{"id":41484,"date":"2022-09-06T14:28:35","date_gmt":"2022-09-06T10:28:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=41484"},"modified":"2022-09-06T14:44:14","modified_gmt":"2022-09-06T10:44:14","slug":"6-sentyabr-lutfi-zad%c9%99nin-anim-gunudur-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2022\/09\/06\/6-sentyabr-lutfi-zad%c9%99nin-anim-gunudur-2\/","title":{"rendered":"6 sentyabr \u2013 L\u00fctfi Zad\u0259nin an\u0131m g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli az\u0259rbaycanl\u0131 alim, qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluqlar n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin v\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin banisi, Kaliforniya Universitetinin professoru L\u00fctfi Zad\u0259nin v\u0259fat\u0131ndan bir il \u00f6t\u00fcr.<\/p>\n<p>L\u00fctfi R\u0259him o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259 1921-ci il fevral\u0131n 4-d\u0259 Bak\u0131da anadan olmu\u015f, ibtidai t\u0259hsilini 16 sayl\u0131 orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 ba\u015fa vurmu\u015fdur. 1932-ci ild\u0259 \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259l\u0259r ail\u0259si ata-baba yurdu C\u0259nubi Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7m\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015flar. Burada orta t\u0259hsilini ba\u015fa vuran L\u00fctfi Zad\u0259 Tehran Universitetinin Elektrik m\u00fch\u0259ndisliyi fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olmu\u015f, bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 bitirdikd\u0259n sonra is\u0259 o, 23 ya\u015f\u0131nda Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131na g\u0259l\u0259r\u0259k, t\u0259hsilini Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunda davam etdirmi\u015fdir. Onun d\u00fcnya elmin\u0259 m\u0259lum olan 6 m\u00fch\u00fcm n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin b\u00fcn\u00f6vr\u0259si d\u0259 el\u0259 burada qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>L.Zad\u0259 1944-c\u00fc ild\u0259n 1959-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunda v\u0259 Kolumbiya Universitetind\u0259 magistr, doktorluq elmi d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rini alm\u0131\u015fd\u0131r. 1959-cu ild\u0259n Berkli Universitetind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, 1963-c\u00fc ild\u0259n is\u0259 \u201cElektrik m\u00fch\u0259ndisliyi v\u0259 komp\u00fcter elml\u0259ri\u201d kafedras\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir. L.Zad\u0259 h\u0259min universitetd\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u00fck professor v\u0259 Soft Computing \u0130nstitutunun direktoru kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 alim\u0259 d\u00fcnyada \u015f\u00f6hr\u0259t qazand\u0131ran v\u0259 istehsalatda geni\u015f t\u0259tbiq edil\u0259n, eyni zamanda, d\u00fcnya elmind\u0259 inqilab hesab olunan qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq (Fuzzy Logic) n\u0259z\u0259riyy\u0259si olmu\u015fdur. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 riyaziyyat\u0131n \u0259sas\u0131 olan ikili \u00e7oxluq anlay\u0131\u015f\u0131na yeni ifad\u0259 verib: qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluq. Elmd\u0259 qeyri-s\u0259lis \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn daxil edilm\u0259si t\u0259bi\u0259td\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259rin qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyini daha adekvat n\u0259z\u0259r\u0259 alma\u011fa imkan yarad\u0131b. Haz\u0131rda Yaponiyan\u0131n \u201cMitsubishi\u201c, \u201cToshiba\u201c, \u201cSony\u201c, \u201cCanon\u201c, \u201cSanyo\u201c, \u201cNissan\u201c, \u201cHonda\u201d v\u0259 dig\u0259r n\u00fcfuzlu \u015firk\u0259tl\u0259ri qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq texnologiyas\u0131ndan foto v\u0259 videokameralar, paltaryuyan ma\u015f\u0131nlar, vakuum kimy\u0259vi t\u0259mizl\u0259yicil\u0259rinin istehsal\u0131nda, avtomobill\u0259rin, qatarlar\u0131n, s\u0259naye prosesl\u0259rinin idar\u0259 olunmas\u0131nda geni\u015f istifad\u0259 edirl\u0259r. Alim, h\u0259m\u00e7inin \u201cT\u0259\u0259ss\u00fcratlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201cSisteml\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201cS\u00f6zl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n komp\u00fcter n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201cOptimal s\u00fczg\u0259cl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d kimi d\u00fcnya elminin inki\u015faf\u0131nda, onun yeni \u0259saslar \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f elmi k\u0259\u015ffl\u0259rin m\u00fc\u0259llifidir. Onun haqq\u0131nda \u201cM\u00fcasir elmin korifeyi\u201d, \u201cD\u00fcnya dahil\u0259rsiz ya\u015faya bilmir\u201d adl\u0131 kitablar yaz\u0131lm\u0131\u015f, \u201cUzaq v\u0259 yax\u0131n L\u00fctfi Zad\u0259\u201d s\u0259n\u0259dli filmi \u00e7\u0259kilmi\u015f, L\u00fctfi Zad\u0259 irsi v\u0259 S\u00fcni \u0130ntellekt Assosiasiyas\u0131, L\u00fctfi Zad\u0259 ad\u0131na Beyn\u0259lxalq M\u00fcasir Elml\u0259r Akademiyas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>L.Zad\u0259nin m\u0259\u015fhur v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r f\u0259zas\u0131, dinamik sisteml\u0259rin idar\u0259 olunma v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunma n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri m\u00fcasir idar\u0259etm\u0259 elminin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. AB\u015e-\u0131n Milli Kosmik T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi (NASA) bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda idar\u0259etm\u0259 sisteml\u0259rini t\u0259dqiq edir, layih\u0259l\u0259ndirir v\u0259 t\u0259tbiq edir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim sonuncu d\u0259f\u0259 Bak\u0131ya 2008-ci ilin noyabr\u0131nda \u201cBakuTel\u201d beyn\u0259lxalq telekommunikasiya v\u0259 informasiya texnologiyalar\u0131 s\u0259rgi v\u0259 konfrans\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lmi\u015fdi. L.Zad\u0259 AMEA R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tind\u0259 t\u0259\u015fkil olunan t\u0259dbird\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f, ona elmd\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi xidm\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 AMEA-n\u0131n f\u0259xri diplomu t\u0259qdim olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259nin z\u0259ngin elmi f\u0259aliyy\u0259ti Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 h\u0259r zaman y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f, 2011-ci ilin fevral\u0131nda Prezident \u0130lham \u018fliyevin S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim texnologiyalar\u0131n inki\u015faf\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 dialoqun qurulmas\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cDostluq\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>AMEA R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin 20 aprel 2016-c\u0131 il tarixd\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f iclas\u0131nda b\u00f6y\u00fck alim \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na Q\u0131z\u0131l medal\u0131\u201dna layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n<p>O, 1989-cu ild\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin s\u0259nayed\u0259ki u\u011furlar\u0131na g\u00f6r\u0259 Yaponiyan\u0131n elm adamlar\u0131na verdiyi \u0259n y\u00fcks\u0259k m\u00fckafat \u2013 \u201cHonda\u201d m\u00fckafat\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259 Berkli Universitetinin \u00f6m\u00fcrl\u00fck professoru se\u00e7ilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xs idi.<\/p>\n<p>O, NASA v\u0259 NATO-nun apar\u0131c\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisi idi. H\u0259m\u00e7inin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Berkli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u00f6z ad\u0131na olan \u201c\u0130nstitute Zadeh-Z\u0130FT\u201d \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130nstitutuna r\u0259hb\u0259rlik edirdi. M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, L\u00fctfi Zad\u0259 alman alimi Maks Plankdan sonra d\u00fcnyada ikinci alimdir ki, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda h\u0259m \u00f6z\u00fcn\u00fcn, h\u0259m d\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan elmi m\u0259rk\u0259z m\u00f6vcud idi.<\/p>\n<p>L.Zad\u0259 bir \u00e7ox xarici \u00f6lk\u0259 akademiyalar\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc idi. O, \u00e7ox sayda m\u00f6t\u0259b\u0259r c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin v\u0259 fondlar\u0131n m\u00fckafatlar\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, medallarla t\u0259ltif edilmi\u015fdir. Onlarla xarici d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n f\u0259xri doktoru idi. D\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim, h\u0259m\u00e7inin AB\u015e Milli M\u00fch\u0259ndislik Akademiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, f\u0259xri akademiki se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259 h\u0259m d\u0259 AMEA \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130nstitutunun \u201c\u0130nformasiya C\u0259miyy\u0259ti Probleml\u0259ri\u201d v\u0259 \u201c\u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 Probleml\u0259ri\u201d junallar\u0131n\u0131n F\u0259xri ba\u015f redaktoru idi.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, alimin n\u0259\u015fi \u00f6z v\u0259siyy\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq, Az\u0259rbaycana g\u0259tirilib v\u0259 1-ci F\u0259xri Xiyabanda d\u0259fn edilib. Alimin v\u0259fat\u0131n\u0131n ild\u00f6n\u00fcm\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 heyk\u0259lt\u0259ra\u015f, xalq r\u0259ssam\u0131, akademik \u00d6m\u0259r Eldarov t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259si ucald\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli az\u0259rbaycanl\u0131 alim, qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluqlar n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin v\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin banisi, Kaliforniya Universitetinin professoru L\u00fctfi Zad\u0259nin v\u0259fat\u0131ndan bir il \u00f6t\u00fcr. L\u00fctfi R\u0259him o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259 1921-ci il fevral\u0131n 4-d\u0259 Bak\u0131da anadan olmu\u015f, ibtidai t\u0259hsilini 16 sayl\u0131 orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 ba\u015fa vurmu\u015fdur. 1932-ci ild\u0259 \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259l\u0259r ail\u0259si ata-baba yurdu C\u0259nubi Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7m\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015flar. Burada orta t\u0259hsilini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":41491,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41484"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41484"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41492,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41484\/revisions\/41492"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}