n etibar\u0259n U.Consdan as\u0131l\u0131 olmayaraq Eyler \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 &#8220;p&#8221; simvolunu m\u0259hz indi bizim i\u015fl\u0259tdiyimiz m\u0259nada istifad\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259, &#8220;p&#8221; \u0259d\u0259dinin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 rolu h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusu olmaqdad\u0131r. Q\u0259dim zamanlarda bir \u00e7ox tikilinin &#8220;p&#8221; \u0259d\u0259dind\u0259n faydalanaraq in\u015fa edildiyin\u0259 dair bir \u00e7ox faktlara rast g\u0259lm\u0259k olar. &#8220;p&#8221; \u0259d\u0259dinin minl\u0259rl\u0259 il \u0259vv\u0259l m\u0259lum oldu\u011funa v\u0259 insano\u011flunun riyaziyyatda v\u0259 memarl\u0131qda bu sabitd\u0259n yararland\u0131\u011f\u0131na dair f\u0259rziyy\u0259l\u0259r is\u0259 daim b\u00f6y\u00fck mara\u011fa s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u0130saak Nyuton (1642-1727, B\u00f6y\u00fck Britanya), Leonard Eyler (1707-1783, \u0130sve\u00e7r\u0259), Nilakantha Somayaji (1444-1544, Hindistan), Fransua Viyet (1540-1603, Fransa) kimi elm tarixinin n\u00fcfuzlu aliml\u0259ri &#8220;p&#8221; \u0259d\u0259dind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k f\u0259rqli d\u00fcsturlar alm\u0131\u015flar. \u018fsrl\u0259r boyu tan\u0131nm\u0131\u015f riyaziyyat\u00e7\u0131lar &#8220;p&#8221; sabitind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k f\u0259rqli sah\u0259l\u0259rd\u0259 hesablamalar apar\u0131lan d\u00fcsturlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. &#8220;p&#8221; \u0259d\u0259dinin sonsuz olmas\u0131 riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n bu \u0259d\u0259d\u0259 olan mara\u011f\u0131n\u0131n daha da artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Onu da qeyd ed\u0259k ki, bir \u00e7ox riyaziyyat\u00e7\u0131 &#8220;p&#8221; \u0259d\u0259dini hesablamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ara\u015fd\u0131rmalar aparm\u0131\u015fd\u0131lar. Maraql\u0131d\u0131r ki, 2018-ci ilin sentyabr ay\u0131n\u0131n 22-d\u0259n ba\u015flayaraq 121 g\u00fcn \u0259rzind\u0259, 25 virtual ma\u015f\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 &#8220;\u00c7udnovski&#8221; alqoritmind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Yaponiyan\u0131n Google Cloud servisinin komp\u00fcter m\u00fch\u0259ndisi Emma Xaruka-\u0130vao (1987) &#8220;p&#8221; \u0259d\u0259dini verg\u00fcld\u0259n sonra g\u0259l\u0259n 34,1 trilyonuncu r\u0259q\u0259min\u0259 &#8211; 1013-c\u00fc pill\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r hesablam\u0131\u015f v\u0259 yeni d\u00fcnya rekorduna imza atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fsrl\u0259r boyu &#8220;p&#8221; \u0259d\u0259dini qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n riyaziyyat\u00e7\u0131lardan Banu Musa ibn \u015eakir (IX \u0259sr), c\u0259brin atas\u0131 kimi m\u0259\u015fhur olan M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn Musa \u018fl-Xar\u0259zmi (IX \u0259sr), \u018fbu Sahl Vayjan ibn R\u00fcst\u0259m \u018fl-Quhi (X-XI \u0259sr), \u018fbu \u018fl-Reyhan \u018fl-Biruni (X-XI \u0259sr), C\u0259m\u015fid ibn M\u0259sud \u018fl-Ka\u015fi (XIV-XV \u0259sr) kimi m\u00fcs\u0259lman aliml\u0259rini d\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, orta \u0259srl\u0259rd\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda riyaziyyat y\u00fcks\u0259k inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Mara\u011fa r\u0259s\u0259dxanas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 r\u0259hb\u0259ri N\u0259sir\u0259ddin Tusi (1201-1274) elm al\u0259mind\u0259 yaln\u0131z \u00f6z z\u0259man\u0259sinin deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rin \u0259n b\u00f6y\u00fck riyaziyyat\u00e7\u0131 v\u0259 astronomlar\u0131ndan biri olaraq q\u0259bul edilmi\u015fdir. N\u0259sir\u0259ddin Tusi elmin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259ri il\u0259 d\u0259rind\u0259n maraqlanm\u0131\u015fd\u0131. \u00c7a\u011fda\u015f t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n bir \u00e7oxu N\u0259sir\u0259ddin Tusini h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00f6nc\u0259, riyaziyyat\u00e7\u0131 hesab edir. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri \u015e\u0259rqd\u0259 v\u0259 Avropada h\u0259nd\u0259s\u0259 v\u0259 triqonometriyan\u0131n inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>XIV \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Az\u0259rbaycanda riyaziyyat sah\u0259sind\u0259 k\u0259\u015ff v\u0259 t\u0259dqiqatlar z\u0259ifl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. XVI \u0259srd\u0259 Avropa riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6n s\u0131raya \u00e7\u0131x\u0131rlar. XX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fcasir riyaziyyat\u0131n inki\u015faf etdiyi yeni bir d\u00f6vr ba\u015flay\u0131r. Bu d\u00f6vr\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri fundamental xarakterli t\u0259dqiqatlarla Az\u0259rbaycan elmini z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f, m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259r alaraq riyaziyyat elmin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Dan\u0131lmaz faktd\u0131r ki, h\u0259r bir xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda o xalq\u0131n tarixini, elmini, \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131, m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131 t\u0259msil ed\u0259n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsl\u0259r olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da m\u0259hz bel\u0259 bir xalqd\u0131r. Zaman-zaman \u00f6z milli m\u0259fkur\u0259sini, amal\u0131n\u0131 xalq\u0131n\u0131n rifah\u0131na, onun elminin, t\u0259hsilinin, m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na h\u0259sr ed\u0259n, mill\u0259t, v\u0259t\u0259n sevgisi il\u0259 al\u0131\u015f\u0131b-yanan v\u0259t\u0259nda\u015flar yetir\u0259n \u0259z\u0259m\u0259tli bir xalq! \u018fg\u0259r xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixini v\u0259r\u0259ql\u0259s\u0259k, m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bel\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rin yeti\u015fdiyinin v\u0259 ard\u0131c\u0131llar\u0131n\u0131 yetirdikl\u0259rinin \u015fahidi olar\u0131q. Bel\u0259 insanlarla ya\u015fanan d\u0259qiq\u0259l\u0259r s\u0259n\u0259 bir \u00f6m\u00fcr boyu b\u0259s edir, onlar\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, m\u0259n\u0259viyyat\u0131, \u0259m\u0259ll\u0259ri s\u0259n\u0259 \u00f6rn\u0259k olur.<\/p>\n<p>Hesab edirik ki, m\u0259hsuldar v\u0259 yorulmaz f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 riyaziyyat elminin dinamik inki\u015faf\u0131na qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 \u0259sirg\u0259m\u0259y\u0259n, \u00f6lk\u0259mizin elm tarixind\u0259 d\u0259rin iz qoymu\u015f v\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, d\u00fcnya elmin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015f, y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z haqq\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 s\u00f6z dem\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi.<\/p>\n<p>Riyaziyyat sah\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda ilk elml\u0259r doktoru olmu\u015f akademik Zahid X\u0259lilov (1911-1974) \u00f6lk\u0259mizd\u0259 funksional analiz m\u0259kt\u0259binin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f v\u0259 SSR\u0130-d\u0259 ilk &#8220;Funksional analiz&#8221; d\u0259rsliyinin m\u00fc\u0259llifi olmu\u015fdur. O, funksional analiz, diferensial t\u0259nlikl\u0259r, elastikiyy\u0259t n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 neft mexanikas\u0131 sah\u0259l\u0259rind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alimdir. Klassik sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sini \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k m\u00fcc\u0259rr\u0259d sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sini yaratm\u0131\u015f v\u0259 inki\u015faf etdirmi\u015fdir. Onun bu n\u0259tic\u0259l\u0259ri Sovet v\u0259 xarici \u00f6lk\u0259 aliml\u0259rinin t\u0259dqiqatlar\u0131nda geni\u015f istifad\u0259 olunmu\u015fdur. O, funksional Banax f\u0259zalar\u0131nda verilmi\u015f diferensial t\u0259nlikl\u0259ri t\u0259dqiq ed\u0259n ilk aliml\u0259rd\u0259ndir. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, 1954-c\u00fc ild\u0259 AMEA-n\u0131n n\u0259\u015friyyat\u0131nda Zahid X\u0259lilovun &#8220;?&#8221; \u0259d\u0259din\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f &#8220;Dair\u0259nin kvadraturas\u0131&#8221; kitab\u0131 \u00e7ap olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u0130nteqral t\u0259nlikl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n riyazi fizika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan riyaziyyat m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri, akademik \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov (1907-1980) \u00f6lk\u0259mizin elm tarixind\u0259 riyaziyyat \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru olmu\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. Qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r sah\u0259sind\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 fundamental n\u0259tic\u0259l\u0259r inteqral t\u0259nlikl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259 s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda bir d\u00f6n\u00fc\u015f yaratm\u0131\u015fd\u0131r, bu istiqam\u0259td\u0259 davam etdirdiyi t\u0259dqiqatlar v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin ald\u0131\u011f\u0131 yeni n\u0259tic\u0259l\u0259r say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda beyn\u0259lxalq miqyasda q\u0259bul olunan, qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r m\u0259kt\u0259bi yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130brahim \u0130brahimov (1912-1994), Az\u0259rbaycanda funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131s\u0131, funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 yax\u0131nla\u015fmalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim, 1939-cu ild\u0259 fizika-riyaziyyat \u00fczr\u0259 elml\u0259r namiz\u0259di elmi d\u0259r\u0259c\u0259si alan ilk az\u0259rbaycanl\u0131 olub. Akademik \u0130brahim \u0130brahimov Sovetl\u0259r Birliyi v\u0259 d\u00fcnya riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f bir alim idi. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u0259qiqi v\u0259 kompleks d\u0259yi\u015f\u0259nli funksiyalar\u0131n yax\u0131nla\u015fmas\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259si, interpolyasiya n\u0259z\u0259riyy\u0259si, tam funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259si, funksiyalar sisteml\u0259rinin taml\u0131\u011f\u0131 kimi sah\u0259l\u0259rd\u0259 geni\u015f t\u0259dqiqatlar apar\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 d\u00fcnya riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259n m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259r al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Riyazi fizika t\u0259nlikl\u0259ri \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259x\u0259ssis, diferensial t\u0259nlikl\u0259r v\u0259 funksional analiz kimi sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f riyaziyyat\u00e7\u0131-alim, akademik M\u0259cid R\u0259sulov (1916-1993) XX \u0259srd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n yetirdiyi nadir \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Riyazi fizika sah\u0259sinin inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rolu olan akademik M\u0259cid R\u0259sulov diferensial t\u0259nlikl\u0259r sah\u0259sinin Az\u0259rbaycanda \u0259sas\u0131n\u0131 qoyanlardan v\u0259 ke\u00e7mi\u015f Sovetl\u0259r Birliyind\u0259 \u0259n n\u00fcfuzlu jurnallardan biri olan &#8220;Diferensial t\u0259nlikl\u0259r&#8221; jurnal\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biridir. O, x\u00fcsusi t\u00f6r\u0259m\u0259li diferensial t\u0259nlikl\u0259rin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn iki yeni \u00fcsul &#8211; kontur inteqral\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131qlar \u00fcsullar\u0131n\u0131 t\u0259klif etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Akademik C\u0259lal Allahverdiyev (1929-2017) operatorlar\u0131n spektral n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259x\u0259ssis idi. Onun tamam k\u0259silm\u0259z operatorun sinqulyar \u0259d\u0259dl\u0259rinin aproksimativ xass\u0259l\u0259rinin v\u0259 normal operatorun rezolventas\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi istiqam\u0259tind\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. C\u0259lal Allahverdiyev \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 qo\u015fma olmayan operatorlar\u0131n spektral n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u0259kt\u0259bini yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Akademik F\u0259ram\u0259z Maqsudov (1930-2000) funksional analiz, diferensial t\u0259nlikl\u0259r, funksiyalar v\u0259 b\u00fct\u00f6v m\u00fchit mexanikas\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. O, k\u0259silm\u0259z spektr\u0259 malik geni\u015f sinif operator d\u0259st\u0259l\u0259rinin spektral n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur.&nbsp; F\u0259ram\u0259z Maqsudovun Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutuna r\u0259hb\u0259rlik etdiyi ill\u0259rd\u0259 (1974-2000) institut Sovetl\u0259r Birliyinin apar\u0131c\u0131 elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Akademik Akif Hac\u0131yev (1937-2015) s\u0259m\u0259r\u0259li elmi f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 respublikam\u0131zda m\u00fcasir riyaziyyat elminin inki\u015faf\u0131na t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015f g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259rd\u0259n biridir. Onun riyaziyyat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif aktual probleml\u0259rini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, operatorlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si, sinqulyar inteqrallar v\u0259 dig\u0259r istiqam\u0259tl\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. Alimin riyazi analizin bir s\u0131ra sah\u0259l\u0259rin\u0259 dair \u0259ld\u0259 etdiyi n\u0259tic\u0259l\u0259r xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki ayr\u0131-ayr\u0131 monoqrafiyalarda \u00e7ap olunaraq yeni ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na t\u0259kan vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Akademik Mirabbas Qas\u0131mov (1939-2008) operatorlar\u0131n spektral n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259sind\u0259 d\u00fcnyada tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rd\u0259n biridir. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 d\u00fcnya riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259n \u00e7ox istinad edil\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rdir. Mirabbas Qas\u0131movun \u0259sas i\u015fl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif tip diferensial operatorlar \u00fc\u00e7\u00fcn spektral analizin t\u0259rs m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 qo\u015fma olmayan operatorlar n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 aid olmu\u015fdur. Mirabbas Qas\u0131mov operatorlar\u0131n spektral n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik t\u0259dqiqatlar aparm\u0131\u015f, bu sah\u0259nin inki\u015faf\u0131nda d\u0259rin iz buraxm\u0131\u015f elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r alm\u0131\u015f, elmi z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n yeni ideyalar ortaya qoymu\u015fdur.<\/p>\n<p>H\u0259nd\u0259s\u0259 sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim, tan\u0131nm\u0131\u015f elm v\u0259 t\u0259hsil t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fcasir riyaziyyat m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Maqsud Cavadov (1902-1972) d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qazanm\u0131\u015f g\u00f6rk\u0259mli alim N\u0259sir\u0259ddin Tusid\u0259n sonra h\u0259nd\u0259s\u0259 sah\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yetirdiyi ikinci b\u00f6y\u00fck alimdir. Respublikada riyaziyyat\u0131n t\u0259drisi metodikas\u0131n\u0131n bir elm kimi inki\u015faf\u0131nda, riyazi terminologiyan\u0131n yaranmas\u0131nda, h\u0259m\u00e7inin, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 t\u0259dris \u0259d\u0259biyyat\u0131 yaratmaq sah\u0259sind\u0259 onun b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Diferensial v\u0259 inteqral t\u0259nlikl\u0259r, optimal idar\u0259etm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259l\u0259rind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f alim, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Qo\u015fqar \u018fhm\u0259dov (1917-1975) Az\u0259rbaycanda x\u0259tti v\u0259 qeyri-x\u0259tti inteqral t\u0259nlikl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin t\u0259dqiqi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259r alm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyri-x\u0259tti inteqral v\u0259 operator t\u0259nlikl\u0259rin h\u0259ll\u0259rinin budaqlanmas\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda ilk elmi n\u0259tic\u0259 ona m\u0259xsusdur. O, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 optimal idar\u0259etm\u0259nin riyazi \u00fcsullar\u0131 m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131s\u0131 hesab olunur.<\/p>\n<p>AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Mais Cavadov (1929-1992) diferensial t\u0259nlikl\u0259r v\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 qo\u015fma olmayan diferensial operatorlar\u0131n n\u0259z\u0259riyy\u0259si sah\u0259sind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fct\u0259x\u0259ssis olmu\u015fdur. Onun bu sah\u0259d\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r sonralar bir \u00e7ox mexanika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 u\u011furla t\u0259tbiq olunmu\u015fdur. Mais Cavadov \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 qo\u015fma olmayan diferensial operatorlar\u0131n n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin ciddi praktik \u0259h\u0259miyy\u0259ti olan probleml\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. O, \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 qo\u015fma olmayan spektral m\u0259s\u0259l\u0259nin m\u0259xsusi funksiyalar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sinin \u00e7oxqat taml\u0131\u011f\u0131n\u0131 isbat ed\u0259n ilk riyaziyyat\u00e7\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Y\u0259hya M\u0259mm\u0259dov (1930-2000) qeyri-x\u0259tti analiz v\u0259 hesablama riyaziyyat\u0131 sah\u0259sind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rd\u0259n biridir. G\u00f6rk\u0259mli t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 riyaziyyat al\u0259mind\u0259 sa\u011f t\u0259r\u0259fi birt\u0259r\u0259fli qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 tabe olan, qeyri-x\u0259tti operator-diferensial t\u0259nlikl\u0259rin h\u0259llinin t\u0259dqiqi \u00fcsulunun, el\u0259c\u0259 d\u0259 abstrakt qeyri-x\u0259tti Volter operator t\u0259nlikl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biridir. Professor Y\u0259hya M\u0259mm\u0259dov m\u00fc\u0259yy\u0259n sinif t\u0259nlikl\u0259rin, h\u0259lli s\u00fcr\u0259tl\u0259 y\u0131\u011f\u0131lan iterasiyalar \u015f\u0259klind\u0259 axtar\u0131lan ekvivalent t\u0259nlikl\u0259r\u0259 g\u0259tirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yeni \u00fcsul t\u0259klif etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Arif Babayev (1934-1998) sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259r v\u0259 m\u0259xsusi inteqrallar sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259r qazanaraq g\u00fccl\u00fc bir m\u0259kt\u0259b yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Onun bilavasit\u0259 i\u015ftirak\u0131 v\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259rin lokal n\u0259z\u0259riyy\u0259si, bu t\u0259nlikl\u0259rin t\u0259qribi h\u0259lli metodlar\u0131, oblast \u00fczr\u0259 \u00e7ox\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc sinqulyar inteqral operatorlar v\u0259 t\u0259nlikl\u0259rin lokal n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 onun funksional f\u0259zalar\u0131n daxilolma teoreml\u0259rin\u0259 t\u0259tbiql\u0259ri, t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259tbiq olunan qeyri-x\u0259tti sinqulyar inteqral t\u0259nlikl\u0259rin t\u0259dqiqi sah\u0259l\u0259rind\u0259 bir s\u0131ra fundamental n\u0259tic\u0259l\u0259r al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, \u00f6lk\u0259mizin inki\u015faf v\u0259 t\u0259r\u0259qqisind\u0259 \u0259v\u0259zolunmaz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015f \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r kifay\u0259t q\u0259d\u0259rdir. Onlar\u0131 yax\u015f\u0131 tan\u0131maq, g\u0259nc n\u0259sl\u0259 yet\u0259rinc\u0259 tan\u0131tmaq h\u0259r birimizin \u00fcmd\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rimizd\u0259n biridir.<\/p>\n<p>XX \u0259srin b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri \u00f6zl\u0259rind\u0259n sonra t\u0259kc\u0259 b\u00f6y\u00fck elmi irs deyil, h\u0259m\u00e7inin, g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri olan \u00e7ox b\u00f6y\u00fck elmi m\u0259kt\u0259b qoyub getmi\u015fl\u0259r. Onlar\u0131n elmi irsi \u00f6z m\u00fcasirl\u0259ri v\u0259 sonrak\u0131 aliml\u0259rin daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli riyaziyyat\u00e7\u0131-aliml\u0259rimiz \u00f6z z\u0259ngin irsi v\u0259 geni\u015f elmi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 riyaziyyat elminin inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f, g\u0259ncl\u0259rin elm\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259, alim kimi yeti\u015fm\u0259sind\u0259 onlar\u0131n b\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259ti olmu\u015fdur. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, xalq\u0131m\u0131z\u0131n parlaq n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin elmi irsi riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n elmi f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 u\u011furlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 daim ya\u015fayacaq, n\u0259sill\u0259rd\u0259n-n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda v\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259n k\u0259narda u\u011furla elmi ara\u015fd\u0131rmalar aparan riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z s\u0259l\u0259fl\u0259rinin irsini davam etdir\u0259r\u0259k, riyaziyyat elmini layiqinc\u0259 t\u0259msil edirl\u0259r. Onlar\u0131 bayram m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 bir daha \u00fcr\u0259kd\u0259n t\u0259brik edir, m\u00f6hk\u0259m cansa\u011fl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 daha b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259r arzulay\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p><strong>Misir M\u018fRDANOV<br \/>\nAMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, fizika-riyaziyyat elml\u0259ri doktoru, professor<br \/>\nAynur H\u018fS\u018fNOVA<br \/>\nRiyaziyyat \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya &#8211; riyaziyyat dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259z\u0259m\u0259tli bir kitabd\u0131r&#8230; Qalileo Qaliley &#8220;Riyaziyyat &#8211; elmin m\u00fcdrikliyinin r\u0259mzidir, elmi ciddiy\u0259tin v\u0259 sad\u0259liyin n\u00fcmun\u0259sidir, elmd\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259lliyin v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyin etalonudur&#8221;. 14 mart &#8211; Beyn\u0259lxalq Riyaziyyat G\u00fcn\u00fc &#8211; d\u00fcnya riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bayram\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar oxucular\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259diyimiz d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimizi tan\u0131nm\u0131\u015f riyaziyyat\u00e7\u0131-alim A.V.Volo\u015finovun riyaziyyat haqq\u0131nda s\u00f6yl\u0259diyi bu d\u0259y\u0259rli s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 ba\u015flamaq ist\u0259rdik. \u0130ki [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39902"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39902"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40195,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39902\/revisions\/40195"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}